Τρίτη, 28 Ιουλίου 2020

Περί φιλαναγνωσίας - Συνέντευξη με τη Ροδάνθη Λάκκα

Στη νέα σειρά άρθρων με τίτλο "Περί φιλαναγνωσίας", ασχολούμαι ενεργά με το τι σημαίνει βιβλίο, ρωτώντας άτομα του χώρου. Πρώτη στο ταξίδι αυτό η Ροδάνθη Λάκκα, που διαχειρίζεται το blog www.booksandrosesblogspot.wordpress.com.

Τα διάφορα χρώματα στις ερωτήσεις οριοθετούν το θέμα συζήτησης. 
Μπλε= Ατόφια φιλαναγνωσία
Πράσινο= Ελληνική λογοτεχνία
Κόκκινο= Ξένη λογοτεχνία
Μωβ= Ερωτήσεις προσωπικές/ελεύθερες

1. Για αρχή, πείτε μας λίγα λόγια για εσάς και τη σχέση σας με το βιβλίο.

         Ονομάζομαι Ροδάνθη, είμαι 21 χρονών και είμαι από τη Θεσσαλονίκη. Σπουδάζω φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και στον ελεύθερο μου χρόνο γραφώ ποίηση - κατά κύριο λόγο- και ασχολούμαι με το blog μου www.booksandrosesblogspot.wordpress.com. Ξεκίνησα να διαβάζω από την ηλικία των πέντε, ωστόσο το διάβασμα μου δεν ήταν συστηματικό και δεν μου είχε γεννηθεί η ανάγκη να διαβάσω περισσότερο ούτε και η μεγάλη αγάπη για το βιβλίο. Η ανάγκη αυτή μου γεννήθηκε κατά την εφηβεία, στα δεκατέσσερα. Οι ψυχολογικές διακυμάνσεις κατά την εφηβική ηλικία και όλες οι αλλαγές που αντιμετωπίζει ένας έφηβος με ώθησαν στο διάβασμα. Για εμένα το διάβασμα ήταν και είναι ένα καταφύγιο. Μία στιγμή μοναδικά δική σου που έχεις τη δυνατότητα να αναπνεύσεις και να ονειρευτείς δίχως ΠΡΈΠΕΙ και συμβιβασμούς. Στα δεκαέξι, που άρχισα να γράφω ποίηση, η αγάπη για το βιβλίο έγινε ακόμα μεγαλύτερη. Διάβαζα πιο συνειδητά και πιο επιλεκτικά χωρίς να είμαι βέβαια προκατειλημμένη απέναντι σε κανένα είδος. Το διάβασμα ήταν πλέον κομμάτι του εαυτού μου!

      2. Φιλαναγνωσία σημαίνει…

          Αυτό που διαβάζεις να σε γεμίζει και να σε ταξιδεύει, ό,τι και αν είναι αυτό!

3. Ποιες είναι οι αγαπημένες σας κατηγορίες βιβλίου;

    Ποίηση, Μυθιστόρημα του Φανταστικού, Ιστορικό Μυθιστόρημα.

4. Τι σας ωθεί να διαβάσετε ένα βιβλίο; Εξώφυλλο, σύνοψη, κριτικές, προτάσεις φίλων; Κάτι άλλο;

   Νομίζω πως την πρώτη εντύπωση την κλέβει το εξώφυλλο, αυτό είναι το πρώτο που κοιτάω σε ένα βιβλίο. Αν μου κεντρίσει το ενδιαφέρον προχωράω στην περίληψη, αν με κερδίσει η περίληψη, το αγόρασα. Οι κριτικές σπάνια θα με κάνουν να διαβάσω ένα βιβλίο. Συνήθως τα βιβλία με «καλή» φήμη, γεγονός που προκύπτει από σωστό marketing, με απογοητεύουν, δεν είναι πάντα αυτό που περιμένω. Έπισης, σημαντικό ρόλο παίζει η ψυχολογία και η κούραση που μπορεί να με βαραίνουν εκείνη την περίοδο. Δεν μπορείς συνεχώς να διαβάζεις «δύσκολα» ή συνεχώς πιο «ανάλαφρα» βιβλία.



5. Οι Έλληνες διαβάζουν περισσότερο ή λιγότερο από παλιά;
    
   Θέλω να πιστεύω πως τα τελευταία δέκα χρόνια ο κόσμος άρχισε να διαβάζει περισσότερο παρά την έντονη προσκόλληση όλων με την τεχνολογία. Το ευρύ πλέον φάσμα της λογοτεχνίας τόσο σε είδος αλλά και σε ύφος έχει κάνει τη λογοτεχνία πιο προσιτή στους αναγνώστες, καθώς αν ψάξεις, θα βρεις αυτό που θα σου ταιριάζει αναγνωστικά. Ωστόσο, λόγω οικονομικής κρίσης και της μετέπειτα οικονομικής κατάστασης στη χώρα (μιλάω για Ελλάδα) οι αναγνώστες δεν ξοδεύουν τόσα χρήματα σε βιβλία, όσα θα μπορούσαν να διαθέσουν στο παρελθόν.

6. Ποιο είναι το καλύτερο στοιχείο στην ελληνική λογοτεχνία του σήμερα;

   Ένα από τα καλά της ελληνικής λογοτεχνίας είναι πως υπάρχει πλέον μεγάλη ποικιλία βιβλίων και συγγραφέων για να επιλέξεις, κι ας φαίνεται μικρή η ελληνική αγορά μπροστά στην ξένη. Επίσης, υπάρχει ένα μεγάλο κύμα νέων συγγραφέων που μπορεί οι αναγνώστες να είναι κάπως επιφυλακτικοί απέναντί τους αλλά υπάρχουν «διαμαντάκια» ανάμεσα σε αυτό το κύμα που θα σε εκπλήξουν ευχάριστα!

7.  Ποιο είναι το χειρότερο στοιχείο στην ελληνική λογοτεχνία του σήμερα;

    Σε αντίθεση με την απάντησή μου στην προηγούμενη ερώτηση, η οποία ήταν και η θετική πλευρά της μεγάλης ποικιλίας στο λογοτεχνικό χώρο, είναι πως πλέον μπορεί να εκδώσει το βιβλίο του ο οποιοσδήποτε. Αυτό σημαίνει πως μέσα σε μία μεγάλη αγορά θα βρεις ναι μεν εξαιρετικά έργα αλλά και αρκετά έργα που υπό άλλες συνθήκες δε θα άξιζαν να εκδοθούν. Δεν υπάρχει πλέον κάποιο όριο που να χαρακτηρίζει το «καλό» βιβλίο από το «λιγότερο» καλό (χωρίς απαραίτητα να είναι αυτό αυστηρό). Αυτό βέβαια δείχνει και την κατάσταση που επικρατεί στη λογοτεχνική κοινότητα και κυρίως μεταξύ των εκδοτικών, αυτοί είναι που κατευθύνουν τα πράγματα και δυστυχώς δεν είναι λίγοι οι εκδοτικοί που επί πληρωμή, ευχαρίστως θα εξέδιδαν το βιβλίο σου. Όχι πως δεν υπάρχουν βέβαια και εκδοτικοί που σέβονται το αναγνωστικό κοινό.

8. Προτιμάτε την παλιά γενιά Ελλήνων λογοτεχνών ή τη νέα; Γιατί;

   Θεωρώ πως κάθε γενιά λογοτεχνών έχει τη χάρη της και προσφέρει κάτι το μοναδικό. Στις παλαιότερες  γενιές βλέπουμε μία πιο παραδοσιακή γραφή, κατά διαστήματα η χρήση της καθαρεύουσας κυριαρχεί, γεγονός που έκανε και ίσως κάνει και τώρα, πιο απρόσιτη τη λογοτεχνία εκείνης της εποχής. Βέβαια, οι παλαιότερες γενιές επεξεργάζονταν σε τεράστιο βαθμό τα κείμενά τους, το οποίο έδινε και το αντίστοιχο αισθητικό αποτέλεσμα, το οποίο εκτιμώ ιδιαίτερα. Ακόμα, τα θέματα παλαιότερων συγγραφέων είναι πιο απλά, κυρίως καθημερινής φύσεως αλλά ταυτόχρονα και πιο αγνά, κάτι που καθιστά τη λογοτεχνία των παλαιότερων λογοτεχνών πολύ όμορφη.
   Από την άλλη μεριά, η νέα γενιά λογοτεχνών έχει νέες, φρέσκιες ιδέες στη γραφή. Τα θέματα ποικίλουν, γράφουν για θέματα που παλαιότεροι συγγραφείς δεν τολμούσαν να γράψουν για αυτά, κυρίως γιατί ήταν πολύ προκλητικά για την εποχή. Σήμερα γράφουν και λένε ό,τι τους απασχολεί απροκάλυπτα. Δεν υπεκφεύγουν, ούτε μιλούν έμμεσα. Μπορεί η γλώσσα να είναι πιο απλή ορισμένες φορές αλλά οι ιστορίες που πλάθει η νέα γενιά λογοτεχνών σε ταξιδεύουν και σε κάνουν να νιώθεις πιο ζωντανός. Επομένως, δε θα έλεγα πως μπορώ να διαλέξω κάποια από τις δύο.

9. Πιστεύετε ότι οι Έλληνες λογοτέχνες έχουν να προσφέρουν στον χώρο ή γράφουν από φιλοδοξία/ματαιοδοξία;

    Πιστεύω πως πάντα υπάρχουν κάποιοι που γράφουν και θα γράφουν  από φιλοδοξία, αν και δεν πιστεύω πως το να είσαι φιλόδοξος είναι κακό πράγμα. Πιστεύω, ωστόσο, δίχως αμφιβολία πως οι Έλληνες λογοτέχνες έχουν να προσφέρουν πολλά στο χώρο. Κάθε μέρα εκδίδονται εκατοντάδες βιβλία στην Ελλάδα, αρκετά από τα βιβλία αυτά, άλλα είναι περισσότερο γνωστά άλλα όχι τόσο, είναι ιδιαίτερα αξιόλογα. Είναι εκεί για να μας προβληματίσουν, να μας παρακινήσουν να δράσουμε,  να γεννήσουν συναισθήματα. Πολλοί πιστεύουν πως μετά το 1980 υπήρξε μία πτώση τόσο στην ποσότητα όσο και στην ποιότητα της λογοτεχνίας, παρόλα αυτά, νομίζω πως αυτό έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει και στα επόμενα χρόνια θα αρχίσει να είναι περισσότερο ορατό.



10. Για τον αναγνώστη έχει σημασία αν διαβάζει βιβλίο ξένου ή Έλληνα συγγραφέα;

   Πιστεύω πως έχει να κάνει με την προτίμηση  του καθενός. Μπορεί οι ξένοι συγγραφείς να εκφράζουν κάποιους αναγνώστες, άλλους μπορεί όχι. Το ίδιο αντίστοιχα και με την ελληνική. 

11. Πιστεύετε ότι οι ξένοι συγγραφείς κυριαρχούν στην ελληνική αγορά;

    Οι ξένοι συγγραφείς αναμφίβολα κυριαρχούν στην ελληνική αγορά. Νομίζω πως είναι λογικό. Η ελληνική λογοτεχνία είναι πολύ πιο πίσω από την ξένη, κυρίως όσον αφορά τα θέματα για τα οποία μιλούν, καθώς η γραφή των Ελλήνων είναι ισάξια με των ξένων λογοτεχνών. Ένα μικρό παράδειγμα είναι πως λόγω τουρκοκρατίας η ελληνική λογοτεχνική παραγωγή άργησε να ανθίσει - όχι πως δεν γράφονταν έργα σε αυτό το διάστημα. Όταν λοιπόν ο ρομαντισμός άρχισε να ανθίζει στην Ελλάδα, ο οποίος είναι άμεσα συνυφασμένος με τη βιομηχανική επανάσταση, στις άλλες χώρες της Ευρώπης βρίσκεται στα τέλη του, καθώς είχαν τις βάσεις για να συμβεί κάτι τέτοιο. Η Ελλάδα πάλι ήταν ένα νεοσύστατο κράτος χωρίς προσανατολισμό και όταν ξανάρχισε η λογοτεχνική παραγωγή είχε ως στόχο τη δημιουργία εθνικής συνείδησης. Όχι πως δεν χρησιμοποιήθηκε ο ρομαντισμός από άλλες χώρες για αυτό το λόγο, αλλά ήταν πολύ διαφορετικές οι συνθήκες. Επομένως, όλα αυτά που προσδοκούσαμε να διαβάσουμε, τα οποία ήταν πιο εδραιωμένα και περισσότερο αποδεκτά από τη ξένη λογοτεχνία, μας έκαναν και συνηθίσαμε σε αυτή και είναι λογική η κυριαρχία της στον ελληνικό χώρο, αν και τα τελευταία χρόνια έχουμε αντίστοιχα και ισάξια έργα από Έλληνες συγγραφείς.

12.  Το επίπεδο των ξένων συγγραφέων είναι εν γένει υψηλότερο;

    Παλαιότερα, θεωρώ πως ναι, σήμερα βέβαια, πιστεύω πως αυτό έχει αλλάξει και είναι κάτι πολύ θετικό.

13. Οι εκδοτικοί οίκοι δίνουν μεγαλύτερη σημασία στους Έλληνες ή στους ξένους συγγραφείς;

   Νομίζω πως αυτό είναι μία πονεμένη ιστορία.... Μεγάλο ποσοστό των εκδοτικών στοχεύει στο κέρδος, οπότε θα ασχοληθεί με τη σίγουρη επιτυχία. Αυτό σημαίνει πως προφανώς και θα ενδιαφερθεί πρώτα για την ξένη λογοτεχνία, που έχει αποδείξει την αξία της και μετέπειτα με τους Έλληνες συγγραφείς, που το βιβλίο τους ξέρουν πως θα πουλήσει λόγω θεματολογίας, ανεξαρτήτως αν έχει κάποια λογοτεχνική αξία. Τέλος, λίγοι είναι οι εκδοτικοί που θα ασχοληθούν με πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς, καθώς η επιτυχία τους είναι αμφίβολη στην αρχή και δυστυχώς δεν παίρνουν όλοι αυτό το ρίσκο.

14. Είναι το ίδιο εύκολη η κριτική προς έναν νέο και προς έναν αναγνωρισμένο συγγραφέα; Προς έναν ξένο κι έναν Έλληνα;

     Αν είσαι αντικειμενικός, η κριτική είναι το ίδιο. Για παράδειγμα όταν γράφω στο blog μου, δεν ξεχωρίζω τον νέο με τον αναγνωρισμένο συγγραφέα, ούτε τον ξένο με τον Έλληνα συγγραφέα. Αυτό που μετράει για εμένα είναι το αποτέλεσμα. Αν αυτό που θα διαβάσω είναι άρτιο και με ικανοποιήσει, δεν με νοιάζει ποιος το έχει γράψει. Αν το βιβλίο με κερδίσει απλά θα έχω τη δυνατότητα να εμβαθύνω στη κριτική μου και αν ο συγγραφέας είναι νέος και μου δώσει κάτι το αξιόλογο απλά θα με χαροποιήσει περισσότερο η προσπάθειά του!



15. Αν μπορούσατε να ζήσετε στον κόσμο ενός βιβλίου, ποιος θα ήταν αυτός;

Θα επιθυμούσα να ζήσω σε πολλούς αλλά θα διάλεγα τον κόσμο που δημιούργησε η J.K.Rowling, αυτόν του Harry Potter! #potterhead

16. Είστε πρωταγωνίστρια σ’ ένα βιβλίο. Ποια είναι η ιδιότητά σας, ποιο το περιβάλλον σας, ποιες οι συγκρούσεις και ποιος ο σκοπός σας;

    Δύσκολη ερώτηση... Νομίζω πως θα μου άρεσε να είμαι η πρωταγωνίστρια του βιβλίου που γράφω τώρα. Που σημαίνει ότι θα ήμουν μία Σειρήνα! #notmorespoiler

17. Τι θα σας έκανε να κλείσετε ένα βιβλίο πριν την ώρα του;

    Να πω την αλήθεια, το έχω κάνει αρκετές φορές να παρατήσω ένα βιβλίο στη μέση. Συνήθως, θα το αφήσω γιατί δε μου κεντρίζει το ενδιαφέρον ή γιατί ο συγγραφέας μπαίνει σε πολλές λεπτομέρειες και έπειτα από αρκετά κεφάλαια δεν καταλήγει σε κάποιο ουσιαστικό συμβάν. Πολλοί λόγω ψυχαναγκασμού το προσπαθούν και τελειώνουν βιβλία που δεν τους ευχαριστούν, εγώ δεν μπορώ να το κάνω. Η καθημερινότητα είναι γεμάτη άγχος και πίεση, δεν υπάρχει λόγος να ζοριστώ και στην ανάγνωση ενός βιβλίου. Το διάβασμα είναι εκεί για να προσφέρει χαλάρωση!

18. Ποιο είναι το αγαπημένο σημείο της ανάγνωσης;

    Νομίζω λίγο πριν το τέλος του βιβλίου. Ναι μεν θέλεις να τελειώσει για να δεις τι θα γίνει στο τέλος αλλά δε θέλεις να τελειώσει γιατί μετά έρχεται εκείνο το κενό που κάθεσαι, κοιτάς το ταβάνι και λες «Και τώρα τι;»

19.  Πού, πώς και πότε προτιμάτε να διαβάζετε;

    Δε διαβάζω σε συγκεκριμένο μέρος, ούτε σε συγκεκριμένη ώρα. Όταν θέλω να διαβάσω απλά θέλω να υπάρχει λίγη ησυχία, αν νιώσω άνετα εκείνη τη στιγμή δεν με ενδιαφέρει ιδιαίτερα το μέρος.



Σε αυτό το σημείο θέλω να ευχαριστήσω τη Ροδάνθη Λάκκα για τη συνέντευξη και να της ευχηθώ τα καλύτερα, και στο αναγνωστικό και στα δημιουργικά ενδιαφέροντά της! 

Τρίτη, 14 Απριλίου 2020

Συνέντευξη Τόλκιν – Γρηγόρης Δημακόπουλος



 1. Πες μας κάποια πράγματα για εσένα και την εργογραφία σου, αλλά και τη σχέση σου με τον Τόλκιν.

Είμαι πολιτικός μηχανικός, ζω κι εργάζομαι στην Καρδίτσα. Σπούδασα στο Α.Π.Θ. Θεσσαλονίκης, την περίοδο 2000-2006. Από μικρή ηλικία καλλιεργήθηκε μέσα μου το ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία, κυρίως μετά την επαφή μου με την Ιστορία Χωρίς Τέλος του Μιχαήλ Εντέ και τα έργα του Ιούλιου Βερν.
Πέρα από τα διηγήματα που γράφω κατά καιρούς για τη Λέσχη Φανταστικής Λογοτεχνίας Καρδίτσας το βασικό μου έργο είναι η τριλογία φαντασίας η Εποχή των Θρύλων. Το πρώτο μέρος, η Κόκκινη Αυγή, εκδόθηκε από τις Πρότυπες Εκδόσεις Πηγή τον Μάιο του 2019. Τo βραβευμένο διήγημα Το εκκρεμές ήταν το πρώτο έργο μου που εκδόθηκε, λαμβάνοντας την τρίτη θέση στον πανελλήνιο διαγωνισμό Φαντασία 2018, στα πλαίσια του φεστιβάλ Fantasmagoria (Έπος της Φαντασίας ΙΙ, εκδόσεις I Write, 2018). Το διήγημα Ερήμωση έχει συμπεριληφθεί επίσης στην ανθολογία Στα Όνειρα της Φαντασίας: Πολεμικές Ιαχές (Εκδόσεις Allbooks, υπό έκδοση, 2020).
Τώρα, όσον αφορά τη σχέση μου με τον Τόλκιν, θα πω μόνο πως αγαπημένο μου βιβλίο είναι το Σιλμαρίλλιον· και θα προσθέσω πως αν η τύχη τα είχε φέρει έτσι ώστε να μην διάβαζα ποτέ το συγκεκριμένο βιβλίο, αμφιβάλλω κατά πόσο θα βρισκόμουν εδώ τώρα να απαντάω τις συγκεκριμένες ερωτήσεις με την ιδιότητα του συγγραφέα.

           


2. Αν ήθελες να εισάγεις κάποιον εντελώς άσχετο στην κοσμοπλασία του Τόλκιν, ποια θα ήταν τα τρία πρώτα στοιχεία που θα του έδινες;

Χμμμ. Για να δω… Θα του μιλούσα σίγουρα για τα γλωσσολογικά στοιχεία που εισήγαγε ο Τόλκιν στο έργο του και το πώς τα έδεσε με τα ιστορικά γεγονότα της κοσμοπλασίας. Θα του μιλούσα για τη μάταιη μάχη των Ξωτικών Νόλντορ ενάντια στις σκοτεινές δυνάμεις και ίσως να του έλεγα για την κοσμογονία και τη μουσική των Αϊνούρ που θεωρώ πως είναι καταπληκτική ως σύλληψη ακόμη και έως τις μέρες μας.


3. Γνωρίζω πως είσαι κυρίως φαν των βιβλίων κι όχι των ταινιών. Για εμάς τους λιγότερο σχετικούς με το θέμα, τα πράγματα δεν είναι τόσο ξεκάθαρα. Από το 1-10 τι βαθμολογία βάζεις στα βιβλία και τι στις ταινίες;

Είμαι φαν των βιβλίων και των ταινιών, βασικά, απλώς προτιμώ τα βιβλία όταν τίθεται ζήτημα επιλογής. Όσον αφορά τώρα τη βαθμολογία, δεν θα σας κουράσω καθόλου: βάζω σε όλα 10! (Εξαιρούνται οι 3 ταινίες του Χόμπιτ που τις θεωρώ μετριότητες). Κατά σειρά προτίμησης, όμως, παραθέτω το εξής: Σιλμαρίλλιον > Συντροφιά του Δαχτυλιδιών > Δύο Πύργοι > Η Επιστροφή του Βασιλιά > Χόμπιτ.

4. Με μια γρήγορη ματιά, ποια είναι τα 5 καλύτερα χαρακτηριστικά των βιβλίων;

Η πανέμορφη γραφή είναι το πρώτο στοιχείο σίγουρα, κι αυτό που προσέχει αμέσως ο αναγνώστης. Το βάθος της κοσμοπλασίας είναι το δεύτερο, με τα τοπωνύμια, τα ονόματα, τους δευτερεύοντες χαρακτήρες, το ιστορικό βάθος, τις φυλές, το γλωσσολογικό υπόβαθρο και τις παλιές ιστορίες. Η οργανικότητα των περιγραφών είναι το τρίτο στοιχείο: μέχρι στιγμής θεωρώ απαράμιλλη την ικανότητα του Τόλκιν να δημιουργεί αυτή την αίσθηση πως η Μέση Γη είναι αληθινή… πως υπάρχει κάπου εκεί έξω, κι αυτό που διαβάζουμε δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια αναπαραγωγή των όσων έβλεπε με τα ίδια του τα μάτια. Οι χαρακτήρες είναι το τέταρτο στοιχείο. Δεν νομίζω πως χρειάζεται να επεκταθώ περαιτέρω όταν χαρακτήρες όπως ο Φρόντο, ο Γκάνταλφ, και ο Άραγκορν έχουν μείνει στην ιστορία και αποτελούν σημείο αναφοράς για χιλιάδες λογοτέχνες του είδους. Πέμπτο στοιχείο θα πω φυσικά την ιδιαίτερη πλοκή που ακόμα και σήμερα προάγει το σασπένς και εξάπτει τη φαντασία.  

5. Ανάλυσε ένα από τα παραπάνω χαρακτηριστικά της επιλογής σου, όποιο κρίνεις σημαντικότερο.

Θα έλεγα πως δεν υπάρχει ετεροβαρής σχέση μεταξύ των άνωθεν στοιχείων. Και τα πέντε είναι εξίσου σημαντικά κατά τη γνώμη μου. Έπαιξαν τον ίδιο ρόλο ώστε να γίνει ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών ανεπανάληπτη επιτυχία. Θα σταθώ μόνο λίγο παραπάνω στο πέμπτο στοιχείο που ελάχιστοι τείνουν να αναφέρουν λόγω του ότι συνήθως εντυπωσιάζονται περισσότερο από τα τέσσερα πρώτα στοιχεία. Η τριλογία πραγματικά δεν θα έφτανε να γίνει τόσο δημοφιλής αν δεν στηριζόταν στο σασπένς. Αν δεν είχε το κυνηγητό με τους Εννιά, το κρυφό ταξίδι στη Μόρια, το απελπισμένο ταξίδι στη Μόρντορ, την πολιορκία στο Φαράγγι του Χελμ, τη Μίνας Τίριθ και ούτω καθεξής. Κι αυτό καλό είναι να το έχουμε όλοι κατά νου, όταν επιχειρούμε να γράψουμε ένα βιβλίο.



6. Συνοπτικά, ανάφερε 5 λόγους που οι ταινίες υπολείπονται.

Α) Υπολείπονται σε χρόνο. Ο σκηνοθέτης έχει 3 ώρες διαθέσιμες να πει την ίδια ιστορία που ο συγγραφέας τη λέει σε 25. Β) Όσο ισχυρό κι αν είναι το οπτικό μέσο, πάντα θα υπολείπεται σε δύναμη απέναντι στη φαντασία. Κι αυτό γιατί η αλληλεπίδραση βασίζεται σε πεπερασμένα πρότυπα, (ο θεατής λαμβάνει αυτό που βλέπει, thats it) ενώ η φαντασία δεν γνωρίζει όρια. Γ) Πολλά στοιχεία αναγκαστικά παραλείπονται ή παρουσιάζονται συμπτυγμένα. Όπως πχ η κοσμοπλασία που αναφέραμε προηγουμένως. Δ) Η εικόνα είναι ένα μαχαίρι με διπλή κόψη. Αν ο τρόπος με τον οποίο σου παρουσιάζει ο σκηνοθέτης έναν χαρακτήρα ή ένα σκηνικό δεν ταιριάζει με αυτό που έχεις στο μυαλό σου, αυτομάτως ζημιώνεται η εμπειρία. Για παράδειγμα η σκηνή με το Στόμα του Σάουρον εμένα με ξενέρωσε. Ε) Οι περιγραφές και η λυρική γραφή των βιβλίων επίσης είναι εξαιρετικά δύσκολο (έως ανέφικτο) να αποδοθούν στο σινεμά, στο βαθμό δηλαδή που να παίζουν τον ίδιο ρόλο με την αναγνωστική εμπειρία.

7. Ανάλυσε έναν από αυτούς, όποιον κρίνεις χειρότερο.

Τον τρίτο λόγο, το ότι πολλά στοιχεία αναγκαστικά παραλείπονται ή παρουσιάζονται συμπτυγμένα. Πολλά αγαπημένα κομμάτια όπως οι Θολωτοί Τάφοι, το Παλιό Δάσος, η αναμέτρηση του Γκάνταλφ με τον Σάρουμαν, το Συμβούλιο του Έλροντ, η επέλαση του γκρίζου λόχου των νεκρών, είναι πολύ διαφορετικά στις ταινίες απ’ ότι θα ήθελα ή δεν υπάρχουν καθόλου. Κατανοώ πως πολλά στοιχεία έπρεπε να κοπούν ή να αλλαχτούν, λόγω χρονικού περιορισμού αλλά και πάσης φύσεως θεματικών αναπροσαρμογών, όμως αυτό δεν αναιρεί το γεγονός πως το αρχικό υλικό ήταν διαφορετικό κι εγώ θα ήθελα να μπορούσα να το βιώσω οπτικά υπό τις γνώριμες συνθήκες, κι όχι έτσι όπως παρουσιάστηκε.

8. Αν κρατούσες την πένα του Τόλκιν, τι θα προσέθετες και τι θα αφαιρούσες στην κοσμοπλασία; (1 βασικό στοιχείο για το καθένα)

Θα πρόσθετα σίγουρα περισσότερες πληροφορίες για τη μυστηριώδη Ανατολή. Θα αφαιρούσα ορισμένα τοπωνύμια, που κρίνω πως είναι υπερβολικά πολλά σε ορισμένα σημεία πάνω στον χάρτη.



      9. Υπάρχει κάποια θεωρία συνωμοσίας που λατρεύεις/μισείς σε σχέση με την τριλογία;

Χμμμ… θεωρία συνωμοσίας δεν έχω ακούσει, να πω την αλήθεια. Αυτό που μου έχει μείνει στο μυαλό, όμως, είναι μια δήλωση του Τόλκιν που είχα διαβάσει, πως οι ιστορίες που έγραφε γεννιόντουσαν αυθόρμητα μέσα του και δεν τις έπλαθε με το μυαλό του. Αυτή είναι μια σκέψη που μου αρέσει πολύ. Νομίζω προσθέτει μια νότα μαγείας γύρω από τον μύθο της Μέσης Γης.

      10. Σιλμαρίλλιον. Η κοσμογονία του Τόλκιν. Αγαπημένα σημεία/μοτίβα/χαρακτήρες;

Βρήκα εξαιρετική ως σκέψη την κοσμογονία μέσω της μουσικής των Αϊνούρ. Ιδιαίτερα με συγκινεί ο μάταιος αγώνας των Ξωτικών για να ανακτήσουν τα πετράδια. Η άλωση της Νάργκοθροντ και της Γκοντόλιν, η τραγική ιστορία του Τούριν και η πτώση του Φινγκόλφιν. Αυτά τα σημεία απολαμβάνω να τα διαβάζω ξανά και ξανά.


11. Το Χόμπιτ. Δυο λόγια για το βιβλίο, τη σχέση του με την υπόλοιπη ιστορία και για τη σημασία του;

Ένα υπέροχο βιβλίο που ξεκινάει σαν παραμύθι και καταλήγει σαν ώριμο μυθιστόρημα φαντασίας. Το συγκαταλέγω στα αγαπημένα μου βιβλία και μάλιστα το θεωρώ σαν ένα από τα καλύτερα βιβλία που μπορεί να πάρει κανείς δώρο σε ένα παιδί ηλικίας 8-15 χρονών. Είμαι της άποψης πως η βασική του σύνδεση με την κοσμοπλασία του Τόλκιν είναι αδύναμη. Ίσως γιατί ήθελε να γράψει κάτι που να απευθύνεται σε όλα τα παιδιά; Ίσως γιατί δεν είχε ωριμάσει ακόμη μέσα του ο κόσμος που έπλαθε; Δεν ξέρω. Ξέρω όμως πως αυτός που θα το διαβάσει θα αναγνωρίσει αμέσως τη δυναμική της πένας του και θα απολαύσει μια μαγευτική περιπέτεια που στο τέλος θα τον κάνει νιώσει πως αποζημιώθηκε για τον χρόνο που αφιέρωσε.

12. Θεωρείς το σύμπαν του Τόλκιν το πιο καλογραμμένο; Με ποιους άλλους κόσμους θα το παραλλήλιζες όσον αφορά την ευκρίνεια και τη λεπτομέρεια;

Μακράν το πιο καλογραμμένο. Ίσως τον κόσμο του Μάρτιν, στο Τραγούδι της Φωτιάς και του Πάγου που βασίστηκε η σειρά Game if Thrones. Όμως κατ’ εμέ δεν τίθεται θέμα σύγκρισης όσον αφορά τη σπουδαιότητα μεταξύ των δυο.

Τρίτη, 14 Ιανουαρίου 2020

Μοναχικός ή όχι ο βιβλιοκόσμος;

   Άραγε ο κόσμος των βιβλίων είναι μοναχικός ή μπορεί να τον βιώσει κανείς με παρέα; Σημειωτέον ότι επίτηδες χρησιμοποιώ τον γενικότατο όρο "κόσμος των βιβλίων", διότι θέλω να καλύψω μια μεγάλη γκάμα ανθρώπων και καταστάσεων.
   Το ερώτημα αυτό είναι αρκετά επίκαιρο, θα έλεγα. Είναι η σύγκρουση δύο τάσεων. Η πρώτη τάση είναι η παραδοσιακή τάση που έχει μείνει γνωστή παλαιόθεν. Η εικόνα, δηλαδή, ενός ανθρώπου που κλείνεται σε ένα σκοτεινό δωμάτιο, αποκομμένος από τον κόσμο, για να διαβάσει. Ή, για να το ωραιοποιήσω λίγο, η εικόνα μιας καλοντυμένης κοπέλας που διαβάζει σε μια αναπαυτική πολυθρόνα ή σε μια σεζλόνγκ στον κήπο του πλούσιου σπιτιού της. Αυτές οι εικόνες είναι λογικότατες, αλλά όχι για τις μέρες μας. Ανήκουν στο παρελθόν. Σε ένα παρελθόν όπου ο μέσος όρος αναλφαβητισμού ήταν τραγικά μεγάλος, όπου η ανάγνωση βιβλίων ήταν ένα σπορ για πλούσιους και αριστοκράτες και ο μέσος άνθρωπος δεν είχε καμία σχέση με τη διαδικασία. Η κατάσταση όμως έχει αλλάξει.
   Σήμερα το βιβλίο είναι ένα σπορ για όλες τις τάξεις. Εντάξει, και πάλι ο πλούσιος/η πλούσια που έχει τον χρόνο και την πολυτέλεια να αγοράζει και να διαβάζει συνεχώς έχει ένα προβάδισμα. Και πάλι, ο εισοδηματίας που δεν ξημεροβραδιάζεται καθημερινά με το άγχος της δουλειάς και του μεροκάματου έχει προβάδισμα. Πάντως το βιβλίο είναι πολύ πιο προσιτό, σε διάφορα είδη, ποικίλες τιμές και ποιότητα, από Έλληνες και ξένους συγγραφείς. Πού μας οδηγεί αυτό;
   Σαφώς στο ότι διαβάζει πολύς περισσότερος κόσμος. Αυτό φυσικά δε σημαίνει πως διαβάζουν όλοι μαζί ή πως το σπορ έγινε ομαδικό. Η ανάγνωση από τη φύση της ως δραστηριότητα θέλει απομόνωση και ησυχία. Η διαφορά έγινε με τη θριαμβευτική είσοδο της τεχνολογίας στον χώρο. Τώρα πια, πλατφόρμες σαν το Goodreads μεσουρανούν. Τώρα πια, οι βιβλιομάδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια. Κατά τη γνώμη μου, καλά κάνουν. Καθετί που προωθεί τη φιλαναγνωσία προωθεί τον πολιτισμό, ασχέτως περιεχομένου. Γινόμαστε λιγότερο ορκ και περισσότερο άνθρωποι. Αλλά το βασικό ζήτημα είναι πως μοιραζόμαστε τις αναγνωστικές μας εμπειρίες, τις κριτικές μας, αλλά και τον πόνο μας και τον καημό μας, που λέει ο λόγος.
   Φυσικά συνέπεια των προηγουμένων είναι να γνωριζόμαστε με κόσμο. Οι αναγνώστες που διαβάζουν παρόμοια είδη συζητούν, ανταλλάσσουν εμπειρίες και προτάσεις, σχολιάζουν και διαφωνούν, προωθώντας (συνήθως) τον γόνιμο διάλογο. Έχουν την ανάγκη να το κάνουν και ταυτόχρονα την πολυτέλεια. Το ίδιο σε παλαιότερες εποχές γινόταν, φαντάζομαι, μόνο με ατομικές επιστολές από έναν μοναχικό, εκκεντρικό τύπο σε έναν άλλον. Ίσως το διαχρονικό σημείο ομαδικής ανάγνωσης είναι οι λέσχες ανάγνωσης, οι οποίες καλά κρατούν. Αποτέλεσμα; Όσον αφορά το αναγνωστικό κομμάτι, ο κόσμος του βιβλίου γίνεται όλο και περισσότερο ομαδική υπόθεση.
   Ας περάσουμε τώρα στο συγγραφικό κομμάτι. Η κλασική ιδέα για τον συγγραφέα είναι περίπου αυτή που έχουμε και για τον τρελό επιστήμονα: ένας μοναχικός, περίεργος τύπος που κλείνεται με τις ώρες σε ένα ακατάστατο δωμάτιο γεμάτο σημειώσεις και σκισμένα χειρόγραφα. Κάθε ανθρώπινη διάδρασή του είναι ένα αίνιγμα, κάθε συζήτησή του χαρίζει στον κόσμο διαμάντια σοφίας, τα οποία πρέπει να καταγραφούν για να μείνουν στην ιστορία. Ας επιστρέψουμε όμως στην πραγματικότητα.
   Αυτό που δε μετάνιωσα (και πιστεύω πως δε θα μετανιώσω) από τη στιγμή που εισήλθα στον χώρο των συγγραφέων, είναι οι γνωριμίες που έκανα μέσω αυτής της ιδιότητας. Βεβαίως και με αναγνώστες αλλά κυρίως με συγγραφείς (Ομότεχνους, όπως είθισται να ονομάζονται - γενικώς αυτές οι βαρύγδουπες λέξεις δε μου ταιριάζουν, μάλλον είναι κατάλοιπο εκείνης της παραδοσιακής εικόνας που λέγαμε...). Η μία όψη του νομίσματος είναι η ζωή του συγγραφέα την ώρα της δουλειάς του: πρέπει να απομονωθεί, να κλείσει το ίντερνετ και να γράψει, να ερευνήσει, να σβήσει, να επιμεληθεί. Επίσης, εκτός χειρογράφου/υπολογιστή, να παρατηρήσει, να πάρει έμπνευση, να ρεμβάσει, να σκεφτεί τις φιλοδοξίες του. Όλα αυτά είναι μια πραγματικότητα. Είναι η ιδιωτική, η προσωπική ζωή του συγγραφέα, αρκετά ταιριαστή με την παραδοσιακή. Μέχρι προσφάτως, νόμιζα πως αυτή είναι η μοναδική πραγματική εικόνα του: μια μοναχική πορεία προς τη δόξα, όπου όλοι θαυμάζουν αργά αλλά σταθερά το ταλέντο του και τον ανεβάζουν στα ουράνια.
   Βέβαια υπάρχει και η άλλη όψη. Οι συγγραφείς, σήμερα περισσότερο από ποτέ, είναι το άκρως αντίθετο από την παραδοσιακή εικόνα που έχουμε στο κεφάλι μας. Είναι ευδιάθετοι, θετικοί άνθρωποι, με τάση να μιλήσουν, να φλυαρήσουν, να τριφτούν με τον κόσμο, να γνωρίσουν άλλους, να ανταλλάξουν απόψεις και να γίνουν μια μεγάλη παρέα. Αυτή είναι η δημόσια ζωή τους, που είναι εξίσου πραγματική με την ιδιωτική. Αυτή ακριβώς που με κάνει να νιώθω καλύτερα όταν απογοητεύομαι από την ελληνική πραγματικότητα στον χώρο του βιβλίου.
   Συγγραφικά κανείς δεν μπορεί να ξέρει πώς θα εξελιχθεί εκ των προτέρων. Γράφει, εκδίδει, προωθεί, δέχεται κριτικές, ίσως να προοδεύσει, ίσως όχι. Η προσωπική, ιδιωτική, φιλόδοξη πλευρά του συγγραφέα, αυτή είναι αμφίβολη. Κοινωνικά όμως, αν δεν έχει σοβαρό πρόβλημα με τον υπόλοιπο κόσμο, θα έλεγα πως είναι βέβαιο ότι θα κοινωνικοποιηθεί. Θα γνωρίσει ωραίους ανθρώπους, βιβλιοπώλες, αναγνώστες, άλλους συγγραφείς, εκδότες. Ανάμεσά τους και σκάρτους, ας μη γελιόμαστε, αλλά αυτή η πορεία θα είναι κάθε άλλο παρά μοναχική. Κι αυτό είναι που τελικά μένει, η τελική απάντηση.

Βαγγέλης Ιωσηφίδης
βιβλία, αναγνώστης, συγγραφέας, βιβλιομάδα

Τρίτη, 16 Ιουλίου 2019

Αφιέρωμα - Γιάννης Παπουλής - Ο Παραμυθάς

   Ο Κύπριος συγγραφέας Γιάννης Παπουλής, που έχει επίσης την ιδιότητα του φιλολόγου και αρθρογράφου, μας συστήνεται με το πρώτο του μυθιστόρημα, "Ο Παραμυθάς". Είναι η ιστορία που φέρνει τον αναγνώστη στα λημέρια του Ίαν Μακέι, ενός εκκεντρικού αστυνομικού ντετέκτιβ, ο οποίος ασχολείται με τα αποβράσματα που λυμαίνονται τους δρόμους του Εδιμβούργου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, με έναν δολοφόνο.

   Έχοντας διαβάσει το βιβλίο, μπορώ να πω πάρα αρκετά γι' αυτό. Ας βάλω όμως τα πράγματα σε μια σειρά:

Χαρακτήρες: Ο συγγραφέας έχει κάνει πολύ καλή δουλειά με τους χαρακτήρες. Είναι οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, δουλεμένοι, με βάθος, ξεχωρίζει εύκολα η προσωπικότητα του ενός από του άλλου και είναι εύκολο να συμπαθήσεις, να αντιπαθήσεις και κυρίως να νοιαστείς γι' αυτούς.

Πλοκή: Γεμάτη. Φαίνεται πως ο συγγραφέας είχε ιδέες και το μεράκι να τις κάνει πράξη, προσέχοντας τις λεπτομέρειες. Δεν απογοητεύει, έχει εξήγηση για τα γεγονότα και λειτουργεί με βάση ένα πολύ συγκεκριμένο μοτίβο, που προσωπικά με ικανοποίησε βαθιά.

Σκηνικό: Δίνονται πολλές λεπτομέρειες για το Εδιμβούργο, για τους περαστικούς, για τον καιρό, για πολλά άλλα. Άλλοι μπορεί να το βρουν σχετικά βαρυφορτωμένο, εγώ το βρήκα γεμάτο με εικόνες, μυρωδιές και χρώματα.

Γλώσσα: Πολύ ιδιαίτερη. Υπάρχουν χαρακτηριστικά της αγγλικής γλώσσας, της κυπριακής διαλέκτου και αρκετά ποιητική γλώσσα στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου. Μεταφορές και παρομοιώσεις δε λείπουν.

Επιμέρους: Υπάρχουν αρκετές εναλλαγές στις σκηνές, που άλλοτε βοηθούν κι άλλοτε αποπροσανατολίζουν, σκόπιμα συνήθως. Είναι ένα ρίσκο που πολλοί συγγραφείς τολμάνε να πάρουν. Εμένα δε με τραβάει πάντα το συγκεκριμένο μοτίβο με τις πολλές εναλλαγές σε πολλά πρόσωπα: στο συγκεκριμένο βιβλίο με τράβηξε σε αρκετά πρόσωπα και σκηνές, όμως όχι σε όλα.

Γιατί να διαβάσετε αυτό το βιβλίο:
1) Είναι αστυνομικό (crime fiction) κι έχει λεπτομέρειες, λογική δομή και συνέχεια κι επιρροές από Jo Nesbo, καθ' ομολογία του ίδιου του συγγραφέα.
2) Ικανοποιεί τον απαιτητικό αναγνώστη, που ψάχνει απαντήσεις στο καθετί.
3) Έχει πολλές πρωτότυπες ιδέες και ανατροπές.
4) Έχει συναίσθημα, δέσιμο με τους χαρακτήρες, ηθικά διλήμματα.

Σε ποιες περιπτώσεις να μην το διαβάσετε:
1) Αν ψάχνετε για καθαρή λογοτεχνία τρόμου. Το μυθιστότημα είναι κυρίως αστυνομικό.
2) Αν ψάχνετε λογοτεχνία φαντασίας.
3) Αν σας ενοχλεί η βία. Είναι λογικό να έχει βία ένα αστυνομικό μυθιστόρημα και το συγκεκριμένο δε λυπάται τον αναγνώστη.
4) Αν ψάχνετε κάτι ανάλαφρο. Η γραφή είναι καλή, η δομή μελετημένη, όμως οι λεπτομέρειες και τα πρόσωπα είναι πολλά και θέλει το μυαλό να είναι συγκεντρωμένο σε αυτά.

Ο συγγραφέας πρόκειται να συνεχίσει τις υποθέσεις με τον Ίαν Μακέι, λογικά στο Εδιμβούργο, αν και δεν έχει αποκαλύψει τίποτα ακόμα. Γιάννης Παπουλής και "Ο Παραμυθάς!"

Γιάννης Παπουλής Εκδόσεις Ελκυστής

Πέμπτη, 6 Ιουνίου 2019

Ημέραι

Αρθρογραφεί ο Κ. Παπαδάκης

Πόσα γνωρίζετε για τις ημέρες τις εβδομάδας;

   Στο αρθράκι αυτό θα αναλύσω λίγο από πού προέρχονται τα ονόματα των ημερών, σε διάφορες γλώσσες, τις κοινές ονομασίες και τις διαφορές τους. Είμαι σίγουρος ότι θα εκπλαγείτε με μερικές.
   Ξεκινάω με τα γνωστά μας αγγλικά:
   Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, Sunday. Φαντάζομαι ότι είναι γνωστά σε όλους μας. Άλλωστε, τραγούδια όπως το “6 Days”και το “Friday, Im in Love” των The Cure κάνουν αρκετά συχνά την εμφάνισή τους τελευταία, φροντίζοντας να μας τα υπενθυμίζουν. Ξέραμε όμως τι σημαίνουν; Για πάμε.
Τα εύκολα είναι τα Sunday και Monday, μέρα του Ήλιου και του Φεγγαριού αντίστοιχα. Γενικά, ο κανόνας είναι ότι οι προ-χριστιανικοί πολιτισμοί έχουν μια τάση να λατρεύουν τα στοιχεία της φύσης. Αυτό είναι κοινό γνώρισμα όχι μόνο στην αρχαία ελληνική, αλλά και στις βόρειες, τις κελτικές, την αιγυπτιακή, τις νοτιοαμερικανικές και λίγο πολύ σε όλες τις παλαιές θρησκείες.
   Τώρα, με τις υπόλοιπες μέρες τα πράγματα γίνονται ενδιαφέροντα. Tuesday είναι η μέρα αφιερωμένη στον σκανδιναβό θεό του πολέμου Tyr (Tiw ή Tue στις αγγλο-σαξονικές διαλέκτους), η Τετάρτη (Wednesday) είναι αφιερωμένη στον πατέρα των σκανδιναβών θεών Όντιν (ή Wotan ή Woden, ανάλογα τη διάλεκτο), η Πέμπτη μας (Thursday) είναι η ημέρα του θεού Θορ (Thors day, ίδιο κι απαράλλαχτο, δε βρίσκετε;), ενώ η Παρασκευή λέγεται Friday, προς τιμήν του θεού της γονιμότητας Φρέυ ή Φρέυρ (Frei/Freyr). Κατά μια άλλη άποψη, φέρει το όνομά της προς τιμήν της θεάς της ομορφιάς Φρίγκα ή Freyja, αλλά για φωνητικούς λόγους αυτή δε με βρίσκει σύμφωνο. Μία είναι πάντως η αλήθεια: οι Άγγλο-σάξωνες φίλοι μας δύσκολα θα μπορέσουν να βγάλουν από μέσα τους εντελώς τα Σκανδιναβικά τους γονίδια. Και πώς θα μπορούσαν άλλωστε όταν η γλώσσα τους είναι διάσπαρτη με σκανδιναβικές λέξεις γενικώς (egg, steak, beef, pork κλπ.); Από δω και μπρος λοιπόν, όταν θα λέτε τα ονόματα των ημερών στα αγγλικά, θυμηθείτε κι εσείς να νιώθετε λίγο… Βίκινγκς!
Εξαίρεση αποτελεί η ημέρα Saturday, που είναι αφιερωμένη στον δικό μας Κρόνο (Saturn στα λατινικά).
   Πάμε και στα Γερμανικά. Οι Γερμανοί, ως συγγενείς με τους Άγγλους στη γλώσσα, έχουν αρκετά κοινά στις ονομασίες των ημερών. Sonntag και Montag είναι ομοίως οι ημέρες του Ήλιου και του Φεγγαριού, όπως οι Sunday και Monday. Την Παρασκευή την έχουν ονομάσει Freitag, όχι γιατί είναι «ελεύθερη ημέρα» (Frei = ελεύθερος εις την γερμανικήν), αλλά προς τιμήν του ιδίου θεού ή θεάς που αναφέραμε παραπάνω. Από εκεί και πέρα διαφοροποιούνται.
   Την Τρίτη την αποκαλούν Dienstag, που κυριολεκτικά σημαίνει «ημέρα της δουλειάς» και είναι απίθανο να σχετίζεται το Dienst με τον Tyr όπως η αντίστοιχη ονομασία στα αγγλικά, ενώ για την Τετάρτη έχουν υιοθετήσει το πολύ πρακτικό “Mittwoch” (=midweek/μέση της εβδομάδας).
   Τώρα, το πραγματικά ενδιαφέρον είναι ότι μπορεί να μην ονομάζουν την Πέμπτη Torstag, αλλά Donnerstag, που κυριολεκτικά σημαίνει «ημέρα του κεραυνού». Ας μην ξεχνάμε ότι ο Thor ήταν ο θεός του κεραυνού, στην γερμανο-σκανδιναβική μυθολογία. Αυτό αφενός σημαίνει ότι δεν ήταν τυχαία η επιλογή της ονομασίας, αλλά, εμμέσως, την αφιερώνουν στον ίδιο θεό. Σημαίνει όμως και κάτι άλλο, αφετέρου. Μήπως, τελικά, είναι η ίδια η λέξη “Donner” (=κεραυνός) που συνδέεται με το “Thor”; Οι φθόγγοι Θ,Δ,T και D εναλλάσσονται μεταξύ τους αρκετά συχνά στις γερμανο-σκανδιναβικές γλώσσες. Το ίδιο το “Donner” γίνεται “thunder” στα αγγλικά. Μήπως τελικά, όταν λέτε το “thunder” κοπανώντας τα κεφάλια σας και ακούγοντας AC/DC, γίνεστε πάλι λίγο Vikings χωρίς να το ξέρετε;
   Μας μένει το Saturday, που εδώ γίνεται Samstag, η ρίζα του οποίου συνδέεται, μέσω των λατινικών, με το γνωστό μας Σάββατο. Ο όρος είναι εβραϊκής προέλευσης. Έχε γεια, φίλε Κρόνε/Saturn λοιπόν…
   Επόμενός μας σταθμός τα ιαπωνικά. Αν σας ξενίζει κάπως το ότι τα τοποθετώ σε αυτό το σημείο της ανάλυσης, εξηγούμαι. Ο λόγος είναι ότι παρουσιάζουν την εκπληκτική ομοιότητα στη σημασία των ημερών της Κυριακής και της Δευτέρας. Πράγματι, η λέξη 日曜日[i] (Nichiyoobi) αποδίδεται ως «ημέρα του Ήλιου» και η 月曜日Getsuyoobi ως «ημέρα του Φεγγαριού», ακριβώς όπως και στα αγγλικά και τα γερμανικά. Όταν μάθαινα τις ημέρες στη γλώσσα αυτή, το γεγονός αυτό μου είχε κινήσει αρκετά την περιέργεια. Εν τέλει, μάλλον πρόκειται για συμμόρφωση με την προσέγγιση της Δύσης, από την οποία υιοθέτησαν και το σύστημα των 7 ημερών.
Κατά τα άλλα, τα ονόματα των υπολοίπων ημερών στην όμορφη αυτή γλώσσα μονοπωλούν τα στοιχεία της φύσης. 火曜日(kayoobi/ημέρα της φωτιάς) είναι η Τρίτη, 水曜日(suiyoobi/ημέρα του νερού) η Τετάρτη, 木曜日(mokuyoobi/ημέρα του ξύλου) είναι η Πέμπτη, 金曜日(kinyoobi/ημέρα του χρυσού) η Παρασκευή και 土曜日(doyoobi/ημέρα της γης) το Σάββατο.
Όσο για εμάς τους Έλληνες, έχουμε υιοθετήσει στη γλώσσα μας την εξής, πολύ απλοϊκή προσέγγιση: μετά την «ημέρα του Κυρίου» (Κυριακή), ονομάζουμε τις ημέρες μας, απλά και λαϊκά, με τα τακτικά τους αριθμητικά: Δευτέρα (δεύτερη, απλώς πιο… λόγια), Τρίτη, Τετάρτη (τέταρτη), Πέμπτη.
Εξαιρέσεις αποτελούν η Παρασκευή (τι να παρασκευάζουμε άραγε;) και το Σάββατο. Το τελευταίο, όσο και να ψάξετε, δεν αναλύεται ετυμολογικά, τουλάχιστον στα ελληνικά. Ο λόγος είναι ότι προέρχεται κατευθείαν από τα εβραϊκά, κάτι που με κάνει να βγάζω σπυράκια στη γλώσσα κάθε φορά που το προφέρω. Σοβαρά τώρα, σε μια τόσο πλούσια και πλήρη γλώσσα όπως τα ελληνικά, ήταν ανάγκη να υιοθετήσουμε αυτή την εβραϊκή ονομασία, που δεν είναι καν θηλυκού γένους; Μάλλον αγαπάμε πολύ τους Εβραίους και τη γλώσσα τους τελικά. Αλλά, θα μου πεις, εδώ βαφτίζουμε τα παιδιά μας Μιχαήλ, Γαβριήλ, Δανιήλ, και μόνο Ισραήλ που δεν τα έχουμε ονοματίσει… Δεν πειράζει, θα γίνει κι αυτό.
   Για λόγους πληρότητας της ανάλυσης, διευκρινίζω ότι ο όρος «Σάββατο» μεταφράζεται από τα εβραϊκά ως «ημέρα ανάπαυσης». Στην κουλτούρα τους, αυτό έχει νόημα, καθώς το Σάββατο είναι η ιερή ημέρα της εβραϊκής θρησκείας, όπως για εμάς η Κυριακή και για τους Μουσουλμάνους η Παρασκευή, για αυτό και οι Εβραίοι έχουν την αργία τους το Σάββατο. Σε εμάς πάλι, όχι, κανένα νόημα. Την δε Παρασκευή την ονομάζουμε έτσι διότι τότε (οι Εβραίοι, πάλι, μην ξεχνιόμαστε) παρασκευάζουν αυτά που πρόκειται να καταναλώσουν ή να χρησιμοποιήσουν το Σάββατο (η πληροφορία από Βικιπαίδεια).
   Τι γίνεται τώρα με τις λατινογενείς γλώσσες;
   Οι ίδιοι οι Λατίνοι δεν χρησιμοποιούσαν το εβδομαδιαίο σύστημα, οπότε είναι πρακτικά αδύνατον να μελετήσουμε πώς θα ονόμαζαν τις ημέρες. Θα χρησιμοποιήσω λοιπόν, για τις ανάγκες της ανάλυσης, την ισπανική και την γαλλική γλώσσα, οι οποίες θεωρούνται λατινογενείς και παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες μεταξύ τους. Έχουμε και λέμε:
   Δευτέρα: lundi/lunes, σε γαλλικά και ισπανικά αντίστοιχα. Η προέλευση είναι το “luna” ή σελήνη, στην αρχαία ελληνική. Τώρα, το αν και κατά πόσο συνδέεται ετυμολογικά ή se-lene μας με την luna των Λατίνων, αυτό δεν μπορώ να το απαντήσω με σιγουριά. Το σίγουρο είναι ότι, και σε αυτές τις γλώσσες, η Δευτέρα αφιερώνεται στο φεγγάρι.
   Τρίτη: mardi/martes (γαλλ./ισπαν. αντίστοιχα). Η ημέρα φέρει το όνομά της προς τιμήν του θεού του πολεμου Άρη (λατινικά: Mars).
Τετάρτη: mercredi/miércoles (γαλλ./ισπαν. αντίστοιχα). Από τον θεό Ερμή (λατ: Mercurius).
   Πέμπτη: jeudi/jueves (γαλλ./ισπαν. αντίστοιχα). Προς τιμήν του Δία (λατ: Jupiter, Iovem)
   Παρασκευή: vandredi/viernes (γαλλ./ισπαν. αντίστοιχα). Από την θεά Αφροδίτη (Venus)
   Σάββατο: samedi/sábado (γαλλ./ισπαν. αντίστοιχα). Αυτό προέρχεται πάλι από το εβραϊκό Σάββατο ( Shabbat /שַׁבָּת), στην περίπτωση των ισπανικών απευθείας, στα δε γαλλικά διαμέσου του ύστερου λατινικού sambatum.
   Κυριακή: dimanche/domingo (γαλλ./ισπαν. αντίστοιχα). Όπως και στη γλώσσα μας, η ημέρα αυτή αφιερώνεται στον Κύριο (Dominus).
   Τι συμπέρασμα μπορούμε να βγάλουμε από όλα αυτά; Βασικά, ότι οι Ρωμαίοι και, εν συνεχεία, οι λαοί που βάσισαν τη γλώσσα τους στα λατινικά, διατήρησαν, μέσω των ονομάτων των ημερών, κάποια ψήγματα αρχαίας ελληνορωμαϊκής μυθολογίας. Σε αντίθεση με τους Βυζαντινούς και τους μετέπειτα κατοίκους της Ανατολικής Ευρώπης, που, μαζί με την υιοθέτηση της χριστιανικής θρησκείας, αποκήρυξαν πλήρως αυτούς που όλος ο κόσμος σήμερα γνωρίζει ως “Greek gods” και προτίμησαν να συμπληρώσουν τη γλώσσα τους με εβραϊκούς όρους. Αυτό που συνηθίζω, λοιπόν, να λέω, είναι ότι, με την πτώση της Ρώμης και συνάμα της κλασσικής αρχαιότητας, με την μετάβαση στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και τον Μεσαίωνα, μπορεί η ελληνική γλώσσα να διατηρήθηκε ως επίσημη στα ανατολικά, αλλά οι ίδιοι οι κάτοικοι του ελλαδικού χώρου καταλήξαμε περισσότερο ανατολίτες από ό,τι Έλληνες…
   Για την Ιστορία και μόνο, θα σας παρουσιάσω και τα ονόματα των ημερών στην τουρκική γλώσσα, τα οποία τυχαίνει να γνωρίζω.
   Η Τουρκική είναι, αναμφίβολα, μία πτωχότατη γλώσσα, το λεξιλόγιο της οποίας περιορίζεται να καλύπτει πολύ απλά σημαινόμενα αντικείμενα, όπως «νερό», «φωτιά», «άλογο» κλπ. Από εκεί και πέρα, για να ονοματίσει κάθε έννοια και καθετί λίγο πιο σύνθετο, έχει υιοθετήσει δανεικούς όρους από την αραβική γλώσσα, την περσική, την ελληνική, την αγγλική και τη γαλλική. Αυτό ακριβώς θα διαπιστώσουμε ευθύς αμέσως:
   Κυριακή: Pazar, Δευτέρα: Pazartesi, Τρίτη: Salı, Τετάρτη: Çarşamba, Πέμπτη: Perşembe, Παρασκευή: Cuma, Σάββατο: Cumartesi.
   Σε όλους τους παραπάνω όρους, το μόνο τουρκικό στοιχείο είναι η κατάληξη -(e)rtesi, που σημαίνει «μετά από [κάτι]». Δηλαδή, η Δευτέρα λέγεται Pazartesi, διότι βρίσκεται μετά από την Κυριακή, η οποία λέγεται Pazar, από την παλαιά περσική λέξη που σημαίνει «αγορά». Το δε Σάββατο λέγεται Cumartesi (προφέρεται τζουμάρτεσι), διότι βρίσκεται μετά από την Παρασκευή (Cuma/τζουμά). Τζουμά είναι στα αραβικά η ανάπαυση. Ας μη λησμονούμε, όπως θίξαμε και παραπάνω, ότι η Παρασκευή είναι η ιερή ημέρα και αργία για τους Μουσουλμάνους, όπως για τους Εβραίους το Σάββατο και για τους Χριστιανούς η Κυριακή.
   Κατά τα άλλα, το Salı προέρχεται από τα αραβικά και σημαίνει ακριβώς «Τρίτη», ενώ τα Çarşamba (Τσαρσαμπά) και Perşembe (Περσεμπέ) προέρχονται από τα παλαιά περσικά και σημαίνουν «τέταρτη» και «πέμπτη» αντίστοιχα.
   Όσο για το σύστημα αυτό καθεαυτό της εβδομάδας των επτά ημερών, αυτό υιοθετήθηκε επίσης κατά τους χριστιανικούς χρόνους, πιθανότατα από τους εβραίους. Παλαιότεροι πολιτισμοί όπως οι Έλληνες προτιμούσαν την μέτρηση του χρόνου με το σεληνιακό σύστημα των 29 ημερών, ανάλογα με την φάση πληρότητας της σελήνης. Ας σημειωθεί ότι την ίδια την «εβδομάδα» την λέμε έτσι ακριβώς επειδή χωρίζεται σε επτά ημέρες, με την ίδια λογική που οι Λατίνοι την έλεγαν “septimana”(septem=7), οι ισπανόφωνοι την λένε “semana” και οι γαλλόφωνοι “semaine”.
   Για να συνοψίσουμε, θα κλείσω με έναν πίνακα όπου απαριθμώ τα ονόματα των επτά ημερών της εβδομάδας σε όλες τις γλώσσες που αναφέραμε, κατηγοριοποιώντας τα ανάλογα με την προέλευσή τους.

Γλώσσα
Ονόματα ημερών
Ελληνικά
Κυριακή
Δευτέρα
Τρίτη
Τετάρτη
Πέμπτη
Παρασκευή
Σάββατο
Αγγλικά
Sunday
Monday
Tuesday
Wednesday
Thursday
Friday
Saturday
Γερμανικά
Sonntag
Montag
Dienstag
Mittwoch
Donnerstag
Freitag
Samstag
Γαλλικά
dimanche
lundi
mardi
mercredi
jeudi
vendredi
samedi
Ισπανικά
domingo
lunes
martes
miércoles
jueves
viernes
sábado
Ιαπωνικά
日曜日/
nichiyoobi
月曜日
getsuyoobi
火曜日
kayoobi
水曜日
suiyoobi
木曜日
mokuyoobi
金曜日
kinyoobi
土曜日
doyoobi
Τουρκικά
Pazar
Pazartesi
Salı
Çarşamba
Perşembe
Cuma
Cumartesi

Όπου έχουμε, ανάλογα το χρώμα: τακτικά αριθμητικά, στοιχεία της φύσης, σκανδιναβική μυθολογία, ελληνορωμαϊκή μυθολογία, χριστιανική προέλευση, εβραϊκή προέλευση, μουσουλμανική προέλευση, άλλο.



[i] Παρατηρείτε ότι το ιδεόγραμμα εμφανίζεται δύο φορές στην ονομασία της Κυριακής (日曜日/Nichiyoobi). Αυτό συμβαίνει επειδή το συγκεκριμένο ιδεόγραμμα έχει τόσο την έννοια του «Ήλιου» (Nichi) όσο και της «ημέρας» (hi, ή bi εν προκειμένω). Ως εκ τούτου, τοποθετείται στο τέλος της ονομασίας όλων των ημερών της εβδομάδας με την έννοια της «ημέρας» και προφερόμενο ως [-bi], αλλά και στην αρχή της ονομασίας της Κυριακής, με την έννοια του «‘Ηλιου» και προφερόμενο ως [Nichi].