Διαδικαστικά Κωλύματα/Κολλήματα

   Για κάθε πρόβλημα στον κόσμο μας υπάρχει και μια διαδικασία επίλυσης. Για κάθε αλλαγή υπάρχει μια διαδικασία προσαρμογής. Για κάθε περίσταση στην καθημερινότητα υπάρχει μια διαδικασία λειτουργίας. Τι είναι πιο σημαντικό: η διαδικασία ή αυτό που έρχεται μέσα απ' αυτήν;
   Θεωρώντας την απάντηση δεδομένη, απορώ: γιατί οι άνθρωποι "κολλάνε" στις διαδικασίες; Εντυπωσιάζονται; Ή αλήθεια το IQ / EQ μας έχει μείνει στο μεσαίωνα;
   Ας δώσω κάποια παραδείγματα διαδικασιών. Πρώτον, τον τελευταίο καιρό η ελληνική κοινωνία (υπερ)ασχολήθηκε με μια απεργία πείνας του Ρωμανού, ενός φυλακισμένου. Υπήρξαν αντιδράσεις, συμπάθειες, αντιπάθειες, ηθικοί και πολιτικοί στοχασμοί και άλλα τέτοια. Κοιτώντας τα πράγματα λογικά, προσπαθώ να βγάλω μια άκρη απ' την κατάσταση. Κάποιος (στην περίπτωσή μας ο Ρωμανός) προσπαθεί να αλλάξει κάτι (το νομικό πλαίσιο περί σπουδών των φυλακισμένων), πιέζοντας με μια διαδικασία (απεργία πείνας). Το αν έχει δίκιο ή όχι δεν είναι το ζητούμενο του άρθρου αυτού. Το ζητούμενο είναι το ότι η κοινή γνώμη ασχολείται με την απεργία πείνας αντί να ασχολείται με το αίτημα. Δηλαδή με τη διαδικασία αντί με την μέλλουσα αλλαγή του συστήματος. Και ρωτάω: δηλαδή η απεργία πείνας είναι αποδεικτικό στοιχείο πως κάποιος έχει δίκιο; Αν ζητούσε απεργία πείνας για να πάρει χρήματα, να έχει γκόμενα εντός φυλακής ή να πέσει η κυβέρνηση, αυτό θα γινόταν ΕΠΕΙΔΗ έκανε απεργία πείνας;
   Επαναλαμβάνω: ας μην κολλάμε στις διαδικασίες. Όσο δακρύβρεχτη κι αν ήταν, η απεργία πείνας είναι απλά μια διαδικασία. Οπότε την αφήνουμε στην άκρη και εξετάζουμε το αίτημα! Αν είναι λογικό το αποδεχόμαστε. Αν όχι, το απορρίπτουμε. Η απεργία πείνας (ή οποιαδήποτε άλλη διαδικασία) δεν κάνει το αίτημα ούτε πιο λογικό ούτε πιο παράλογο. Αυτό παραμένει ως έχει και κρίνεται αντικειμενικά.
   Άλλο παράδειγμα: όταν εξέτια τη θητεία μου ως δόκιμος στα ελληνικά στρατά, βρέθηκα πολλές φορές μπροστά στην εξής απειλή: "θα σου κάνω αναφορά!". Τι είναι η αναφορά; Η καταγραφή ενός παραπόνου ενός στρατιωτικού (στην περίπτωσή μας) στελέχους εναντίον κάποιου άλλου, με όλες τις λεπτομέρειες και τα σχετικά έγγραφα. Δηλαδή είναι όσα θα έλεγε κάποιος για κάποιον άλλον στο διοικητή του αλλά γραπτώς. Με λίγα λόγια, μια διαδικασία γραπτή που γίνεται αντί μιας διαδικασίας προφορικής. Έτσι, τους απαντούσα: "Το ζήτημα είναι το ΤΙ θα γράψεις σ' αυτή την αναφορά". Κι εκεί δεν έπαιρνα απάντηση.
   Για άλλη μια φορά, άνθρωποι χρόνια στο επάγγελμα έπεφταν στην παγίδα του να εντυπωσιάζονται από μια διαδικασία και να την μυθοποιούν. Λες και η αναφορά μοιράζει φυλακή ή δίνει παράσημα από μόνη της. Έβλεπαν το περιτύλιγμα και όχι το περιεχόμενο.
   Σ' αυτή την παγίδα πέφτουμε καθημερινά όλοι μας, λίγο-πολύ. Αν δούμε τον κόσμο ως ένα αποτέλεσμα ενεργειών και διαδικασιών, τότε ερχόμαστε συχνά μπροστά στο θαυμασμό κάποιας διαδικασίας. Κι αυτό είναι αποδεκτό, ως ένα σημείο. Από κει και πέρα, καλό είναι να βάζει κανείς τη λογική μπροστά, μήπως προχωρήσει κάποτε η ανθρωπότητα...

Περί Καταστροφολογίας ο Λόγος

   Το άρθρο που παραθέτω έχει να κάνει με καταστάσεις όπου άτομα χρησιμοποιούν κάθε μέσο για να δυσφημήσουν κάποια αντίπαλη πλευρά. Αφορμή για το άρθρο μου μια δήλωση του παλιού μου καθηγητή της κλασικής φιλολογίας, κ. Γιάννη Τζιφόπουλου, Είχα γράψει παλαιότερα ένα άρθρο περί "ταμπελοποίησης" και κατηγοριών πάσης φύσεως σε άτομα χωρίς αντίκρυσμα και σκοπεύω να ξανατονίσω την απέχθειά μου προς ταμπέλες και ρετσινιές, που κολλούν τόσο εύκολα.
   Για αρχή, ας αναφέρω τούτο. Ο κ. Τζιφόπουλος, καθηγητής της επιγραφικής, είναι ένας άνθρωπος πολύ ιδιαίτερος. Λέγοντας αυτό, οφείλω να εξηγήσω πως δεν είναι εύκολος άνθρωπος. Ούτε στο να κατανοηθεί από τις μάζες ούτε στο να δικαιολογηθεί από άτομα που δεν τον ξέρουν. Χρησιμοποιεί "σκληρή" γλώσσα, κάτι το οποίο ενοχλεί κάποια ευαίσθητα αυτιά. Από επαγγελματικής άποψης, επειδή λέχθηκε πως μπήκε με περίεργους τρόπους στο πανεπιστήμιο και άλλα τέτοια (αναπόδεικτα κι αυθαίρετα φυσικά) ευφυολογήματα, θα αναφέρω τούτο και θεωρώ πως οποιοσδήποτε φοιτητής του συμφωνεί: ο άνθρωπος ξέρει. Ξέρει το αντικείμενό του, ξέρει πως να χειριστεί με την ιδιαίτερη προσωπικότητά του ένα ακροατήριο, ξέρει πως να μεταδώσει τη γνώση. Δεν απουσίασε ποτέ από μαθήματα, δεν έκανε "εκπτώσεις" στη διδακτέα ή στην εξεταστέα ύλη και έκανε το πρωτοφανές, δηλαδή το να οργανώσει εκπαιδευτική εκδρομή στο Δίον, τη Μεθώνη και τη Μακρύγιαλο δωρεάν για τους φοιτητές του (ένα αρκετά μεγάλο τμήμα). Επειδή ήμουν στο ακροατήριό του, μπορώ να πω πως η γλώσσα και η συμπεριφορά που χρησιμοποιεί είναι αρκετά εκδηλωτική και χειμαρρώδης, χωρίς να λέει κάτι αυτό. Απλά είτε εντός είτε εκτός αμφιθεάτρου δε μασάει τα λόγια του. Κι αυτό δείχνει άνθρωπο ξάστερο και ντόμπρο.
   Δεν τον γνώρισα ως αντιπρύτανη και δεν σκοπεύω να υποκριθώ τον συνήγορο. Ως φοιτητής του όμως έχω κάθε διάθεση να πω καλά λόγια, έχοντας δει και κρίνει ιδίοις όμμασι. Για την έκφρασή του πως "πρέπει να φασιστοποιηθούμε", μπορώ να πω με σχετική βεβαιότητα πως η έκφραση είναι μεταφορική. Προφανώς εννοεί να σκληρύνουμε τη στάση μας απέναντι σε αθέμιτες ενέργειες, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Μπορεί κανείς να του δώσει άδικο, αφού δει τις σκηνές τραμπουκισμού που έχουν λάβει χώρα πρόσφατα σε ανάλογους χώρους;
   Είτε η απάντηση είναι θετική είτε αρνητική, το σίγουρο είναι πως όσα λέγονται εναντίον του είναι διογκωμένα στο μέγιστο. Και τι δεν του σύρανε: οι κατηγορίες δεν έχουν τέλος. Και φυσικά το αποδεικτικό στοιχείο είναι ένα βίντεο που δεν ξεπερνά το ένα λεπτό. Αυτός ο τρόπος προφανώς δείχνει πως το να δείξουν ολόκληρη τη συνέντευξή του "δε συμφέρει", άρα κρατάνε ένα λεπτό από τα όσα είπε και αφήνουν απέξω όλα τα υπόλοιπα.
   Αυτό το φαινόμενο δεν είναι καινούριο. Καταστροφολόγοι υπάρχουν πολλοί. Είναι οι πρώτοι που θα κράξουν τον κάθε "υπεύθυνο" για τα δεινά τους, θα συγκρίνουν ανόμοιες καταστάσεις, θα επιρρίψουν κατηγορίες προς κάθε κατεύθυνση και θα αποδείξουν πως η ελευθερία λόγου δεν είναι κάτι που τους ενδιαφέρει. Κρίμα, διότι μια ατυχής χρήση εκφράσεων οδηγεί σε τέτοια συμπεράσματα. Το καταλαβαίνω πως η κοινή γνώμη είναι ευαισθητοποιημένη σε θέματα φασισμού, και πολύ καλά κάνει. Παρόλα αυτά, η τυχαία στοχοποίηση, η διόγκωση των τραβηγμένων απ' τα μαλλιά κατηγοριών και η δημιουργία σκανδάλων από το πουθενά δεν αποτελεί λύση.
   Για να κλείσω, θα αναφέρω πως η κρίση των τελευταίων ετών έχει κάνει τα πράγματα χειρότερα και σ' αυτό τον τομέα. Πλέον όλοι είναι ειδικοί, όλοι μπορούν να κρίνουν κι όλοι έχουν δικαίωμα να μιλήσουν χωρίς αποδείξεις. "Φωνή βοώντος εν τη ερήμω" θα χαρακτήριζα τη γνώμη οποιουδήποτε πραγματικά νοιάζεται και το έχει αποδείξει έμπρακτα. Είναι οι πρώτος που θα γίνει στόχος, επειδή έχει τη διάθεση να προσπαθήσει ίσως για κάτι καλύτερο...

Αντίστροφη Μέτρηση για τα Χριστούγεννα

   Ο λόγος που αναφέρομαι στο παρακάτω γεγονός είναι επειδή έχει ξεκινήσει εδώ και χρόνια και πλέον έχει γίνει τάση. Μια τάση παράλογη και απερίσκεπτη κατά τη γνώμη μου. Η εν λόγω τάση είναι η αντίστροφη μέτρηση για τα Χριστούγεννα. Φαντάζομαι πως η επιθυμία για τα Χριστούγεννα είναι τόσο μεγάλη, ώστε επισκιάζει κάθε άλλη χαρά στο ενδιάμεσο...

   Κι όμως, η ζωή συνεχίζεται κανονικά. Ακόμα και από τις 25 Νοεμβρίου, όπου πλέον "θέλουμε 30 μέρες για τα Χριστούγεννα", μέχρι τις 25 Δεκεμβρίου, η ζωή συνεχίζεται κανονικά. Υπάρχουν άνθρωποι που γιορτάζουν, κάποιοι έχουν γενέθλια, άλλοι βρίσκουν δουλειά ή σύντροφο και ορισμένοι ίσως σε εκείνες τις μέρες ζήσουν τις πλέον αξιομνημόνευτες καταστάσεις. Είναι λοιπόν λογικό το να τις προσπερνάμε έτσι; 

   Για κάποιους συνανθρώπους, μάλλον είναι λογικό. Η αναμονή για τα Χριστούγεννα λογίζεται ως "βασανιστική", οι μέρες περνάνε αργά και τα Χριστούγεννα είναι πιο μακριά από ποτέ! Παρόλα αυτά, εφόσον αγγίζω ένα σχετικά ευαίσθητο θέμα, οφείλω να αναγνωρίσω κάποιους από τους λόγους που οδηγούν ένα μέρος της κοινωνίας μας σε τέτοιες δηλώσεις. 

   Πρώτον και κύριον, τα Χριστούγεννα και οι επακόλουθες διακοπές φέρνουν την οικογένεια κοντά. Υπάρχουν οικογένειες, τα μέλη των οποίων ζουν τόσο μακριά, ώστε η επανένωση να γίνεται σπάνια. Υπάρχουν αυτές οι πολυπόθητες μέρες όπου οι περισσότεροι εργαζόμενοι βρίσκουν γαλήνη και ξεκούραση. Δευτερευόντως, τα προνόμια αυτών των ημερών: δώρα, εκπτώσεις, ξεγνοιασιά, πνεύμα των Χριστουγέννων, ταινίες νοσταλγικές, δακρύβρεχτες, ρομαντικές, οικογενειακές. Θα ήμουν παράλογος να παραβλέψω ή να ακυρώσω όλα τα παραπάνω. Οπότε εν μέρει καταλαβαίνω αυτή την τάση της αναμονής. Αλλού όμως θέλω να σταθώ.

   Μήπως κάποιοι έχουν ξεχάσει το "carpe diem"; Ρητό του Ορατίου στην 11η ωδή του πρώτου βιβλίου των Ωδών. Το οποίο είναι γνωστότερο και ως "άδραξε τη μέρα". Το σημαντικότερο λοιπόν, όπως κι εγώ πιστεύω, είναι να ζούμε το σήμερα. Να κατανοούμε σε βάθος τα πλεονεκτήματα που μας δίνει, την κατάσταση με όλα τα θετικά της και να μην ξεχνάμε τις μικρές απολαύσεις της καθημερινότητας. Αν αυτή είναι η γραμμή μας καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, γιατί οι 30-45 μέρες πριν τα Χριστούγεννα να αποτελούν εξαίρεση; 

   Σ' αυτό το σημείο ίσως κάποιος σκεφτεί: "μα όλοι μας ζούμε εκείνες τις μέρες, είτε το θέλουμε είτε όχι". Θεωρητικά ναι, όλοι τις ζούμε. Μια εμπειρία όμως που αποκόμισα από το στρατό είναι πως το να μετράς μέρες αντίστροφα και παράλληλα να έχεις το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον σε κάνει να χάνεις την αίσθηση του παρόντος. Δε δίνεται βάση στα απλά, καθημερινά και όμορφα. Κάτι που γίνεται χωρίς να το καταλάβουμε. Και αν θέλει κάποιος να δικαιολογήσει τον στρατιώτη που μετρά τη θητεία του ή τον φυλακισμένο που εναγωνίως μετρά αντίστροφα τις μέρες για την απελευθέρωσή του, εκεί πάω πάσο. Υπάρχει η στέρηση της ελευθερίας που επιτρέπει τέτοιες σκέψεις. Μπορεί κάποιος από μας τους υπολοίπους να υπαινιχθεί πως τα Χριστούγεννα θα φέρουν κάτι ανάλογο;

   Υποπτεύομαι πως όχι. Ναι, όλοι μας ζούμε εκείνες τις μέρες πριν τα Χριστούγεννα. Το μυστικό όμως πιστεύω ότι βρίσκεται στο ΠΩΣ τις ζούμε. Ας δώσω ένα παράδειγμα. Δύο άνθρωποι βαδίζουν τον ίδιο δρόμο και θα φτάσουν στον ίδιο προορισμό. Ο ένας τρέχει και φτάνει λαχανιάζοντας, κοιτώντας το ρολόι του και τον προορισμό. Όταν φτάσει, δε θυμάται καν τα βήματά του, τα συναισθήματά του, την κούραση που ίσως ένιωσε. Είναι σαν να μην τα έζησε. Από την άλλη, ο δεύτερος πάει περίπατο στον ίδιο δρόμο και απολαμβάνει το κάθε βήμα, την κάθε ανάσα του. Όταν φτάσει στον προορισμό του, έχει στη μνήμη του όλη τη διαδρομή και κάθε σκέψη του κατά τη διάρκεια. Για κείνον σημασία έχει το ταξίδι κι όχι ο προορισμός, όπως μας υπενθυμίζει ο Καβάφης. 

   Κλείνοντας, θα ήθελα να επισημάνω κάτι. Κανείς μας δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον. Δεν μπορούμε να ζήσουμε στο μέλλον. Όταν αυτό το μέλλον έρθει, το ζούμε ως παρόν. Γι' αυτό όποιος κυνηγάει το μέλλον τόσο, ώστε να ξεχνάει το παρόν, κυνηγάει χίμαιρες. Αντί λοιπόν να προσπαθούμε να φέρουμε τα Χριστούγεννα νωρίτερα με τέτοιες σκέψεις, ας δημιουργήσουμε καλύτερα εκείνες τις συνθήκες που θα μας κάνουν εξίσου ευτυχισμένους. Κι ας αποφασίσουμε πως αυτό θα γίνει σήμερα, τώρα. Είναι κάτι άσχετο με τη σύμβαση που ονομάζουμε ημερομηνία, ώρα ή έτος. Ας μη γελιόμαστε. Εμείς δημιουργούμε την ευτυχία μας, όχι κάποια ημερομηνία...

Κι όμως, μπορείς να περιμένεις. Και, καθώς περιμένεις, θυμήσου να ζήσεις.

Η "Αφύπνιση"

   Ένα νέο φαινόμενο εμφανίζεται στα καταπονημένα ελληνικά δρώμενα. Ή μάλλον έχει 5-6 χρόνια ζωής αλλά φουντώνει με κάθε στιγμή που περνάει. Έχει να κάνει με μια μερίδα συμπολιτών μας, οι οποίοι έχουν πάντα τη δική τους εκδοχή για κάθε σημαντικό γεγονός και θεωρούν πως είναι ήδη ενημερωμένοι, πονηρότεροι κι εξυπνότεροι και τους υπόλοιπους και καταλαβαίνουν γρηγορότερα τις "συνωμοσίες": από δω και στο εξής θα ονομάζονται "αφυπνισμένοι".
   Η μερίδα πολιτών αυτή έχει την τάση να μπαίνει σε οποιοδήποτε forum, blog, chat ή συζήτηση και να παρουσιάζει την πεφωτισμένη, ρηξικέλευθη και πρωτάκουστη άποψή της σχετικά με το θέμα. Προσφιλή θέματα όπου παρουσιάζονται είναι τα νέα νομοσχέδια, οι εφευρέσεις και ανακαλύψεις, τα σχέδια μεγάλων εταιρειών κτλ. και σχολιάζουν με περισπούδαστο και δασκαλίστικο ύφος (πιστεύω ότι αν μπορούσαν, θα μας κουνούσαν και το δάχτυλο online). Τα σχόλιά τους είναι αρκετά εύκολο να τα αναγνωρίσεις και αρκετά δύσκολο να τα αγνοήσεις, διότι είναι σχεδόν πάντα με caps lock, τα greeklish αποφεύγονται (διότι είμεθα και Έλληνες) αλλά τα ορθογραφικά λάθη είναι πολλά και καραμπινάτα. Πρώτα πρώτα στριμώχνονται κάποια αυθαίρετα (αυταπόδεικτα κατ' αυτούς)  συμπεράσματα και κάποια επιχειρήματα στηριγμένα σε μια κλωστή και σε εικασίες. Στη συνέχεια, ο "αφυπνισμένος" χρησιμοποιεί τις αγαπημένες του εκφράσεις: "ξυπνήστε ρε!", "μας πουλάνε κι εσείς κοιμάστε!", "έτσι κατάντησαν την Ελλάδα μας", "αυτοί οι ανθέλληνες νομίζουν ότι μπορούν αλλά δε θα τους περάσει".
   Χαρακτηριστικά σημάδια τους:
   Θεωρούν συνωμοσία κάθε δραστηριότητα διασήμων πιο σημαντική από έξοδο στα μπουζούκια και δεν σταματάνε να το διακηρύττουν. Πριν 10 χρόνια θαύμαζαν αυτές τις δραστηριότητες και τις ζήλευαν κρυφά.
   Συχνότατα αναφέρονται σε ένα άγνωστο γ' πληθυντικό πρόσωπο: "αυτοί που τα κάνουν όλα", "μας τα φάγανε τα λεφτά", "μας τα παίρνουν τα παιδιά μας στο εξωτερικό", "οι αλήτες που θέλουν το κακό μας".
   Σπάνια έχουν δευτεροβάθμια μόρφωση και, ακόμα σπανιότερα, τριτοβάθμια. Αυτό εξηγεί πολλά ως προς την γλώσσα που χρησιμοποιούν και ως προς τον στρουθοκαμηλισμό τους.
   Έχουν πλήρη άγνοια για την ιστορία της Ελλάδας, πόσο μάλλον για την παγκόσμια. Θεωρούν πως η εποχή μας είναι μοναδική, τα πράγματα μόνο σήμερα έχουν φτάσει στο απροχώρητο και "οι πρόγονοί μας θα μας έφτυναν". Ξεχνούν τα ενδιάμεσα στάδια της Ελλάδας και θεωρούν πως είμαστε άμεσοι, αγνοί απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων. Την αρχαία Ελλάδα πάλι την φαντάζονται ως τον παράδεισο επί της γης.
   Συνήθως οι "αφυπνισμένοι" δείχνουν μια μεγάλη αγάπη για την εκκλησία και τα μοναστήρια. Θεωρούν πως όλοι οι "άγιοι γέροντες" είναι αθώες περιστερές και το κράτος τους καταστρέφει επειδή "ούτε τη θρησκεία μας δε σέβονται οι αλήτες". Φυσικά, γεγονότα όπως το αφορολόγητο των μοναστηριών ή οι με περίεργο τρόπο εκτεταμένες αχανώς εκτάσεις γης των μοναστηριών δεν τους κάνουν να πονηρεύονται στο ελάχιστο. Αντίθετα, όποιος χρησιμοποιήσει επιχειρήματα τέτοιου τύπου "είναι ανθέλληνας, αντίχριστος και δε σέβεται τίποτα".
   Συνήθως οι "αφυπνισμένοι" δείχνουν μια μεγάλη αγάπη για το στρατό (τυχαίο;), οπότε σε κάθε στρατιωτική δημοσίευση τα σχόλιά τους είναι στον αντίποδα. Παραδείγματος χάρη, σε μια δημοσίευση για τους φαντάρους ή ναύτες σε θέματα θητείας ή διαβίωσης πετάγονται και (συνήθως με caps lock) γράφουν κοινοτυπίες του τύπου: "μόνο ο στρατός έχει μείνει στην πατρίδα μας", "μπράβο στα παλικάρια μας", "να πεθάνουν οι ανθέλληνες που θέλουν το στρατό μας αδύναμο" και ούτω καθ' εξής,
   Συνήθως οι "αφυπνισμένοι" δείχνουν μια ιδιαίτερη αντιπάθεια και δυσπιστία προς την επιστήμη. Θεωρούν πως αυτή είναι μέρος του συστήματος, πως "έχουν ανακαλύψει τα πάντα αλλά μας τα κρύβουν" είτε μιλούν για το φάρμακο για τον καρκίνο είτε για νέες μορφές ενέργειας. Η αντιπάθεια για την επιστήμη φυσικά δεν είναι κάτι τυχαίο, διότι είναι κάτι που δεν καταλαβαίνουν, άρα άγνωστο, άρα επιζήμιο.
   Ο λόγος που υπάρχει αυτό το φαινόμενο των ξαφνικά "αφυπνισμένων" είναι προφανής. Όλοι αυτοί (ή τουλάχιστον η συντριπτική πλειοψηφία) είναι άτομα που έχουν ιδιαίτερα ανεπαρκή παιδεία και έχουν μείνει εκεί. Γι' αυτό και τα μόνα σοβαρά ερεθίσματα που έχουν είναι εκείνα που είχαν σαν παιδιά, δηλαδή τις αναμνήσεις από φανταχτερές στρατιωτικές παρελάσεις, μεγάλα προσκυνήματα και μεγαλοπρεπείς εκκλησιαστικές λειτουργίες (γι' αυτό και οι παραπάνω αγάπες που ανέφερα) αλλά στο σχολείο κοιμόντουσαν, γι' αυτό και η αντιπάθεια προς οτιδήποτε επιστημονικό: τους φέρνει στο μυαλό σχολείο και κακές αναμνήσεις.
   Τα καλά χρόνια, τα πριν την κρίση, δεν είχαν κανένα πρόβλημα. Δεν υπήρχαν ηθικοί ενδοιασμοί και φραγμοί κι έτσι χρησιμοποιούσαν οποιοδήποτε μέσο για να επωφεληθούν από τους επιφανείς, να ρουσφετολογήσουν και να πλουτίσουν ή να βολευτούν. Εκεί που για τους υπόλοιπους η απληστία και η αδηφαγία ήταν ένας μονόδρομος προς το αδιέξοδο, εκείνοι δεν το έβλεπαν. Και όλως τυχαίως βρεθήκαμε παγκοσμίως σε ένα οικονομικό αδιέξοδο. Οι πάτρονές τους σκορπίσαν σαν σπουργίτια κι έτσι αυτοί δεν έχουν το στήριγμα που είχαν "τα καλά χρόνια". Είδαν μέσα σε διάστημα 6-12 μηνών την αυτονόητη αλήθεια που οι υπόλοιποι είχαμε δει εδώ και 10 χρόνια: πως ο άκρατος πλουτισμός και η έλλειψη ηθικής και παιδείας φέρνουν καταστροφή.
   Μετά την εξαγωγή αυτού του απλού συμπεράσματος, θεώρησαν πως ήταν οι μόνοι που το βρήκαν! Οι πρωτοπόροι, οι διαφορετικοί! Διότι το μυαλό ενός τέτοιου ανθρώπου αποφεύγει την αυτοκριτική όπως ο διάολος το λιβάνι. Άρα δε σκέφτονται ότι είναι οι ίδιοι οι πρόξενοι της καταστροφής τους ή ότι άργησαν 10-15 χρόνια να σκεφτούν. Και έγιναν από τη μια μέρα στην άλλη προφήτες της καταστροφολογίας. Η αφύπνισή τους βέβαια είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη: έχουν εντοπίσει ετεροχρονισμένα πως κάτι τρέχει αλλά δεν ξέρουν τι ούτε τον υπαίτιο.
   Τους φαντάζομαι σαν μια φωλιά με πουλάκια, όπου η οικογένεια κοιμάται. Το φίδι πλησιάζει αθόρυβα από πίσω. Οι γονείς-πουλιά ξυπνούν αλλά δεν καταλαβαίνουν τι γίνεται. Τιτιβίζουν ανήσυχα δεξιά κι αριστερά ενώ το φίδι, ανενόχλητο και άνετο, ανοίγει το στόμα και καταπίνει τη φωλιά.
   Και κάπως έτσι έφτασαν να είναι η πλειοψηφία, να έχουν παρεισφρήσει σε κάθε μέσο και να μας δασκαλεύουν από παντού με τις στρεβλές απόψεις τους. Δε θα δεχτούν επιχειρήματα ή αντίλογο, διότι η συζήτηση είναι άλλη μια από τις αντιπάθειές τους. Και κάπως έτσι ο φαύλος κύκλος κλείνει...

Μέρες Που Είναι

   Μην βρίζεις "μέρες που είναι". Μην σκέφτεσαι κακά πράγματα "μέρες που είναι". Αυτή η έκφραση είναι τόσο συνηθισμένη πλέον που την ακούω παντού μέρες Χριστουγέννων, Πάσχα και Δεκαπενταύγουστο κυρίως (αλλά όχι μόνο). Είναι γιορτινές μέρες κι όλες οι αμαρτίες μας καλό θα ήταν να πάρουν ένα ρεπό. Θα τις χρησιμοποιήσουμε ξανά όταν οι μέρες πάψουν να είναι ιερές και οι αμαρτίες μας είναι και πάλι προβλεπόμενες...
   Τι νοοτροπία κι αυτή! Και δυστυχώς βλέπω πως, όχι μόνο δεν περιορίζεται σε άτομα "παλιάς κοπής", αλλά ξεστομίζεται συχνότατα κι από νέους, "προοδευτικούς" ανθρώπους. Τέλος πάντων, ας είναι. Το θέμα δεν είναι ποιοι επηρεάζονται από το κλίμα των "άγιων ημερών" αλλά τι κρύβεται πίσω από τη νοοτροπία.
   Το πρώτο που κατακρίνω σε αυτούς τους "παραδοσιακούς" και "θεοσεβούμενους" τύπους είναι η έλλειψη λογικής. Με ποιο κριτήριο κάποιες μέρες θεωρούνται ιερές; Βάσει κοινωνικών και θρησκευτικών συμβάσεων φυσικά. Δεκτό, διότι κάθε θρησκεία έχει ορόσημα, τοπικά και χρονικά. Εφόσον πιστεύεις, πιθανώς δικαιούσαι να αισθάνεσαι κάπως διαφορετικά τέτοιες μέρες. Παρόλα αυτά, κάνοντας αυτό το διαχωρισμό ουσιαστικά κρίνεις τις υπόλοιπες μέρες ως ανίερες. Όταν δε βρίζεις  επειδή "είναι άγιες μέρες" σημαίνει ότι τις υπόλοιπες, που δεν υπάρχουν ηθικοί ενδοιασμοί, επιτρέπεται να βρίζεις. Δεν αμαρτάνεις το δεκαπενταύγουστο ακριβώς επειδή είναι δεκαπενταύγουστος κι όχι επειδή ο τρόπος ζωής σου υποβάλλει να μην αμαρτάνεις.
   Το επόμενο που σκέφτομαι είναι τι ιδέα μπορεί να έχει μια τυχούσα ανώτερη ύπαρξη, η οποία παρακολουθεί τη συμπεριφορά των πιστών της. Όταν βλέπει ότι το δόγμα της ακολουθείται τις ιερές μέρες ευφραίνεται αλλά μόλις περάσει το κλίμα, όπου τα πάντα επιτρέπονται, κάνει τα στραβά μάτια;  Τι είδους θεός θα έκανε έναν τέτοιο διαχωρισμό; Οπότε είτε κάποιος υποτιμάει τη νοημοσύνη αυτού στο οποίο πιστεύει είτε η θεϊκή αυτή υπόσταση αυτοαναιρείται. Διότι ένα δόγμα που ακολουθείται περιστασιακά κι όχι καθολικά είναι για γέλια. Η δικαιολογία των περισσότερων είναι πως ακολουθούν τις τυπικότητες των ημερών λόγω παράδοσης. Ακόμα δεν καταλαβαίνω: δηλαδή κάνουν κάτι το οποίο δεν πιστεύουν οι ίδιοι, απλώς επειδή υπαγορεύτηκε από ανθρώπους χρόνια ή και αιώνες πριν;
   Παρόλα αυτά, εγώ ο αμαρτωλός, ή οποιοσδήποτε δεν επηρεάζεται από το κλίμα οποιωνδήποτε ημερών, έχουμε το ελεύθερο να ζούμε χωρίς ανωτέρω επιταγές. Όχι, δε θα δώσω χρήματα σε ζητιάνο επειδή είναι δεκαπενταύγουστος: είναι πράξη του φαίνεσθαι, πράξη υπαγορευμένη από αλλού και δε δείχνει καλοψυχία. Το να δώσεις χρήματα απλά επειδή το θέλεις, χωρίς να κοιτάξεις το ημερολόγιό σου, ε ναι, αυτό είναι δείγμα ηθικού ανθρώπου. Έπειτα, το να διαλέγεις να απέχεις από κάποια αμαρτία λόγω ημερών είναι παράλογο. Ή θεωρείς καθολικά μια πράξη κολάσιμη και δεν την κάνεις ή την έχεις "αποποινικοποιήσει" σύμφωνα με την προσωπική σου ηθική (είτε αυτό είναι ορθό είτε όχι). Όταν απέχεις προσωρινά αλλά ξέρεις ότι θα επιστρέψεις στην τάδε αμαρτία μεθαύριο, τότε δείχνεις στην καλύτερη περίπτωση αδύναμος χαρακτήρας και χειραγωγούμενος, και στη χειρότερη άνθρωπος χωρίς αρχές, κριτική σκέψη και επίπεδο. Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας: όσο άσχημη είναι η εξύβριση των θείων τον δεκαπενταύγουστο, άλλο τόσο είναι και όλο τον υπόλοιπο χρόνο!  

Ευτυχώς που υπάρχουν Θρίλερ

   Είναι να αναρωτιέται κανείς για ποιο λόγο οι άνθρωποι βλέπουν ταινίες τρόμου. Το βασικό στοιχείο αυτών των ταινιών είναι θαρρώ πως υπάγονται στις ταινίες θρίλερ (thrill = ενθουσιάζω): είναι υποσύνολό τους κι όχι ταυτόσημες έννοιες. Από αυτό απορρέει το συμπέρασμα πως βλέπουμε ταινίες τρόμου επειδή μας ενθουσιάζουν, μας εξιτάρουν. Τι το ενθουσιώδες υπάρχει όμως σε ένα ξεκοίλιασμα, μια δολοφονία, έναν βασανισμό ή ένα τερατούργημα;
   Για να εξηγήσω το γιατί θα πρέπει να πάρουμε τα πράγματα απ' την αρχή. Ο άνθρωπος λοιπόν (και δη η ψυχοσύνθεσή του) είναι κάτι το πολυδιάστατο και ασταθές. Τα συναισθήματα και οι σκέψεις του εκτείνονται από το ένα άκρο στο άλλο: χαρά και λύπη, ελπίδα και φόβος, ενθουσιασμός κι απελπισία, θαυμασμός και ζήλια. Όλα είναι απαραίτητα, όλα μας προσδιορίζουν και πλάθουν τον χαρακτήρα μας, τόσο τα καλά όσο και τα κακά. Αν ένας άνθρωπος γνώριζε μόνο τα θετικά ή μόνο τα αρνητικά συναισθήματα θα είχε μισή προσωπικότητα. Αλλά αυτό δε συμβαίνει. Παρατηρούμε ακόμα και σε ανθρώπους που πλέουν σε πελάγη ευτυχίας να υπάρχουν νέφη στεναχώριας, για πράγματα φαινομενικά ασήμαντα. Ένας πλούσιος και υγιής άνθρωπος αγωνιά για ένα ματς ποδοσφαίρου και στεναχωριέται σοβαρά αν η ομάδα του χάσει. Το ίδιο και στην αντίθετη περίπτωση: άνθρωποι που ζουν στη φτώχεια και τη μιζέρια χαίρονται με κάτι μικρό και ασήμαντο, το οποίο επ' ουδενί θα αλλάξει την άσχημη κατάστασή τους. Παραδείγματος χάρη, ένας άστεγος που ανάβει ένα τσιγάρο και φανερώνει μια στιγμιαία ευτυχία.
   Θα έλεγα πως τέτοιου είδους συναισθήματα είναι "υποκατάστατα" των "πραγματικών". Αυτός που βρίσκει παντού γύρω του ευτυχία δημιουργεί κάποια αγωνιώδη ή στενάχωρη κατάσταση κι εκείνος που ζει απελπιστικά άθλια δημιουργεί οάσεις ευτυχίας μέσα στην έρημο της κακομοιριάς του. Με άλλα λόγια, όταν δεν υπάρχει πραγματικός λόγος για κάποια συναισθήματα, δημιουργούνται δευτερεύοντες, ανούσιοι λόγοι. Κι αυτή είναι η ουσία της ανάγκης μας για ταινίες.
   Ο άνθρωπος που ζει μια βαρετή ζωή έχει ανάγκη να δει μια περιπέτεια και να ζήσει μέσα απ' αυτήν. Ο κλειστός και ακοινώνητος καίγεται για ταινίες με καταστάσεις που τον κάνουν να νιώθει κοντά στους υπόλοιπους, μέλος της κοινωνίας. Και φυσικά, αυτός που δε ζει σε κάποια κατάσταση πραγματικού φόβου, αναζητά τον πλασματικό, ψεύτικο φόβο που του δημιουργεί μια ταινία τρόμου. Κοινώς, έχουμε ανάγκη να υπάρχει φόβος στη ζωή μας και τον αναζητάμε με αυτό τον τρόπο.
   Συμπέρασμα; Ευτυχώς που υπάρχουν ταινίες τρόμου, ή γενικότερα θρίλερ, ταινίες που αυξάνουν την αδρεναλίνη. Διότι αυτό σημαίνει πως στην καθημερινότητά μας υπάρχει σχετική ηρεμία και γαλήνη. Δεν πιστεύω πως ένας άνθρωπος που ζει σε εμπόλεμη ζώνη ή ένας στρατιώτης εν καιρώ πολέμου έχει ανάγκη να δει τέτοιες ταινίες. Ζει τον τρόμο συνεχώς, υπάρχει πάντα γύρω του. Οπότε δε χρειάζεται να τον αναπλάσει. Αντίθετα, εκεί που δεν υπάρχει βία και τρόμος οργιάζουν τέτοιου είδους ταινίες. Θα έλεγα πως, όσο αναπτύσσεται αυτό το είδος ταινιών σε μια κοινωνία, τόσο πιο ευτυχισμένη είναι...


                                             

Η Έννοια του Μαλάκα

   Μαλάκας. Μια λέξη που ακούμε εδώ και δεκαετίες. Μια λέξη που συνηθίσαμε. Μια λέξη με την οποία κάνουν "τσ τσ" οι γιαγιάδες όταν την ακούνε από τα 12χρονα (και αν) εγγόνια τους, χωρίς να ξέρουν τι άλλο ξεστομίζουν τα καμάρια τους. Μια λέξη, τέλος, με καταβολές από την αρχαία ελληνική γλώσσα (συνώνυμη κάποτε του μαλθακός), με τόσο ποικίλη χρήση που πλέον δεν ξέρουμε καν τι πραγματικά σημαίνει. Ας αποπειραθούμε όμως, μέσα στην άγνοιά μας, να την εξετάσουμε.
   Αρχικά θέλω να εξετάσω τον πομπό κι έπειτα να περάσω στον δέκτη και στο κανάλι επικοινωνίας, αλλά τα παραδείγματα είναι πολλά, για να μην πω χαοτικά. Οπότε η εξέταση θα είναι αναπόφευκτα μεικτή. Πραγματικά, υπάρχει ίσως ένα 10% των Ελλήνων που να μην έχουν πει ποτέ αυτή τη λέξη. Οι υπόλοιποι, περήφανα, την αναμασάμε σαν καραμέλα. Μία χρήση είναι η προσφώνηση σε φίλο (έλα ρε μαλάκα, τι μαλάκας που είσαι κτλ), η αθώα θα έλεγα version της λέξης. Η δεύτερη είναι η χρήση της με αρνητικό τρόπο απέναντι σε ένα γνωστό μας πρόσωπο. Μια κοπέλα προς τον μαλάκα γκόμενό της, ένας φίλος προς το μαλάκα κολλητό του που τον στήνει συνεχώς, ένας πατέρας προς τον μαλάκα γιο του. Και η τρίτη, η συχνότερη, η προσφώνηση σε άγνωστους, που δεν τους ξέρεις αλλά εύκολα τους χαρακτηρίζεις.
   Είναι πολύ εύκολο να πεις κάποιον μαλάκα, παρά οτιδήποτε άλλο. Μπορεί έτσι να χαρακτηριστεί ο τεμπέλης εργαζόμενος, ο εγωιστής εργοδότης, ο διεφθαρμένος πολιτικός, ο λαϊκιστής δημοσιογράφος, ο άμπαλος ποδοσφαιριστής καθώς και πολλοί άλλοι. Είδατε πόσα ενοχλητικά επίθετα παρακάμπτονται με τη λέξη μαλάκας; Μας γλυτώνουν από υπερβολικές υστερίες και τσουχτερά παράπονα. Είναι ένας χαρακτηρισμός που προσδιορίζει χωρίς να χρειαστεί να προσδιορίσει κάτι: κι εκεί χάνεται το παιχνίδι. Αν οι λέξεις είχαν νοημοσύνη και δεν ήταν απλώς εργαλεία μας, θα πίστευα πως είναι πανέξυπνη λέξη. Και γι' αυτόν που την ξεστομίζει και γι' αυτόν που τη δέχεται. Διότι ο δέκτης πλέον έχει ανοσία. Για σκεφτείτε τι θα σας πειράξει περισσότερο: αν σας πει κάποιος μαλάκα ή οποιοδήποτε επίθετο από τα παραπάνω παραδείγματα; Ο τεμπέλης, διεφθαρμένος κτλ νιώθουν άσχημα και πρέπει να απολογηθούν. Ο μαλάκας όχι. Μπορεί κάποιος να σε πει μαλάκα και, αντί να παρεξηγηθείς, να γελάσεις χωρίς ενοχές.
   Κι έτσι περνάμε στο επόμενο επίπεδο. Σ' αυτό όπου η λέξη εκείνη, που είναι υποκατάστατο κάθε άλλης και 99% απενοχοποιημένη, χρησιμοποιείται και για "πταίσματα". Ή ακόμα χειρότερα, για υποψία αυτών. Μπορεί την ίδια μέρα να πεις μαλάκες δύο άτομα, από τα οποία το ένα είναι ένας πρωθυπουργός που κατέστρεψε τη χώρα του και το άλλο ο αδερφός σου που δεν τάισε τη γάτα. Διαφορετικής βαρύτητας εγκλήματα αλλά ίδιος ο χαρακτηρισμός! Σας φαίνεται δίκαιο; Κι όμως γίνεται. Κι έτσι καταλήγει ο εραστής να νιώθει αδικημένος που η κοπέλα του τον λέει μαλάκα, όπως έλεγε και τον πρώην της. Μια παρέα καταλήγει να είναι μια παρέα από μαλάκες, ο καθένας για διαφορετικούς λόγους.
   Κι αυτός ήταν περί του μαλάκα ο λόγος. Δεν πιστεύω πως κάποιος ανάμεσά μας είναι άτρωτος απέναντί σ' αυτήν. Όλοι την χρησιμοποιήσαμε και όλοι γίναμε ο στόχος της. Αλλά be cool. Όπως είπαμε, ο καθένας που πιπιλάει αυτή την λέξη δεν έχει απαραίτητα και δίκαιο επειδή σου βάζει την ταμπέλα. Δε χρειάζεται να βροντοφωνάξεις πως δεν είσαι: απόδειξέ το.