Ιστορίες των Μοναχικών Λουλουδιών (Ασκληπιός)

   Ο Ασκληπιός, ένας ήρωας-θεραπευτής της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, ήταν γιος του Απόλλωνα και της Κορωνίδας. Η θνητή αυτή κοπέλα ήταν άπιστη στον Απόλλωνα, ο οποίος την έκαψε ζωντανή ως τιμωρία. Σε μια κίνηση ευσπλαγχνίας όμως, διέσωσε απ' τις φλόγες το έμβρυο που κυοφορούσε η κοπέλα. Έτσι γεννήθηκε ο Ασκληπιός.
   Για την ανατροφή του ήρωα υπεύθυνος ήταν ο κένταυρος Χείρων, ο οποίος του εμφύσησε την τέχνη της ιατρικής, ενώ άλλες εκδοχές αποδίδουν και στην Αθηνά ή στον πατέρα του, Απόλλωνα, κάποια από τα εύσημα. Όπως και να 'χει, ο Ασκληπιός εξελίχτηκε στον μεγαλύτερο -και τον πρώτο- ήρωα-θεραπευτή της αρχαιότητας. Παιδιά του ήταν η Υγιεία, η Πανάκεια και η Ιασώ, καθώς και οι Μαχάονας και Ποδαλείριος, οι οποίοι μάλιστα μνημονεύονται και στην Ιλιάδα ως πορθητές της Τροίας.
   Ο Ασκληπιός έγινε τόσο δεινός γιατρός, ώστε κατάφερε να γίνει κύριος της ζωής και του θανάτου: μπορούσε να σκοτώσει με τα καταπότια του αλλά και να επαναφέρει στη ζωή τους νεκρούς. Λέγεται πως ήταν το αίμα της Μέδουσας, που του χαρίστηκε από την Αθηνά, που του έδινε αυτές τις ιδιότητες. Στο τέλος ο Δίας, φοβισμένος από την ανατροπή αυτή του φυσικού κύκλου, τον σκότωσε με έναν κεραυνό, ώστε να επανέλθει η φυσική τάξη.
   Ο μύθος αυτός μπορεί φυσικά να ερμηνευτεί συμβολικά. Ο Ασκληπιός συμβολίζει την ανθρώπινη περιέργεια και ερευνητικότητα, η οποία γεννήθηκε απ' την τέχνη (Απόλλων). Η παρόρμηση του Απόλλωνα να εκδικηθεί την Κορωνίδα, τη μήτρα και γενέτειρα της ιατρικής επιστήμης, μπορεί να δηλώνει την αυτοκαταστροφική, παρορμητική φύση του καλλιτέχνη, που καίει τα δημιουργήματά του ή την ίδια την ανθρωπότητα, που καίει και αφανίζει τους καλύτερούς της.
   Με έναν πολύ παράδοξο τρόπο γεννήθηκε ο Ασκληπιός λοιπόν, μέσα απ' τις φλόγες που έβαλε ένας θεός, όπως και οι επιστήμες γεννήθηκαν παρά τις συντονισμένες προσπάθειες των θρησκειών να τις καταπνίξουν. Ο Ασκληπιός (που συμβολίζει επίσης την εξέλιξη των επιστημών, και μάλιστα της ιατρικής) εξελίχθηκε σε ένα πλάσμα ικανό να φέρει την αλλαγή του φυσικού κύκλου. Έτσι και η ιατρική επιστήμη: θέτοντας υψηλότατους στόχους και αποδεχόμενη προκλήσεις του υψηλότερου επιπέδου, αλλάζει όσα ξέραμε για τη φύση και προκαλεί τρόμο στους συντηρητικούς κύκλους. Πολεμά την ασθένεια, τη γήρανση και ίσως καταφέρει να φέρει την αθανασία.
   Ο θάνατος του Ασκληπιού από τον Δία συμβολίζει την αέναη αυτή μάχη επιστήμης-θρησκείας, κατά την οποία η επιστήμη δε στρέφει τα όπλα της ενάντια στην θρησκεία. Η θρησκεία όμως το κάνει: επιτίθεται με όποιο μέσο έχει στην επιστήμη με σκοπό να την εξαλείψει, μιας και θεωρεί πως η παρέμβασή της στη φύση είναι καταστροφική και αθέμιτη.
   Όσο για τη Μέδουσα, το αίμα της οποίας ήταν θαυματουργό, μπορεί να συμβολίζει τον πανικό που προκαλούν στον κοινό νου του ανθρώπου οι προεκτάσεις της επιστήμης και της τεχνολογίας. Τα σενάρια που γεννιούνται στο μυαλό του είναι εφιαλτικά και προκαλούν ανείπωτο τρόμο, όπως ακριβώς και το κοίταγμα προς τη Μέδουσα.
   Τέλος, το σύμβολο του Ασκληπιού, το φίδι που ανεβαίνει σ' ένα ξύλινο σκήπτρο, μπορεί να συμβολίζει τους κινδύνους που ελλοχεύουν κατά την έρευνα των βαθύτερων μυστηρίων της φύσης. Μπορεί επίσης να δείχνει πως η θεραπεία είναι πάντα δίπλα στο δηλητήριο, δηλαδή πως χωρίς να μπλεχτεί η έρευνα με επικίνδυνα πειράματα δεν μπορεί να εξελιχτεί.

Ανθρωποθυσία κι Ανθρωποφαγία στην αρχαία Ελλάδα

Η αρχαία Ελλάδα, πολύ πριν γνωρίσει τις αξίες της δημοκρατίας και της φιλοσοφίας, όταν ακόμα βρισκόταν στην αχαρτογράφητη εποχή του μύθου, υπήρξε τόπος τέλεσης αποτρόπαιων τελετουργιών. Υπάρχουν δηλαδή μύθοι που δίνουν πάτημα για πιο σκοτεινές αναζητήσεις και πυροδοτούν τη φαντασία ενός ανήσυχου μυαλού. Αν και δεν ανήκουν στους ευρύτατα διαδεδομένους, έχουν παραδοθεί θρύλοι περί ανθρωποθυσίας και ανθρωποφαγίας στην αρχαία Ελλάδα. Στο παρόν άρθρο θα αναφέρω κάποιους από αυτούς.

            Πρώτος μύθος ανθρωποθυσίας είναι ο μύθος του Τάνταλου (Ευριπίδης, Ορέστης, στίχοι 4-9). Ο Τάνταλος, μητέρα του οποίου λέγεται πως ήταν η Πλουτώ και πατέρας ο Δίας, ήταν ένας άπληστος βασιλιάς της Φρυγίας. Είτε λόγω της υποτιθέμενης θεϊκής καταγωγής του είτε λόγω της ξεχωριστής ευσέβειας που έδειχνε στους θεούς, λέγεται πως ήταν καλεσμένος σε πολλά θεϊκά γεύματα. Αυτό βέβαια μπορεί να μεταφραστεί και ως εξής: η παρουσία του στο θεϊκό επίπεδο μπορεί να σημαίνει διάφορες απόκρυφες τελετές που τον συνέδεαν με το απόκοσμο ή το απάνθρωπο/υπεράνθρωπο επίπεδο. Αλλά αυτά είναι εικασίες.

Ο μύθος γι’ αυτόν συγκλίνει σε ένα σημείο: πως θυσίασε στον θεό Δία τον πρωτότοκο γιο του, Πέλοπα (Ευριπίδης, Ιφιγένεια εν Ταύροις, στίχοι 385-389). Δύο είναι οι εκδοχές του μύθου αυτού: η πρώτη αναφέρει πως η θυσία έγινε από μεγάλη ευσέβεια, ένδειξη της ανθρωποθυσίας ως τυπικής πρακτικής. Δηλαδή ενώ η θυσία ζώων (αιματηρή θυσία) ήταν στοιχείο σεβασμού προς τους θεούς, μιας και αποδείκνυε πως ο κτήτορας του ζώου θανάτωνε ένα στοιχείο της περιουσίας του για χάρη των θεών, η θυσία ενός ανθρώπου, ιδιαίτερα ενός συγγενικού ή αγαπημένου προσώπου, ήταν η μέγιστη θυσία, που φανέρωνε τον απόλυτο σεβασμό και την απόλυτη αφοσίωση στους θεούς. Η αποδοχή της θυσίας από τους θεούς σήμαινε πως ανέχονταν το ανθρώπινο αίμα στους βωμούς τους, κάτι που αναφέρεται ουκ ολίγες φορές στην αρχαία ελληνική γραμματεία.

Έπειτα, η δεύτερη εκδοχή για τη θυσία του Πέλοπα απ’ τον πατέρα του αναφέρει πως η θυσία έγινε για να ξεγελάσει ο Τάνταλος τους θεούς με την αλαζονεία του, προσφέροντας το νεκρό σώμα το γιου του ως γεύμα γι’ αυτούς. Σε κάθε περίπτωση, ο Δίας αντιλήφθηκε την αλήθεια και τιμώρησε σκληρά τον Τάνταλο, αφού πρώτα ανέστησε το παιδί: τον καταδίκασε σε αιώνια πείνα και δίψα στον Κάτω Κόσμο. Βρισκόταν σε αυτή την κατάσταση αιωνίως και όταν προσπαθούσε να πάρει φρούτα από τα δέντρα ή νερό από τις λίμνες, τα κλαδιά απομακρύνονταν και οι λίμνες στέρευαν (Ομήρου Οδύσσεια, ραψωδία λ, στίχοι 582-592). Αυτή η παραδειγματική τιμωρία ίσως αποδεικνύει πως η ανθρωποθυσία ήταν κατακριτέα εκείνα τα χρόνια, τουλάχιστον στην κοινή γνώμη.

                Δεύτερο παράδειγμα είναι αυτό του Λυκάονα. Ο Λυκάων της Αρκαδίας ήταν γιος του Πελασγού και της Μελίβοιας (ή της νύμφης Κυλλήνης) και υπήρξε ο πρώτος (μυθικός) βασιλιάς της Αρκαδίας. Ο Λυκάων με διάφορες γυναίκες απέκτησε 50 γιους. Ο μύθος του παραδίδεται από διάφορους αρχαίους συγγραφείς, όπως ο Παυσανίας και ο Απολλόδωρος. Ήταν κατά την κυρίαρχη εκδοχή ευσεβής και δίκαιος βασιλιάς. Παρόλα αυτά λέγεται πως κάποτε, στις κορυφές του Λυκαίου Όρους, θυσίασε ένα παιδί (παραδίδεται πως ήταν ο γιος του, Νύκτιμος) στον θεό Δία και του το πρόσφερε ως γεύμα. Ο λόγος ήταν πως ήθελε να τον τιμήσει με την απόλυτη θυσία, όπως και ο Τάνταλος: τη θυσία ενός ανθρώπου και μάλιστα του γιου του. Ο Δίας, οργισμένος με την απαίσια πράξη, τον χτύπησε με τον κεραυνό του και τον μεταμόρφωσε σε λύκο.

              Η εκδοχή του Απολλόδωρου δεν τον θέλει ευσεβή αλλά υβριστή και αλαζόνα. Σε συνεργασία με τους γιους του έσφαξαν ένα παιδί της περιοχής, ανακάτεψαν κομμάτια του με άλλα κρέατα και τα παρέθεσαν σε γεύμα με τιμώμενο πρόσωπο τον θεό Δία. Εκείνος, αφού κατάλαβε την απάτη, αναποδογύρισε το τραπέζι και σκότωσε οργισμένος όλους τους παριστάμενους. Από την οργή του γλίτωσε μόνο ο Νύκτιμος, ο μικρότερος γιος του Λυκάονα, που σώθηκε από τη θεά Γαία. Εκείνος διαδέχτηκε τον πατέρα του στο θρόνο.

Μια θεωρία, όχι τόσο διαδεδομένη, θέλει τον Λυκάονα να έχει σφάξει τον γιο του σε μια αρχέγονη τελετή μεταμόρφωσης σε λυκάνθρωπο. Δηλαδή η μεταμόρφωσή του δεν ήταν η τιμωρία του αλλά ο σκοπός της τελετής. Είναι μία από τις αρχαιότερες, αν όχι η αρχαιότερη, παραδόσεις σχετικά με το φαινόμενο της λυκανθρωπίας.

            Άλλα παραδείγματα, τα οποία αναφέρω ενδεικτικά, είναι τα παρακάτω: αρχικά, το παράδειγμα της θυσίας της Ιφιγένειας, κόρης του αρχιστράτηγου των Αχαιών Αγαμέμνονα, προκειμένου να εξευμενιστεί η θεά Άρτεμη και να επιτρέψει στους Αχαιούς να σαλπάρουν για την Τροία (με αφορμή αυτό το γεγονός ο Ευριπίδης παρουσίασε την τραγωδία Ιφιγένεια εν Αυλίδι). Άλλο παράδειγμα, κι αυτό από τον Τρωικό κύκλο, ήταν η θυσία 12 Τρώων στην κηδεία του Πατρόκλου από τον Αχιλλέα (Ιλιάδα, ραψωδία Σ, στίχοι 336-7) για λόγους εκδίκησης. Οι δύο αυτές θυσίες, καθώς και όσες αναφέρθηκαν παραπάνω, μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες: πρώτον, η θυσία ενός αγαπημένου προσώπου (Τάνταλος-Πέλοπας, Λυκάονας-Νύκτιμος, Αγαμέμνονας-Ιφιγένεια) προκειμένου να τιμηθεί/εξευμενιστεί μια θεότητα. Δεύτερον, η θυσία ενός εχθρού για εκδίκηση, κάτι που μας οδηγεί σε μια σύγκριση της τελετής αυτής με παρόμοιες τελετές των άγριων Βίκινγκς του Βορρά.

            Όσο για την ανθρωποφαγία, είναι βαθιά ριζωμένη στην ελληνική μυθολογία. Το πρώτο παράδειγμα μάλιστα έρχεται από τη θεογονία. Ο Κρόνος ήταν γιος των πρωταρχικών θεών Ουρανού-Γαίας και λέγεται πως ευνούχισε τον πατέρα του για να τον διαδεχθεί στον θρόνο του Κόσμου (Ησιόδου Θεογονία, στίχοι 178-181). Αργότερα, όποτε η γυναίκα του Ρέα γεννούσε ένα παιδί, εκείνος το  έτρωγε για να μην υπάρξει κανένας διεκδικητής του θρόνου του και να μείνει αιώνιος βασιλιάς (Ησ. Θεογ. στ. 459-462). Βέβαια στον μύθο αυτό ο κανιβαλισμός σχετίζεται με θεούς, όμως η μυθολογία τους αποδίδει ανθρώπινη μορφή. Συμβολικά, η αποτρόπαια πράξη της ανθρωποφαγίας μπορεί να φανερώνει την αντιστροφή της φυσικής πορείας, καθώς στον μύθο αυτό το παλιό καταβροχθίζει το καινούριο, αντί η νέα γενιά θεών να νικήσει και να ξεπεράσει την παλιά.

           Ας περάσουμε όμως στο ανθρώπινο επίπεδο. Το πρώτο παράδειγμα ανθρωποφαγίας προέρχεται πάλι από τη γενιά του Ταντάλου. Ο εγγονός του, Ατρέας, γιος του Πέλοπα, βρισκόταν σε έντονη διαμάχη με τον αδερφό του Θυέστη, καθώς ανταγωνίζονταν για τον θρόνο των Μυκηνών. Υπήρχε άσβεστο μίσος ανάμεσά τους. Σύμφωνα με τον μύθο, ο Ατρέας έσφαξε τους γιους εκείνου και τους πρόσφερε ως δείπνο στον ανύποπτο πατέρα τους. Ο σκοπός ήταν να γίνει μια ανόσια, μη αναστρέψιμη εγκληματική ενέργεια με φυσικό αυτουργό τον Θυέστη, τον πατέρα του θύματος. Αυτή η αποτρόπαια πράξη ονομάστηκε «Θυέστειο δείπνο» και συμβολίζει μέχρι και σήμερα την ανθρώπινη ανοσιότητα.

          Ένα ακόμα παράδειγμα του άρθρου είναι αυτό της Φιλομήλας, κόρης του βασιλιά των Αθηναίων Πανδίονα. Ως αντάλλαγμα για τη συμμαχία του βασιλιά της Θράκης Τηρέα, η αδερφή της Φιλομήλας, η Πρόκνη, έγινε γυναίκα του. Εκείνος προθυμοποιήθηκε να συνοδέψει τη Φιλομήλα σε ένα θαλάσσιο ταξίδι στη Θράκη για να επισκεφτεί την αδερφή της. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού όμως φάνηκαν οι βάρβαρες προθέσεις του: άγριος και βάναυσος καθώς ήταν, βίασε τη Φιλομήλα, την αδερφή της συζύγου του, και της έκοψε τη γλώσσα για να μην αποκαλυφθεί το έγκλημα. Εκείνη όμως, όταν βρέθηκε κοντά στην αδερφή της, κέντησε τα παθήματά της και τα έδειξε στην Πρόκνη. Μαζί ορκίστηκαν να πάρουν εκδίκηση. Σκότωσαν το γιο του Τηρέα και της Πρόκνης Ίτυ και τον έδωσαν στον Τηρέα ως γεύμα. Αυτή ήταν η τιμωρία για το ανοσιούργημά του. Τον μύθο παραδίδει ο Οβίδιος στο 6^ο βιβλίο των Μεταμορφώσεων.

Τα δύο αυτά παραδείγματα ανθρωποφαγίας έχουν κοινά στοιχεία: το φαινόμενο αυτό προκαλούσε αποτροπιασμό στους αρχαίους Έλληνες και σε καμία περίπτωση δεν αποτελούσε κοινή πρακτική. Ανάγεται στη σφαίρα του μύθου, σε αρκετά παλαιότερες εποχές από αυτές που φωτίζονται από την ιστορία. Ο σκοπός της ανθρωποφαγίας ήταν, σύμφωνα με τα δεδομένα, η εκδίκηση απέναντι σ’ έναν εχθρό και γινόταν κρυφά. Αυτό ίσως δίνει την ιδέα πως γενικά η πρακτική αυτή ήταν απόκρυφη και μακριά από την κοινή θέα…

           Οι παραπάνω μύθοι φανερώνουν πως η ανθρωποθυσία και η ανθρωποφαγία, αν και όχι διαδεδομένες πρακτικές, έλαβαν χώρα πολλάκις στον ελλαδικό χώρο και χρησιμοποιήθηκαν ως τελετές προσφοράς προς τους θεούς, ως μέσα προδοσίας και ως πρακτικές εκδίκησης. Όπως και να ‘χει, αποτελούν μια σχετικά άγνωστη και μελανή ιστορία στο παρελθόν της πατρίδας μας…

Η Οδύσσεια Εντός μας

   Το παρακάτω άρθρο είναι μια αναλογία του μυθικού ταξιδιού του Οδυσσέα σε σχέση με την πορεία της ζωής ενός άντρα (ή γενικότερα κάποιου ανθρώπου, ανεξαρτήτως φύλου). Για τον σκοπό αυτόν θα αναλύσω τους σταθμούς του ταξιδιού έναν-έναν και θα εξηγήσω τον συμβολισμό που κρύβεται από πίσω, τουλάχιστον όπως τον καταλαβαίνω εγώ. Θεωρώ τον Οδυσσέα και το πλήρωμά του μία αδιάσπαστη ομάδα για το παρόν άρθρο μέχρι τη Θρινακία.
   Η Ιθάκη (πριν την Τροία): Το βασίλειο το Οδυσσέα. Η πατρίδα του, από την οποία ξεκίνησε για το πολεμικό του ταξίδι στην Τροία κι έλειψε 20 χρόνια. Η Ιθάκη συμβολίζει το σπίτι, η πατρίδα μας. Όλα εκεί είναι γλυκά κι αθώα, όλα αγαπημένα. Δεν υπάρχουν εχθροί ή, ακόμα κι αν υπάρχουν, είναι αδύναμοι κι αμελητέοι. Αυτό το σπίτι το αφήνουμε πίσω μας στο ταξίδι για την ενηλικίωση.
   Τρωικός πόλεμος: Ο δεκαετής πόλεμος για την κατάκτηση της Τροίας, με αφορμή την αρπαγή της Ωραίας Ελένης, γυναίκας του βασιλιά της Σπάρτης Μενέλαου. Αυτή είναι η πρώτη δοκιμασία της ενηλικίωσης. Μακριά από το σπίτι, σε μια ατέλειωτη μάχη που κρατάει χρόνια προσπαθούμε να βρούμε τον εαυτό μας, να επιβιώσουμε και να αποδείξουμε την αξία μας.
   Κίκονες (ι 39-61): Πολυπληθής λαός που ζούσε στην Ίσμαρο, κοντά στην Τροία. Μετά από μάχη οι Ιθακήσιοι πολεμιστές επικράτησαν αλλά, μέσα στη χαρά για τη νίκη τους, έμειναν εκεί να γλεντήσουν και οι Κίκονες ανασυντάχθηκαν και τους επιτέθηκαν, με αποτέλεσμα να χάσουν 6 άντρες. Οι μάχες με τους Κίκονες θυμίζουν κραιπάλες των νεανικών χρόνων μας, απερισκεψίες της νιότης που κάναμε για χάρη βραχύχρονων απολαύσεων κι ευτυχώς γλυτώσαμε με μικρές απώλειες.
   Μεγάλη καταιγίδα (ι 67-83): Καταιγίδα σταλμένη από τους θεούς ή τη Μοίρα προκειμένου να βγάλει τον Οδυσσέα μακριά απ' τον δρόμο του. Τον οδήγησε σε αχαρτογράφητα νερά. Αυτή η καταιγίδα συμβολίζει θλιβερά γεγονότα, μεγάλες αναταράξεις που έρχονται περίπου στην ηλικία των 20 ετών και αποσταθεροποιούν μέσα μας όσα είχαμε δεδομένα βγάζοντας μας από τη σταθερή μας πορεία.
   Λωτοφάγοι (ι 83-104): Λαός που ζούσε σ' ένα νησί γεμάτο λωτούς, μαγικά φρούτα που κάνουν τους ανθρώπους να ξεχνούν τα πάντα και να μένουν για πάντα εκεί. Ο Οδυσσέας έσυρε με τη βία στα καράβια όσους συντρόφους του έφαγαν λωτούς. Οι λωτοί είναι οι εθισμοί που μας κράτησαν πίσω, μας δυσκόλεψαν και μπήκαν εμπόδιο στους μακροπρόθεσμους στόχους μας. Κάποιοι χάνονται για πάντα εξαιτίας τους, ενώ μόνο η σύνεση και κάποιες φορές η βίαιη αποκόλληση μπορούν να μας σώσουν από αυτούς.
   Κύκλωπες (ι 106-566): Λαός άγριων και τερατόμορφων πλασμάτων με ένα μάτι που ζούσαν σε σπηλιές. Ο κύκλωπας Πολύφημος άρπαξε τον Οδυσσέα (που πήγε στη σπηλιά από περιέργεια) και τους συντρόφους του, τους έκλεισε στη σπηλιά του και τους έτρωγε έναν-έναν. Με πονηριά ο Οδυσσέας τον τύφλωσε και ξέφυγε, κάνοντας το λάθος όμως να πει το όνομά του στον τυφλό Κύκλωπα, με αποτέλεσμα να δεχτεί τη θεϊκή κατάρα. Οι Κύκλωπες είναι οι μεγαλύτεροι φόβοι μας, αυτοί που υπάρχουν κλειδωμένοι στο μυαλό μας και φοβόμαστε να τους εκφράσουμε. Συχνά εμείς με την περιέργεια μας τους γεννάμε και τους τρέφουμε, επειδή αποφασίζουμε να δούμε με τα ίδια μας τα μάτια πράγματα τρομερά και δυσοίωνα. Αφού το μυαλό μας παγιδευτεί στον φόβο, χρειάζεται μεγάλη αποφασιστικότητα και σοφία για να ξεφύγουμε. Πολλές φορές βέβαια οδηγούμαστε σε παράτολμες ενέργειες προκειμένου να ξορκίσουμε τους φόβους μας και θέτουμε σε κίνδυνο την υγεία μας.
   Αίολος (κ 1-76): Βασιλιάς του νησιού Αιολία και άρχοντας των ανέμων. Αρχικά καλοδέχεται τον Οδυσσέα και του χαρίζει το ασκί του για να πάει στην πατρίδα του αλλά, αφού ο Οδυσσέας καταλήγει πάλι εκεί, τον διώχνει με άσχημο τρόπο ως καταραμένο κι εχθρό των θεών. Ο Αίολος συμβολίζει μια πατρική φιγούρα που συναντάμε στη νιότη μας, η οποία μας συμβουλεύει και μας βάζει στον ίσιο δρόμο μετά τα λάθη μας. Πολλάκις αγνοούμε τις συμβουλές και τις προειδοποιήσεις του και καταλήγουμε να δεχόμαστε την περιφρόνησή του.
   Λαιστρυγόνες (κ 81-132): Λαός γιγαντόμορφων πλασμάτων, ανθρωποφάγων κι απόλυτα εχθρικών προς τους Ιθακήσιους. Πετώντας πέτρες στα καράβια του Οδυσσέα κάνουν τη μεγαλύτερη ζημιά· μόνο το καράβι του Οδυσσέα γλίτωσε απ' τη μανία τους. Οι Λαιστρυγόνες είναι οι εξωτερικοί παράγοντες που επέδρασαν αρνητικά στις φιλοδοξίες μας, αξεπέραστα εμπόδια που μας ανάγκασαν να υποχωρήσουμε, να αποδράσουμε βιαστικά αποδεχόμενοι την αποτυχία. Προκαλούν μεγάλη ζημιά στην αυτοπεποίθησή μας και μας κάνουν ταπεινούς κι ευγνώμονες για τη ζωή μας.
   Μάγισσα Κίρκη (κ 175-560, μ 1-150): Θεά ή γυναίκα με υπεράνθρωπες γνώσεις για τη μαγεία και τα βότανα, η Κίρκη μετέτρεπε σε ζώα-υποχείριά της τους επισκέπτες του νησιού. Το ίδιο έκανε και με τους συντρόφους του Οδυσσέα που την επισκέφτηκαν, ενώ ο Οδυσσέας γλίτωσε μόνο χάρη στη θεϊκή παρέμβαση του Ερμή και του βοτάνου "μώλυ", που τον έσωσε από τα βοτάνια της Κίρκης. Την έπεισε να μεταμορφώσει ξανά σε ανθρώπους τους συντρόφους του και τους ορμήνεψε για το πώς θα συνεχίσουν το ταξίδι τους. Η Κίρκη είναι η γυναίκα που μας σημάδεψε. Για εκείνην χάσαμε την αξιοπρέπεια μας, πέσαμε σε επίπεδο πολύ χαμηλό, ξεχάσαμε τον σκοπό μας και μόνο με μεγάλη αυτοκυριαρχία που επιδείξαμε προσωρινά καταφέραμε να ξεφύγουμε. Σημειωτέον πως η δύναμη και η πονηριά του Οδυσσέα ελάχιστα μέτρησαν εδώ· έτσι και στην πραγματική ζωή, από το έντονο ερωτικό πάθος δύσκολα γλιτώνει κάποιος από μόνος του. Χρειάζεται βοήθεια για να ξανασταθεί στα πόδια του.
   Κάτω Κόσμος (λ): Ο Οδυσσέας κάνει ταξιδεύει στη χώρα των Κιμμερίων, κάνει μια τελετή νεκρομαντείας, καλεί τα πνεύματα των νεκρών και συνομιλεί μαζί τους. Ο βασικός σκοπός του ήταν να συνομιλήσει με τον μάντη Τειρεσία και να μάθει τι πρέπει να κάνει για να γυρίσει στην Ιθάκη. Η Νέκυια, η ραψωδία λ της Οδύσσειας, συμβολίζει τις υπαρξιακές αναζητήσεις που κάναμε για να απαντήσουμε δύσκολα ερωτήματα, για να καταλάβουμε τον κόσμο γύρω μας και να ξαναβρούμε τον δρόμο μας. Μας έδωσαν μεγάλη σοφία, δούλεψαν τη φαντασία μας, ανέπτυξαν τις ορίζοντες μας αλλά μας έφεραν επίσης κοσμικό τρόμο ή τον φόβο του θανάτου. Η πνευματική αυτή αναζήτηση σχετίζεται συνήθως με τα τελευταία χρόνια της εφηβείας αλλά πολλούς ανθρώπους δεν τους εγκαταλείπει ποτέ.
   Σειρήνες (μ 167-200): Οι Σειρήνες, δαιμονικά πλάσματα που προσκαλούσαν με το γοητευτικό τραγούδι τους τους ναυτικούς στο νησί τους, προκαλούσαν τον θάνατο σε όσους τις άκουγαν. Ο Οδυσσέας πρόσταξε τους συντρόφους του να βουλώσουν με κερί τ' αυτιά τους, ενώ ο ίδιος δέθηκε στο κατάρτι για να ακούσει μεν το σαγηνευτικό τραγούδι, να μην μπορεί δε να ακολουθήσει τα ένστικτά του. Τα πλάσματα αυτά είναι  οι πειρασμοί, σε μια ηλικία όμως που είμαστε έτοιμοι να τους αντιμετωπίσουμε, εν αντιθέσει με τους λωτούς, εθιστικές ουσίες που συναντάμε σε νεαρή ηλικία. Φυσικά ένα μέρος μας θέλει να ξαναπάει σε αυτούς τους πειρασμούς αλλά έχουμε τα μέσα για να τους αντιμετωπίσουμε και να χαλιναγωγήσουμε τα ένστικτα μας.
   Σκύλλα και Χάρυβδη (μ 201-259, 430-446): Για να αποφύγει τις θανατηφόρες Συμπληγάδες Πέτρες, η Κίρκη συμβούλεψε τον Οδυσσέα να περάσει από το στενό της Σκύλλας και της Χάρυβδης. Η Σκύλλα, ένα παντοδύναμο κι ανίκητο τέρας με έξι κεφάλια που ζει στη μια πλευρά του βράχου και καταβροχθίζει ό,τι περνάει από μπροστά του. Η Χάρυβδη, ένα ακόμα πιο τρομερό πλάσμα, ρουφάει 3 φορές τη μέρα τα νερά με δύναμη και 3 φορές τα φυσάει έξω σε τεράστιες θερμοκρασίες. Ο Οδυσσέας, προκειμένου να σώσει όσους περισσότερους συντρόφους μπορούσε, δε διάλεξε τη μέση οδό αλλά πλησίασε τη Σκύλλα και την πολέμησε μόνος του μέχρι να προσπεράσει το καράβι του. Τα δύο αυτά τέρατα συμβολίζουν μεγάλα διλήμματα σε κρίσιμες ηλικίες. Ίσως επαγγελματικά, ερωτικά ή οικογενειακά αδιέξοδα που ξέρουμε ότι δεν έχουν λύση αλλά μόνο ο χρόνος μπορεί να μας κάνει να τα ξεπεράσουμε. Πρέπει να βάλουμε νέο στο κρασί μας και να ψάξουμε τη μέση λύση. Αλλιώς, οφείλουμε να διαλέξουμε την λιγότερο ζημιογόνα επιλογή και να παλέψουμε για να σώσουμε ό,τι σώζεται...
   Θρινακία (μ 260-402): Οι Ιθακήσιοι ναυτικοί βρέθηκαν έπειτα στη Θρινακία, το νησί που έβοσκαν τα βόδια του θεού Ήλιου. Ο Οδυσσέας προειδοποίησε τους συντρόφους του να μην τα πειράξουν. Εκείνοι έκαναν για μέρες όσα τους είπε αλλά, μόλις τους θέρισε η πείνα, εκμεταλλεύτηκαν την απουσία του Οδυσσέα και τα έψησαν, προκαλώντας την οργή του θεού ΉΛιου και τον χαμό τους. Αυτό το νησί αποτελεί το τρίτο επίπεδο πειρασμών/εθισμών. Πλέον οι εθισμοί και οι πειρασμοί δε μας αγγίζουν καν αλλά παρακολουθούμε τους γύρω μας που πέφτουν θύματα τους και παρακολουθούμε ανήμποροι και εξοργισμένοι την ακολασία τους και την επακόλουθη τιμωρία. Σε αυτό το σημείο οι Ιθακήσιοι δε λειτουργούν σαν ομάδα: ο Οδυσσέας είναι ο ώριμος και συνετός καπετάνιος, ενώ οι σύντροφοι αποδεικνύονται κατώτεροι των προσδοκιών, επιρρεπείς και καταδικασμένοι.
   Ωγυγία (ε 55-268, μ 448-454): Το νησί της νύμφης Καλυψούς, η οποία κρατά για πολλά χρόνια (7 σύμφωνα με τον Όμηρο) τον Οδυσσέα στη σπηλιά της. Ο σκοπός της ήταν να τον κάνει αθάνατο σύζυγό της. Πάλι ο Οδυσσέας καταφέρνει να φύγει μόνο με την θεϊκή παρέμβαση της Αθηνάς και του Ερμή. Αν εκλάβουμε την Καλυψώ ως γυναίκα, είναι μια μοιραία γυναίκα που μας κρατάει κοντά της για καιρό κι ενώ ξέρουμε πως μαζί της έχουμε ανεξαρτησία κι αυτάρκεια, δεν είναι αυτό που πραγματικά μας ταιριάζει. Είναι πολύ πάνω από το επίπεδό μας και μαζί της ζούμε έναν παράδεισο, ο οποίος ξέρουμε πως είναι παροδικός και δε θα κρατήσει για πάντα. Σε μια διαφορετική ερμηνεία, η Καλυψώ είναι μια κατάσταση ονειρική, υπέροχη, που όμως δεν έχει καμία σχέση με τη ζωή μας όπως την φανταστήκαμε και πρέπει να την αφήσουμε πίσω μας για να επιστρέψουμε στη ζωή που επιλέξαμε. Ο πειρασμός και το δίλημμα είναι τεράστια αλλά η σύνεση μας ζητά να αφήσουμε αυτόν τον παράδεισο πίσω μας.
   Σχερία (ε 466-ω 80): Το νησί του βασιλιά Αλκίνοου και της βασίλισσας Αρήτης. Εκεί ο Οδυσσέας ζει ένα μικρό ειδύλλιο με τη νεαρή πριγκίπισσα Ναυσικά και δέχεται τη φιλοξενία και τη βοήθεια του βασιλιά. Το πιο σημαντικό όμως είναι πως δέχεται ν' ανοίξει την καρδιά του και να εξιστορήσει στην βασιλική αυλή όλες του τις περιπέτειες. Η Ναυσικά πιθανότατα σχετίζεται με την επαφή μας με τη νέα γενιά τώρα πια ως πρεσβύτεροι, σε σημείο που νιώθουμε τα χρόνια να βαραίνουν τους ώμους μας. Νιώθουμε τον ερωτισμό και την έλξη της νιότης αλλά ξέρουμε πως δεν ανήκουμε πια εκεί. Ο Αλκίνοος πάλι συμβολίζει ένα πρόσωπο μεγαλύτερης ηλικίας, πιο έμπειρο από εμάς, που μας χαρίζει απλόχερα τη σοφία του, μας προτρέπει ν' ανοίξουμε τον εσωτερικό μας κόσμο, απελευθερώνοντας τα σκοτάδια πυο κρύβουμε μέσα μας, και μας δίνει την ώθηση για να φτάσουμε στον σκοπό μας. Ο Αλκίνοος είναι ένας άνθρωπος με δύναμη, καλή θέληση και είναι μεγάλη τύχη να συναντήσουμε έναν τέτοιον καθοδηγητή στη ζωή μας.
   Ιθάκη (μετά το ταξίδι ν 96-): Ο Οδυσσέας γυρνά στην Ιθάκη. Αναγνωρίζεται από τους φίλους του, παρά τη μεταμόρφωσή του σε ζητιάνο, και σφάζει τους μνηστήρες που επιβουλεύονται τη βασιλική του εξουσία και τη γυναίκα του, Πηνελόπη. Η Ιθάκη είναι ο πολυπόθητος προορισμός μας, αυτό που πάντα ονειρευόμασταν. Φυσικά δεν είναι είναι ο ίδιος όπως τον είχαμε στο μυαλό μας παιδιόθεν: η αθωότητα έχει χαθεί, οι εχθροί είναι πολλοί και ισχυροί και πρέπει να επιστρατεύσουμε όλες μας τις δυνάμεις για να τους νικήσουμε. Ζητήματα υγείας, κληρονομικά, σχεσιακά, οικονομικά, όλα αυτά απαιτούν τη δύναμη, την εμπειρία, την αποφασιστικότητά μας, καθώς και τη βοήθεια από τα πρόσωπα που εμπιστευόμαστε.

Άλλοι συμβολισμοί στην Οδύσσεια:
Ποσειδώνας: ο φόβος του θεού που μας συνοδεύει σε όλη τη διάρκεια του ταξιδιού μας.
Σύντροφοι: τα κατώτερα, ζωώδη ένστικτά μας, από τα οποία λείπει η λογική και η σύνεση και όποτε τα ακολουθούμε σφάλλουμε κι οδηγούμαστε στην υπερβολή.

Άρτεμις και Φύση

   Η θεά Άρτεμις πολύ συχνά απεικονίζεται ως μια γυναίκα εκπληκτικής ομορφιάς που βρίσκεται χαμένη στα δάση και στη φύση. Κουβαλάει τόξο και φαρέτρα και το αγαπημένο της ζώο είναι το ελάφι. Σε αρκετούς μύθους κυνηγοί την πετυχαίνουν τυχαία να λούζεται σε ορεινές πηγές και αυτό το αδιάκριτο οφθαλμόλουτρο έχει φριχτές συνέπειες για εκείνους.
   Ο κυνηγός Ακταίων μαγεύτηκε από την ομορφιά της θεάς αλλά έγινε φυσικά αντιληπτός. Δέχτηκε την οργή της, καθώς εκείνη τον μεταμόρφωσε σε ελάφι και έγινε θήραμα των ίδιων του των σκυλιών. Αντίθετα, ο κυνηγοί Ωρίων και Ιππόλυτος σεβάστηκαν την ομορφιά, τη δύναμη και την αγνότητά της και κέρδισαν τη φιλία και την εύνοιά της.
   Συνηθίζω να λέω πως οι θεοί της αρχαιότητας δεν ήταν απλά πρόσωπα· συμβόλιζαν δυνάμεις μεγαλύτερες από τους ανθρώπους κι ακατανόητες απ' αυτούς. Η θεά Άρτεμις συμβόλιζε τη φύση. Είναι παράλληλα κυνηγός και προστάτιδα των ζώων, όπως και η φύση ανατρέφει τα ζώα αλλά και τους σαρκοβόρους κυνηγούς τους. Είναι αγνή, παρθένα· αμόλυντη από το άγγιγμα άντρα. Αυτό θα μπορούσε να συμβολίζει την αγνότητα της φύσης, η οποία είναι πανέμορφη και άσπιλη από το ανθρώπινο άγγιγμα, το οποίο φέρνει την καταστροφή σε ό,τι αγγίζει. 
   Αν περάσουμε στο συμβολισμό που διέπει τους παραπάνω μύθους των κυνηγών, μπορούμε να εξάγουμε κάποια συμπεράσματα: ο Ακταίονας συμβολίζει τον άπληστο άνθρωπο, εκείνον που επιζητά το προσωπικό κέρδος από τη φύση χωρίς να νοιάζεται για τη διατήρηση της αγνότητάς της. Το ολέθριο αποτέλεσμα της αφέλειας του Ακταίονα (και αντίστοιχα του ανθρώπου) πληρώνεται με την οργή της φύσης, η οποία του επιστρέφει το μίασμα πολλάκις παραπάνω. 
   Αντίθετα, οι μύθοι των κυνηγών που σέβονται και αγαπούν τη φύση τους περιγράφουν ως ευτυχισμένους και ικανοποιημένους από την αγνή σχέση τους με αυτήν. Αυτό θα μπορούσε να συμβολίζει τη συνετή στάση κάποιων ανθρώπων προς τη φύση, η οποία τους δίνει απλόχερα τα αγαθά της επειδή την σέβονται και δεν την καταστρέφουν. 
   Ας ασχοληθούμε τώρα με ένα οξύμωρο: πώς γίνεται η θεά της φύσης να είναι παράλληλα απερίγραπτα όμορφη και παράλληλα άσπιλη; Αυτό δεν είναι περίεργο. Η Άρτεμις έρχεται σε αντίθεση με την Αφροδίτη, η οποία εκμεταλλεύεται την ομορφιά και τη γοητεία της με κάθε τρόπο. Η Άρτεμις είναι θεά που απαιτεί σεβασμό αλλά σπάνια τον κερδίζει από τους ανθρώπους. Δεν είναι τυχαίο που στους περισσότερους μύθους οι άνθρωποι ξεχνούν να θυσιάσουν σε αυτήν! Ο άνθρωπος έχει την τάση να είναι αχάριστος απέναντι στην πανέμορφη και αγνή φύση. 
   Όσο περνάνε τα χρόνια ο άνθρωπος αποξενώνεται από τη φύση. Αυτό του προκαλεί ανησυχία, ασταθή ψυχολογία κι έλλειψη προορισμού. Όποιος είναι τυχερός κι έχει περιπλανηθεί στην ορεινή ελληνική φύση μπορεί να καταλάβει το οξύμωρο της όμορφης, αμόλυντης Αρτέμιδος. Η επαφή μαζί της φέρνει γαλήνη, ηρεμία, έμπνευση και καλή διάθεση. Λογιάζω τον εαυτό μου τυχερό που την έχει ζήσει. Η αγκαλιά του απέραντου πράσινου στο δάσος, τα φιλόξενα μονοπάτια, το κελάρυσμα των δροσερών ποταμιών είναι στοιχεία που εξευγενίζουν το πνεύμα και τιθασεύουν την ανθρώπινη ματαιοδοξία. Τον κάνουν πιο λογικό, πιο προσγειωμένο, πιο δεκτικό σε ιδέες. 
   Λυπάμαι τους ανθρώπους που δεν έχουν ζήσει τη φύση. Λυπάμαι παραπάνω εκείνους που μόνο ορέγονται τα αγαθά της χωρίς να τη σέβονται. Έχουν χάσει την ευκαιρία να περιβληθούν με μια μαγεία απαράμιλλη. Έχουν "θυσιάσει", τρόπον τινά, στους υπόλοιπους θεούς, ξεχνώντας όμως τη θεά Άρτεμη, είτε επειδή τους είναι αδιάφορη είτε επειδή φοβούνται την οργή της. Τα μεγαλύτερα δώρα της όμως τα φυλάει για όσους την θυμούνται και την αποζητούν, κρατώντας στιγμές από αυτήν μέσα τους.

Μεσσίας

   Η ιδέα του μεσσία είναι αρχαιότατη. Πιθανότατα υπάρχει από τότε που δημιουργήθηκαν και οργανώθηκαν οι ανθρώπινες κοινωνίες, καθώς ο, αδύναμος σε σχέση με την φύση, άνθρωπος, έψαχνε τον σωτήρα του σε φυσικά και μεταφυσικά πρόσωπα. Ο μεσσίας δεν είναι τίποτα άλλο πέρα από μια δύναμη, αδιευκρίνιστη συνήθως, που έρχεται και δίνει μια μαγική λύση σε υπαρκτά προβλήματα. Οι άνθρωποι δεν θα μπορούσαν χωρίς αυτόν και τον λατρεύουν.
   Την έννοια αυτή αν δεν απατώμαι την συναντάμε πολύ σε εβραϊκά κείμενα, καθώς οι εν λόγω ζητούσαν ανέκαθεν κάποιον μεσσία εξ ουρανού για να τους γλιτώσει απ' τα δεινά τους. Άνθρωποι θαυμαστοί και θαυματουργοί έρχονταν κι έφευγαν, παίρνοντας μαζί τους οπαδούς που τους πίστεψαν για μεσσίες και δημιουργώντας σχίσματα στο "ορθόδοξο" δόγμα, κάτι όχι και τόσο διαφορετικό από ισχυρές φυσιογνωμίες στην λίθινη εποχή που αμφισβητούσαν τον φύλαρχο κι επεδίωκαν να πάρουν την θέση του. Μια τέτοια περίπτωση, αρκετά μεγαλύτερου μεγέθους, δημιούργησε και την θρησκεία του Χριστιανισμού, την ισχυρότερη που υπάρχει σήμερα.
   Όμως υπάρχουν αρκετά προβλήματα με την ιδέα του μεσσία. Πρώτον, η ίδια η ιδέα είναι αόριστη και δεν μπορεί κανείς να αποδείξει πως κάποιος είναι ή δεν είναι μεσσίας. Δεν έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, οπότε οποιοσδήποτε μπορεί να ετεροπροσδιοριστεί ή και να αυτοπροσδιοριστεί ως μεσσίας χωρίς δυνατότητα απόδειξης ή κατάρριψης του ισχυρισμού.
   Δεύτερον, η ιδέα του μεσσία προκαλεί κοινωνική χαύνωση και έλλειψη σκοπού, ιδανικών και αλλαγής. Όσο κάποιος περιμένει τον μεσσίας μένει άπρακτος: δεν εξελίσσεται, δεν παίρνει αποφάσεις, δεν παίρνει την κατάσταση στα χέρια του, δεν παράγει, δεν δημιουργεί, δεν εμπνέεται και μένει στάσιμος σ' έναν κόσμο που συνεχώς αλλάζει, καθηλωμένος σε μια ιδέα. Είναι μια περίπτωση σπάνια, όπου η ελπίδα βλάπτει. Αντίθετα, κάποιος που έχει αποτινάξει την ιδέα του μεσσία από μέσα του (ή την έχει απορρίψει εξαρχής) θα συνεχίσει να βασίζεται στον εαυτό του, να αυτοβελτιώνεται, να δρα, να παράγει, να έρχεται αντιμέτωπος με ηθικά διλήμματα, να τα λύνει και να εξελίσσεται.
   Παραδείγματα μεσσιανισμού υπάρχουν πολλά, όχι πάντα καθαρά θρησκευτικά. Υπάρχουν παραδείγματα πολιτικών που παρουσιάστηκαν ως μεσσίες-ελευθερωτές και κέρδισαν την λατρεία των λαών τους. Κατά την γνώμη μου αυτό είναι κάτι τρομερά επικίνδυνο, διότι, όταν ένας λαός ανάγει μια οντότητα σε θεϊκή, παύει να την κρίνει και δέχεται οτιδήποτε εκείνη επιτάσσει. Έτσι καταστρέφεται κάθε έννοια λογικής και ηθικής. Εξάλλου πόσοι άνθρωποι δεν περιμένουν μια "εθνοσωτήριο μέρα", έναν πολιτικό που θα αλλάξει τα πάντα χωρίς να αλλάξει τους ίδιους. Άνθρωποι που δεν έχουν ηθικούς φραγμούς προκειμένου να περισώσουν την βόλεψή τους.
   Θα έλεγα πως ο μεσσίας εξ ορισμού λείπει από την επιστήμη, τουλάχιστον όσον αφορά πρόσωπα. Ο επιστήμονας είναι κάποιος που αναπτύσσει μια θεωρία που κρίνεται και αμφισβητείται από πολλούς άλλους επιστήμονες, ακόμα κι όταν εκείνος έχει φτάσει στην κορυφή. Επιπλέον, μιας και η επιστήμη είναι κάτι συνεχώς αναπτυσσόμενο, οι παλιές θεωρίες αναιρούνται και οι παλιοί επιστήμονες αρκετές φορές εκθρονίζονται. Υπάρχει θαυμασμός αλλά όχι λατρεία. Υπάρχει θαυμασμός αλλά πάντα μαζί με κριτική.
    Παρόλα αυτά, το ζήτημα στην επιστήμη γίνεται πιο περίπλοκο. Αυτό συμβαίνει διότι τα επιτεύγματά της συχνά παίρνουν μαγικές διαστάσεις στα μάτια του κόσμου, ο οποίος είναι συνήθως άσχετος με το θέμα, την έρευνα, τον πειραματισμό και γενικά με τις μεθόδους της επιστήμης. Ο απλός κόσμος θέλει απλές λύσεις. Τίποτα παραπάνω. Τίποτα που θα του δώσει ευθύνες. Τίποτα που θα τον αναγκάσει ν' αλλάξει ο ίδιος. Οπότε οι περίπλοκες και αέναα αμφισβητούμενες λύσεις τη επιστήμης δεν αρέσουν. Δεν χωράνε στον εγκέφαλο, ας πούμε. Η άσχετη με την επιστημονική κοινότητα κοινωνία κρατάει απλά συμπεράσματα. Κι έτσι γεννιούνται "μεσσίες", αυτήν την φορά απρόσωποι, άβιοι. Αντικείμενα ή ιδέες.
   Ας μην παραξενευόμαστε με την ιδέα των αλχημιστών που έχει επιζήσει έως σήμερα. Τι ήταν οι αλχημιστές; Επιστήμονες του καιρού (οι γνήσιοι τουλάχιστον) που έψαχναν διάφορες αλήθειες με βάση την μεταστοιχείωση ουσιών σε άλλες. Τι έχει επιζήσει από αυτούς σήμερα; Ότι οι αλχημιστές έψαχναν να δημιουργήσουν χρυσό και να βρουν την αιώνια ζωή. Όχι πως αυτό είναι ψευδές, όμως σίγουρα υπερπηδάει πολλά στάδια και είναι μια απλή διατύπωση, η μόνη που μπορούσε να καταλάβει ο απλός κόσμος.
   Σήμερα υπάρχουν κι άλλα τέτοια "μαγικά φίλτρα", τα οποία μοιάζουν με μεσσίες. Για παράδειγμα, το πολυθρύλητο "φάρμακο για τον καρκίνο". Κάθε τόσο ξεπετάγεται κάποιος που λέει πως το βρήκε, κάποιες φήμες πως υπάρχει αλλά το κρατάνε κρυφό κ.ά. Πολλοί επιστήμονες που πασχίζουν να βρουν λύση κάνουν εικασίες και δοκιμές, ενώ ο απλός λαός κρατάει ό,τι καταλαβαίνει: ή το φάρμακο υπάρχει ή δεν υπάρχει. Δοκιμές, περιπτώσεις και υποπεριπτώσεις δεν τον ενδιαφέρουν.
   Κι έτσι γεννιέται ο μεσσίας "φάρμακο για τον καρκίνο". Η μαγική λύση για ένα υπαρκτό πρόβλημα. Μπορεί να υπάρξει στο μέλλον; Θα υπάρξει; Θα θεραπεύει κάθε είδος καρκίνου; Σε κάθε στάδιο; Και τις μεταστάσεις; Δεν μπορούμε να απαντήσουμε σε τέτοια ερωτήματα. Τουλάχιστον εγώ σίγουρα δεν μπορώ. Όμως η ιδέα αυτού του φαρμάκου είναι επιζήμια κι επικίνδυνη. Διότι τείνει να ακυρώσει κάθε έρευνα και κάθε προειδοποίηση της επιστημονικής κοινότητας. Οι επιστήμονες βγάζουν ανακοινώσεις πως "η τάδε τροφή είναι καρκινογόνα", "η τάδε ακτινοβολία είναι κακινογόνα", "η τάδε δραστηριότητα/συνήθεια/κατάσταση προκαλεί ή επιταχύνει την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων" κτλ. Όλες αυτές οι ανακοινώσεις έχουν γίνει μετά από αναρίθμητα παραδείγματα, έρευνα και πειραματισμούς, προκειμένου να μας βοηθήσουν να προλαμβάνουμε οι ίδιοι την νόσο με ραγδαία αλλαγή του τρόπου ζωής μας.
   Ο απλός κόσμος όμως θέλει απλές λύσεις. Από άλλους φυσικά. Χωρίς να χρειαστεί να αλλάξει ο ίδιος. Οπότε αγνοεί πολλές προειδοποιήσεις, αγνοεί τους επιστήμονες και περιμένει αγωνιωδώς πότε θα έρθει το φάρμακο για τον καρκίνο, ενώ ο ίδιος θα αράζει νωχελικά καπνίζοντας. Αυτή η ελπίδα στον μεσσία τούτο μόνο κακό φέρνει: κάνει τους ανθρώπους μοιρολάτρες, μη δεκτικούς στην αλλαγή και αδιάφορους ως προς τον τρόπο ζωής τους.
   Υποπτεύομαι πως, αν στο μέλλον υπάρξει μια μορφή θεραπείας, θα βοηθάει κάποιες συγκεκριμένες περιπτώσεις. Δεν θα είναι πανάκεια για κάθε είδος και κάθε στάδιο του καρκίνου. Ακόμα και τότε η πρόληψη θα είναι το σημαντικότερο κομμάτι της απαλλαγής απ' την νόσο. Ίσως, αν δεν υπήρχε ο συγκεκριμένος απρόσωπος μεσσίας, οι απλοί άνθρωποι να έκαναν απόπειρες να αλλάξουν τον τρόπο ζωής τους προς το καλύτερο. Ίσως να έπαιρναν την απειλή πιο σοβαρά. Αλλά και πάλι, ο απλός λαός σε κάθε μεγάλο πρόβλημα έχει ανάγκη από έναν φανταστικό σωτήρα, προκειμένου να μην χρειαστεί να κουνήσει το δαχτυλάκι του. Ο μεσσιανισμός ίσως είναι μια μάστιγα της ανθρωπότητας που απλά μας κρατάει πίσω, σαν σιδερένια μπάλα δεμένη στο πόδι του φυγά, ο οποίος τρέχει για ν' ανασάνει τον αέρα της ελευθερίας.
   

Βολικές Ψευδαισθήσεις

   Το ανθρώπινο είδος, το πιο λογικό κι εξελιγμένο στον πλανήτη μας, αρέσκεται στο να ζει με βολικές ψευδαισθήσεις. Το για ποιον είναι βολικές θα το δούμε. Πάντως είναι με βεβαιότητα ψευδαισθήσεις. Ας αναφερθώ σε δύο απ' αυτές.
   Η πρώτη είναι πως το ανθρώπινο γένος έχει πειστεί πως έχει εχθρούς ολόκληρες εθνότητες. Πως ο Αμερικάνος έχει εχθρό έναν Ιάπωνα, ο Έλληνας έναν Τούρκο, ο Πολωνός έναν Γερμανό κτλ. Τι σημαίνει εχθρός; Αυτός που εμένα προσωπικά με μισεί και θα ήθελε να με βλάψει. Βέβαια όταν αναφερόμαστε σε μια εθνότητα ως εχθρική, αυτό που φανταζόμαστε είναι ένα σημείο στο χάρτη. Όχι ανθρώπους. Διότι αν εγώ είχα τη δύναμη να φανταστώ ένα εκατομμύριο διαφορετικούς ανθρώπους, από τους οποίους κάνει ο καθένας τη ζωή του, έχει ο καθένας τις έγνοιες και τα προβλήματά του, έχει μια οικογένεια να θρέψει κι αγνοεί παντελώς την ύπαρξή μου (μπορεί να μην γνωρίζει προσωπικά ούτε έναν Έλληνα) δεν θα ήταν καθόλου λογικό να τους φανταστώ ως εχθρούς μου. Διότι αν έβλεπα οποιονδήποτε από αυτούς τους ανθρώπους μπροστά μου στο δρόμο δε θα ένιωθα κανέναν κίνδυνο και καμία απειλή απ' αυτούς. Την απειλή θα τη νιώσω μόνο όταν βρεθώ στο πεδίο της μάχης, όπου το ίδιο θα νιώσουν κι αυτοί. Θα αναγκαστούμε -ανωτέρα βία- να πολεμήσουμε ο ένας τον άλλον.
   Αν σου ζητήσω, βάζοντάς σου το πιστόλι στον κρόταφο, να σκοτώσεις τον πρώτο περαστικό που θα βρεις μπροστά σου και την ίδια απειλή κάνω και σ' αυτόν εναντίον σου, τότε θα είναι αυτός ο εχθρός σου; Ή μήπως θα είμαι εγώ, που θέλω να πάρω τη ζωή σου; Φαντάσου το αυτό σε επίπεδο εθνοτήτων. Κάποιος με αναγκάζει με τη βία να πολεμήσω μέχρι θανάτου με κάποιον που δεν έχω δει ποτέ στη ζωή μου και δεν έχω τίποτα να χωρίσω. Αν δεν πάω θα με στείλει -πάντα με το γράμμα του νόμου- στη φυλακή, στην εξορία ή και σε άλλες χώρες στο ικρίωμα. Ποιος είναι ο πραγματικός εχθρός μου;
   Και κάποια στιγμή θα αναρωτηθώ: γιατί πολεμάω; Στο πεδίο της μάχης δε βρίσκεται καμιά πατρίδα. Το μόνο που βρίσκεται είναι αίμα, θάνατος και διαμελισμένα πτώματα. Καμία δόξα, κανένας θρίαμβος. Ο θρίαμβος υπάρχει σε αυτούς που προετοίμασαν και έστησαν τον πόλεμο και τα οικονομήσανε. Διότι το καθένα από τα όργανα του θανάτου, τα όπλα, που θα χρησιμοποιήσεις για να σφαχτείς εσύ με τον άγνωστο, έχει πάνω του μια ταμπελίτσα με τιμή. Από το αεροπλάνο και το άρμα μάχης μέχρι και την μικρότερη σφαίρα. Όλα κοστίζουν κάτι. Αν βάλεις αυτή την μικρή αλήθεια στο κεφάλι σου καταλαβαίνεις για ποιον λόγο γίνονται (και έχουν γίνει μέχρι τώρα) όλοι οι πόλεμοι. Όλο το κόλπο είναι στο στήσιμο του πολέμου, το οποίο γίνεται τόσο αριστοτεχνικά ώστε ο πονηρός πολεμοκάπηλος μένει αόρατος ενώ επί δεκαετίες ανάβει το μίσος στις καρδιές φαινομενικά αθώων, απλών ανθρώπων. Εδώ η ψευδαίσθηση είναι βολική για τα μεγάλα αφεντικά που προετοίμαζαν τα όπλα για χρόνια, μέτρησαν τα χοντρά ματσάκια με τα λεφτά, όπλισαν το χέρι σου απειλώντας σε με κάθε τρόπο και σε έβαλαν να σφαχτείς (έχοντας βάλει και 2-3 εμβατήρια για το φαντασμαγορικό της υπόθεσης) με αγνώστους που δέχτηκαν τις ίδιες απειλές για σένα. Πού χωράει η έννοια της πατρίδας και της δόξας σε αυτήν την απλή αλήθεια;
   Μια άλλη βολική ψευδαίσθηση, αυτή λιγότερο αιματοβαμμένη ας πούμε, είναι αυτή των συνωμοσιολόγων. Δεν αναφέρομαι βέβαια σε επιστήμονες που επί χρόνια σωρεύουν αποδείξεις και βγάζουν συμπεράσματα για το σαθρό παγκόσμιο πολιτικοοικονομικό σύστημα. Αναφέρομαι σε ανθρώπους που αραδιάζουν τη μια τερατολογία πίσω απ' την άλλη χωρίς καμία απόδειξη. Φυσικά εμείς οι υπόλοιποι ζαλιζόμαστε από το πόσοι τόνοι αποδείξεων θα χρειάζονταν για να στηριχθούν σοβαρά τέτοιες ιδέες. Τέλος πάντων. Ας πάρουμε τα πράγματα απ' την αρχή.
   Όσο ήμαστε παιδιά, ήταν πολύ βολικό για τους γονείς μας να μας παραμυθιάζουν για να αποφεύγονται οι πολλές εξηγήσεις, οι πικρές αλήθειες και οι αμήχανες στιγμές. Γι' αυτό υπήρχαν τα παραμύθια και τα μυθικά πλάσματα, όπως π.χ. ο Άι-Βασίλης. Ένα στάδιο ωρίμανσης είναι το να αποτινάξει κανείς από πάνω του αυτό το "μαγικό πέπλο" του παραμυθιού και να επιστρέψει στην πραγματικότητα. Όταν αυτό γίνει, η ματιά γίνεται ρεαλιστική και η λογική πρυτανεύει. Πολλοί συνάνθρωποί μας όμως δεν πέρασαν από αυτό το στάδιο. Έμειναν στα παραμύθια, τα οποία ποτέ δεν αποτίναξαν από πάνω τους, μόνο που τα έκαναν πιο περίπλοκα και πιο θελκτικά για τον εγκέφαλο ενός ενήλικα. Πλέον υπάρχει μια "Νέα Τάξη Πραγμάτων" (οι θιασώτες αυτής δεν ορίζουν και δεν νοιάζονται για το ποια ήταν η "Παλιά Τάξη Πραγμάτων" ούτε για το πόσο σαθρή ήταν η κοινωνία και παλιότερα), υπάρχουν οι Σιωνιστές, οι Ρόκφελερ, οι Ρότσιλντ (ή Ρόθτσιλντ), μασόνοι, Εβραίοι, μεγάλα λόμπι, αεροψεκασμοί και το κακό συναπάντημα. Όσο κι αν παραδέχομαι πως υπάρχουν ψήγματα αλήθειας σε κάτι από όλα αυτά, βλέπω πως οι θεωρίες αυτές είναι απλά βολικές ψευδαισθήσεις που βάζουν μπροστά τους αυτές οι μεγάλες μερίδες συνωμοσιολόγων. Για ποιους βολικές; Για τους ίδιους.
   Σκεφτείτε το εξής: ένα παιδάκι έχει μπροστά του μια τεράστια ζωγραφιά παραμυθιών. Ξαφνικά, εκεί που την κοιτά ανέμελο και χαρούμενο, εκείνη εξαφανίζεται και βλέπει μπροστά του έναν τοίχο, άχρωμο και μουντό. Το σοκ θα είναι μεγάλο και η απελπισία μεγάλη. Θα πρέπει να αποδομήσει ένα μεγάλο μέρος της πραγματικότητας όπως την ήξερε. Αυτό σε επίπεδο ενηλίκων θα σήμαινε να αποτινάξει κάποιος από πάνω του τις συνωμοσιολογίες και να δει την αλήθεια κατάματα. Τι θα έβλεπε; Μια ατέλειωτη στρατιά γραφειοκρατών, απατεώνων, άπληστων ανθρωπάκων που τσαλαπατούν την ανθρώπινη ζωή, που πατούν επί πτωμάτων για μια θέση στον ήλιο κι ένα σινάφι μεγαλοκαρχαριών και των εταιρειών τους, που εκμεταλλεύονται τη ζωή μας από το Α ως το Ω της για να κερδοσκοπήσουν.
   Οι ψεκασμένοι λοιπόν αυτοί συνάνθρωποί μας προτιμούν να ζουν στο παραμύθι τους για να αποφύγουν να δουν κατάματα την αλήθεια, η οποία είναι σκληρότερη. Προσπαθούν να αγνοήσουν τον δαιδαλώδη λαβύρινθο μπροστά τους για να μη χρειαστεί να μπουν μέσα του. Είναι πολύ ευκολότερο να αναμασά κανείς ένα παραμύθι, να ζει μέσα του για δεκαετίες, να το διδάσκει στα παιδιά του και να αγνοεί ή να υπονομεύει κάθε απόδειξη για το αντίθετο. Βέβαια αυτή η ψευδαίσθηση είναι βολική και για τους προαναφερθέντες μεγαλοκαρχαρίες, διότι μια συσσωρευμένη επανάσταση εναντίον τους θα τους κόστιζε τα πάντα. Οπότε βολεύονται με το να υποδαυλίζουν μύθους περί σκοτεινών μυστικών τάξεων πάμπλουτων Εβραίων που θέλουν την παγκόσμια κυριαρχία.
   Οπότε και οι δυο πλευρές έχουν "πετύχει" τον στόχο τους και οι ψεκασμένοι παραμένουν blissfully ignorant, που λέμε αγγλιστί. "Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι" λέει το "ιερό" βιβλίο της Αγίας Γραφής. Ώρες-ώρες αναρωτιέμαι αν είναι αλήθεια. Αν το να ζει το παραμύθι κάποιος είναι πιο χρήσιμο, πιο όμορφο, πιο αξιόλογο. Να το ζει κανείς ή να μην το ζει;
    

Ιστορίες των Μοναχικών Λουλουδιών (Νάρκισσος)

   Ο Νάρκισσος, ως μυθολογικό πρόσωπο, θεωρούνταν η προσωποποίηση της ομορφιάς. Της ομορφιάς που θέλγει, που μαγνητίζει και προκαλεί ασταμάτητο πάθος και πόνο. Καταγόμενος από τη Βοιωτία, λέγεται πως ήταν γιος της νύμφης Λειριώπης και του ποταμού Κηφισού. Ίσως αυτή η μη ανθρώπινη καταγωγή του ήταν που του έδωσε τέτοια τρομερή ομορφιά. Παραδίδεται η εκδοχή πως η μητέρα του τον είχε προειδοποιήσει ότι θα παραμείνει πανέμορφος σε όλη του τη ζωή, αρκεί να μη δίνει σημασία στην ομορφιά του.
   Σε κάθε περίπτωση, ο Νάρκισσος ήταν απίστευτα γοητευτικός και θελκτικός, με τρόπο που τον ερωτεύονταν με την πρώτη ματιά παλικάρια και κοπέλες εξίσου. Αρκετοί είχαν φτάσει στο σημείο να αυτοκτονήσουν για χάρη του, μην μπορώντας να αντέξουν τον πόνο από την άρνηση ή την αδιαφορία του. Το γνωστότερο ίσως παράδειγμα είναι ίσως αυτό του νεαρού Αμεινία, ο οποίος αυτοκτόνησε για χάρη του Νάρκισσου και οδήγησε την Νέμεση να οργιστεί με τον τελευταίο, σε σημείο που να προκαλέσει την τιμωρία του. Επίσης, η Ηχώ αναφέρεται από κάποιους ως δίδυμη αδερφή του, η οποία έδωσε τη ζωή της εξαιτίας του κι ο Νάρκισσος έκανε συνήθεια το να βλέπει τον εαυτό του στην επιφάνεια μιας λίμνης για να θυμάται την αδερφή του. Στο τέλος τον βρήκε εκεί ο θάνατος από εξάντληση.
   Σύμφωνα με τον Οβίδιο, η νύμφη Ηχώ, που δεν αναφέρεται ως αδερφή του, τον κυνηγούσε σε ένα δάσος, ενώ ο Νάρκισσος δεν ανταποκρινόταν στο κάλεσμά της. Αυτό συνεχίστηκε μέχρι που η φωνή της Ηχούς συνεχώς έσβηνε, ωσότου απέμεινε μόνο ο απόηχος των τελευταίων συλλαβών της και η ίδια να χάνει το σώμα της. Όσο για τον ίδιο τον Νάρκισσο, αναφέρεται πως στις περιπλανήσεις του βρήκε μια πηγή τόσο αγνή που ούτε βοσκός είχε φέρει τα ζώα του να ξεδιψάσουν ούτε άγρια ζώα την πλησίαζαν, ενώ ούτε φύλλο από τα δέντρα έπεφτε μέσα ώστε να διαταράξει την επιφάνειά της! Εκεί ο Νάρκισσος πήγε να ξεδιψάσει. Ενώ έσκυβε όμως είδε την αντανάκλασή του στην επιφάνεια της λίμνης, Η μαγεία της γοητείας του που προξενούσε αφόρητο πάθος και πόνο στους άλλους χτύπησε και τον ίδιο. Εκείνος άρχισε να χάνει το μυαλό του, συνειδητοποιώντας πως η ομορφιά που έβλεπε βρισκόταν στον ίδιο, οπότε δεν μπορούσε να την κατακτήσει ή να την κυνηγήσει, οπότε ήταν καταδικασμένος να φέρει την ομορφιά που ποθούσε και δεν μπορούσε να έχει! Έμεινε λοιπόν εκεί, να κοιτάζει παγωμένος το είδωλό του, μέχρι που τα νερά που κοιτούσε έγιναν τα νερά της Στύγας, μιας λίμνης του Κάτω Κόσμου (ένας ποιητικός τρόπος για να αναφερθεί πως ο νέος πέθανε σε εκείνη τη θέση, από εξάντληση ή από πνιγμό). Στη θέση που βρισκόταν έμεινε μόνο ένα πανέμορφο λουλούδι για να θυμίζει την ύπαρξή του...
   Έκτοτε το όνομά του υπάρχει για να θυμίζει ανθρώπους κομψευόμενους, που λατρεύουν την ίδια τους την ομορφιά και κάνουν τα πάντα για να την ενισχύσουν, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο, τον ναρκισσισμό. Πιστεύω πως ο ναρκισσισμός έχει κάποια λογική βάση, η οποία είναι η ανάγκη μας να μείνουμε άχρονοι. Τονίζουμε την ομορφιά της νιότης μας προσπαθώντας να νικήσουμε το χρόνο και να αποδείξουμε, στον εαυτό μας καθώς και σε όλους τους άλλους, ότι παραμένουμε σφριγηλοί και γοητευτικοί, άρα νέοι και ζωντανοί. Οπότε, ενδόμυχα, ο ναρκισσισμός είναι κατά κάποιον τρόπο μια "μάχη" για επιβίωση και διαιώνιση...
   Το σχεδόν παρανοϊκό αυτό φαινόμενο απαντάται και στα δύο φύλα. Το πρόβλημα, κατά τη γνώμη μου, δημιουργείται όταν η ανάγκη για ομορφιά και ανάδειξή της ξεφεύγει από το μέτρο, φτάνοντας στα επίπεδα του ναρκισσισμού. Όταν δηλαδή γίνεται ψύχωση, η οποία εγκλωβίζει τον παθόντα, καθιστώντας τον ανίκανο να σκεφτεί λογικά και αναγκάζοντάς τον να προβάλλεται με όλο και πιο νοσηρούς τρόπους. Δεν είναι λίγοι οι διάσημοι στις μέρες μας, αλλά και παλιότερα, που έμειναν στη μνήμη λόγω της εκκεντρικότητάς τους και της ανάγκης τους για προβολή, ώστε να αποδειχθεί η ομορφιά τους και να μιλάνε όλοι γι' αυτούς. Συνεπώς, ο ναρκισσισμός είναι συνυφασμένος με τον εγωκεντρισμό.
   Ο μύθος όμως μας προειδοποιεί για την επικινδυνότητα του να λατρεύουμε τον εαυτό μας και να κυνηγάμε χίμαιρες αφιερώνοντας τη ζωή μας σε αυτό. Ειδικά στην εποχή μας, την εποχή της προβολής της κάθε λεπτομέρειας της ζωής μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το πρόβλημα έχει ξεπεράσει τα όρια. Αν κάποτε οι νέοι αυτοκτονούσαν για τον Νάρκισσο, τώρα ξημεροβραδιάζονται περιμένοντας απεγνωσμένα ένα ακόμα like που θα τονίσει τη ματαιοδοξία τους και θα κρατήσει την αυτοϋπόληψη τους στο ετοιμόρροπο βάθρο της για λίγα λεπτά ακόμα. Η ιδέα της αναζήτησης και ανταλλαγής like, του φαινόμενου να γίνει κάτι "viral", άρα γνωστό τοις πάσι, και της αγωνιώδους ανάγκης για προβολή όλο και πιο αποκαλυπτικών φωτογραφιών είναι το ίδιο μάταιες φιλοδοξίες: προσπάθειες να αγαπήσουμε τον εαυτό μας, μόνο εφόσον πειστούμε ότι αρέσει στους άλλους. Έχουμε καταντήσει ετερόφωτοι, ενώ θα έπρεπε να είμαστε αυτόφωτοι. Θα έπρεπε να λάμπουμε σαν ήλιοι και να μαγνητίζουμε τα βλέμματα αλλά αντίθετα περιμένουμε έναν άλλον "ήλιο" να μας ζεστάνει με το φως του ενώ εμείς βρισκόμαστε στη σκιά. Μια θλιβερή πραγματικότητα, με πρωταγωνιστές που έχουν χάσει το νόημα, κάνοντας άσκοπες ενέργειες...
   Βέβαια τέτοια παραδείγματα είναι πάμπολλα. Και η λεπτομέρεια ανάμεσα στην υγεία και την ψυχοπάθεια, ανάμεσα στον εγωισμό και τον εγωκεντρισμό είναι η έλλειψη μέτρου. Διότι είναι βασικό το να αγαπάμε τον εαυτό μας, είτε μέσω της εξωτερικής μας εμφάνισης είτε μέσω της διάνοιάς μας, αλλά εξίσου βασικό το να βάζουμε όρια σε αυτό και να μη χάνουμε το μέτρο. Όπως είχε πει κι ο παλιός καθηγητής μου Παπαγγελής: "είναι καλό να κοιτάζεσαι στον καθρέφτη σου το πρωί, πριν φύγεις από το σπίτι. Αν όμως μείνεις εκεί να κοιτιέσαι, υπάρχει πρόβλημα".

Ο Οδυσσέας στην Τρικυμία

   Το άρθρο αυτό είναι αποτέλεσμα μιας σκέψης που έκανα διαβάζοντας την ραψωδία ε της Οδύσσειας. Συγκεκριμένα από τον στίχο 313 και μετά, όπου αρχίζει η περιγραφή της μάχης του Οδυσσέα με τον Ποσειδώνα, δηλαδή με τα κύματα και την καταιγίδα. Στο σημείο αυτό, το κείμενο αναλώνεται σε εκτενείς περιγραφές και αρκετές παρομοιώσεις.
   Η πλοκή είναι η εξής: ο Οδυσσέας, βλέποντας την καταιγίδα να έρχεται καταπάνω του, χάνει το κουράγιο του και μονολογεί για την κακή του τύχη. Τα κύματα που σηκώνονται διαλύουν τα πανί της σχεδίας του και το πλεούμενο γίνεται έρμαιο των κυμάτων. Ο ίδιος βυθίζεται και παλεύει για να ξαναβγεί στην επιφάνεια. Φτύνει το αλμυρό νερό από το στόμα του και πιάνεται, κατάκοπος, από τα απομεινάρια της σχεδίας του. Και, καθώς ο αέρας και τα κύματα έχουν κάνει αυτόν και την σχεδία κλωτσοσκούφι, αναδύεται η θαλασσινή θεά Ινώ ή Λευκοθέα και τον συμβουλεύει να παρατήσει την σχεδία και να κολυμπήσει προς τη σωτηρία του. Να βγάλει από πάνω του τα ρούχα που τον βαραίνουν και να φορέσει κατάστηθα το μαγικό, άφθαρτο "μαγνάδι", που θα του παρέχει προστασία στον κοπιαστικό του αγώνα. Εκείνος όμως, φοβούμενος τον δόλο των θεών, προτιμά να κρατηθεί από την ανεμοδαρμένη σχεδία του παρά να κολυμπήσει μακριά της. Μα ένα τεράστιο κύμα διαλύει τα σκοινιά και τους αρμούς της σχεδίας και εκείνος, πιάνοντας ένα μαδέρι, αποφασίζει πια να κολυμπήσει, ακολουθώντας τη θεϊκή συμβουλή, για το νησί των Φαιάκων.
   Το ίδιο σκηνικό παρουσιάζεται και στον "Κρητικό" του Διονύσιου Σολωμού. Ο ναυαγός, που πολεμά με τα πενιχρά του μέσα τα ανυπέρβλητα στοιχεία της φύσης, βρίσκεται μπροστά σε ένα υπερφυσικό θέαμα, που του παρουσιάζεται με τη μορφή μιας γυναίκας, της Φεγγαροντυμένης. Εκείνη, με τρόπο ακατανόητο στον ανθρώπινο νου, γαληνεύει το ταραγμένο μυαλό του Κρητικού και του δίνει τη δύναμη να κολυμπήσει προς τη σωτηρία του κρατώντας παράλληλα την (φαινομενικά λιπόθυμη) αρραβωνιαστικιά του, αφήνοντας πίσω του την απελπισία.
   Αυτό το μοτίβο, το οποίο παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες στις δύο περιπτώσεις, μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: τα κείμενα αναφέρονται σε έναν άνθρωπο που πολεμά στοιχεία της φύσης ασύγκριτα δυνατότερα απ' αυτόν, και εκείνος βρίσκεται μετέωρος ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο. Την τελευταία στιγμή εμφανίζεται μια θεότητα, που τον παροτρύνει να παλέψει για την επιβίωσή του ενεργητικά κι όχι παθητικά. Για να το κάνει όμως αυτό, πρέπει να αφήσει αυτό που τον κρατάει πίσω, δηλαδή τη σχεδία του. Στον Κρητικό αυτή η ενέργεια παρουσιάζεται χωρίς πολλές λεπτομέρειες (ουσιαστικά παρουσιάζεται μόνο η κίνηση των χεριών που κολυμπούν), ενώ στην Οδύσσεια δίνεται πιο πολλή προσοχή στις κινήσεις του ναυαγού Οδυσσέα αλλά παρουσιάζεται επίσης κι ένας δισταγμός απέναντι στην θεϊκή εντολή.
   Αν δούμε συμβολικά το παραπάνω μοτίβο, μπορούμε να συμπεράνουμε τα εξής: ο ναυαγός μπορεί να ταυτιστεί με τον καθένα μας, όταν βρίσκεται μπροστά σε ένα μεγάλο, ανυπέρβλητο ίσως πρόβλημα. Αυτό το πρόβλημα παραλληλίζεται με την καταιγίδα και τους ανέμους. Η σχεδία είναι η πρόχειρη λύση ή το επίφοβο στήριγμα, το οποίο μας βοηθά μεν να επιβιώσουμε αλλά μας κρατά στάσιμους στο μάτι του κυκλώνα, δηλαδή μακριά από τη λύση του προβλήματος. Η θεϊκή συμβουλή μπορεί να αποδοθεί ως μια "εσωτερική φωνή", που είναι αποκύημα του ενστίκτου και της ανάγκης για επιβίωση ή αλλιώς μια συμβουλή από κάποιον άλλον, σοφότερο ή πιο έμπειρο. Ο δισταγμός του Οδυσσέα εύκολα μπορεί να παρατηρηθεί στον καθένα μας, διότι μας είναι δύσκολο να εγκαταλείψουμε κάτι που μοιάζει με σανίδα σωτηρίας και δείχνει να μας κρατά "ζωντανούς". Παρόλα αυτά, η συμβουλή έχει λογική. Αν ο Οδυσσέας ή ο Κρητικός παρέμεναν στη σχεδία, το πιθανότερο είναι να έχαναν τη μάχη με τη ζωή, μιας και τα στοιχεία της φύσης είναι ισχυρότερα και επιμένουν περισσότερο, νικώντας την ανθρώπινη δύναμη και βούληση. Ενώ ο ενεργητικός τρόπος φυγής, η βουτιά και το κολύμπι προς τη σωτηρία τους ήταν η σοφότερη, αν και πιο επίπονη λύση.        Αυτό μπορεί να μεταφραστεί ως εξής: σε κάθε πρόβλημα, είτε είναι ένα οικονομικό πρόβλημα είτε ιατρικό είτε μια κακής ποιότητας σχέση είτε οτιδήποτε άλλο, ίσως υπάρχει μια λύση. Αυτή η λύση όμως απαιτεί μια παρόμοια θυσία: για να κερδίσεις κάτι (π.χ. την ελευθερία, την υγεία ή την γαλήνη) πρέπει πολλές φορές να θυσιάσεις κάτι άλλο, το οποίο αν και δείχνει σωτήριο με την πρώτη ματιά, ουσιαστικά παρατείνει το πρόβλημα και μας κρατά στο επίκεντρο της καταιγίδας! Αν αυτό το εμπόδιο είναι ένας άνθρωπος, κάποιο υλικό αντικείμενο ή κάτι άλλο, αυτό διαφέρει ανά περίπτωση. Η ερώτηση είναι: είναι διατεθειμένος ο καθένας μας να κάνει την απαραίτητη θυσία, ώστε να βγει νικητής στην προσωπική του "Οδύσσεια";

Δαμόκλειος Σπάθη

   Η φράση προέρχεται από ένα κείμενο του Κικέρωνα, όπου αναφέρεται η ιστορία του Δαμοκλή. Ο Δαμοκλής λοιπόν ήταν ένας αυλικός στο παλάτι του τυράννου των Συρακουσών της Σικελίας Διονυσίου του Πρεσβύτερου. Μαζί με πολλούς ακόμα αυλικούς του ο Δαμοκλής, κόλακας και φθονών τα μεγάλα πλούτη και τη δόξα του τυράννου, ζήλευε και επιθυμούσε την ανώτατη θέση και το θρόνο του.
   Στην ιστορία αναφέρεται μια σπάνια και πανέξυπνη κίνηση, που δείχνει την σοφία του Διονυσίου: επέτρεψε στον Δαμοκλή να πάρει τη θέση του για μία μόνο μέρα. Αυτό περιελάμβανε κάθε αγαθό του βασιλικού αξιώματος, φαγητά, διαταγές, περιποιήσεις κτλ. Ο Δαμοκλής, περιχαρής μέσα στην άγνοιά του, δέχτηκε. Καθώς απολάμβανε λοιπόν την ξεχωριστή μέρα με όποιο τρόπο μπορούσε, παρατήρησε στη μεγάλη τραπεζαρία ένα σπαθί, το οποίο κρεμόταν από πάνω του. Το όπλο κρατιόταν μόνο από τρίχες αλόγου και η σταθερότητά του ήταν επίφοβη. Απορημένος ρώτησε τον Διονύσιο περί αυτού. Και ο τύραννος του απάντησε πως αυτό το σπαθί το τοποθέτησε ο ίδιος εκεί και ήταν αυτό που του θύμιζε καθημερινά την υπευθυνότητα και τους κινδύνους της θέσης του. Ένας τύραννος δηλαδή, καθώς κατέχει την ανώτατη θέση, έχει την ανώτατη ευθύνη απέναντι στο λαό του και πρέπει να παίρνει τις αποφάσεις του αφού τις ζυγίσει σωστά, μιας και η παραμικρή απροσεξία μπορεί να του στοιχίσει πολλά. Ο Δαμοκλής, αφού αντιλήφθηκε την αλήθεια αυτής της δήλωσης, κατάλαβε το πόσο κοντόφθαλμος  ήταν. Επέστρεψε λοιπόν στην προηγούμενή του κατάσταση χωρίς πια να επιθυμεί αυτό που δε μπορούσε να ελέγξει.
   Η ιστορία αυτή είναι σχετικά απλή, με ένα προφανές για πολλούς ηθικό δίδαγμα. Παρόλα αυτά, μπορεί να μεταφραστεί με διάφορους τρόπους. Στον επαγγελματικό τομέα, ακούω συνεχώς παράπονα για όσους κατέχουν θέσεις γραφείων, θέσεις όπου δεν υπάρχει ιδιαίτερη σωματική κόπωση ή υπεύθυνες θέσεις με πολύ προσωπικό. Η αλήθεια είναι πως η πλειονότητα όσων κάνουν παράπονα είναι άτομα σε απλά και κατώτερα πόστα, οι οποίοι απλά επιθυμούν αυτό που δεν μπορούν να έχουν. Ποιος όμως από αυτούς θα μπορούσε να έχει αυτή την υπεύθυνη θέση; Ποιος κατανοεί το άγχος και την αέναη κόπωση του ανθρώπου ο οποίος έχει την έγνοια άλλων; Ποιος συνειδητοποιεί τη Δαμόκλειο Σπάθη της πνευματικής εργασίας;
   Η Δαμόκλειος σπάθη των πλουσίων, κατά τη γνώμη μου, είναι διττή: για όσους έβγαλαν με κόπους ζωής την διόλου ευκαταφρόνητη περιουσία τους, είναι το σαράκι του να ζεις για να μεγεθύνεις τον πλούτο, καθώς και το άγχος της ασφάλειάς του από καταστροφές, επιτήδειους που τον εποφθαλμιούν, επίδοξους κληρονόμους, για να μην προσθέσω και τον κίνδυνο της ίδιας της ζωής του κατέχοντα. Για όσους πάλι απέκτησαν ξαφνικά μια μεγάλη περιουσία, η Σπάθη είναι θαρρώ η άγνοια της αξίας του ποσού, καθώς ποτέ τους δεν έμαθαν (και πιθανότατα δε θα μάθουν) τις δυσκολίες της  πραγματικής ζωής και το τι σημαίνει πραγματικά να κατέχεις αυτό που ο άλλος στερείται. Αυτό συχνά οδηγεί νεόπλουτους ή κληρονόμους μεγάλων περιουσιών σε αυτοκαταστροφικές λύσεις...
   Έπειτα, η Δαμόκλειος Σπάθη μπορεί να ερμηνευτεί και σε πιο απλά παραδείγματα: αυτός που ζει μόνος φθονεί αυτούς που έχουν σύντροφο, αγνοώντας την αξία της ελευθερίας του, αυτός που έχει κοφτερή σκέψη ζηλεύει τον μακάριο πτωχό τω πνεύματι, ενώ κατά βάθος ξέρει πως δε θα μπορούσε να ζει έτσι, ο σκληρά εργαζόμενος ζηλεύει τον συνταξιούχο αλλά μόλις ο ίδιος βγει στη σύνταξη, παθαίνει κατάθλιψη από την απραγία...
   Εν κατακλείδι, κάθε περίπτωση είναι ένα δίκοπο μαχαίρι. Ή, ακόμα καλύτερα, η ζωή είναι ένα νόμισμα με δύο όψεις. Τη ζεις συνήθως μονόπλευρα, μέχρι να αποκτήσεις τη σοφία και την εμπειρία αμφοτέρων των πλευρών. Έτσι, καθώς γυρνάς το νόμισμα από την άλλη μεριά, βλέπεις την προλίγο αόρατη Δαμόκλειο Σπάθη να κρέμεται απειλητικά από πάνω σου...

          

Ιστορίες των Μοναχικών Λουλουδιών (Λυκάονας)

   Η ιστορία του Λυκάονα, του ανθρώπου που έγινε λύκος. Μια ιστορία χαμένη στο θρύλο: τόσο απλή, όμως με τόσα κρυφά νοήματα και τόσες διαφορετικές πτυχές. Κι από αυτήν μπορούμε να κάνουμε υποθέσεις για διάφορα δρώμενα στην μυθική εποχή της αρχαίας Ελλάδας...
   Ο Λυκάων της Αρκαδίας ήταν γιος του Πελασγού και της Μελίβοιας (ή της νύμφης Κυλλήνης) και υπήρξε ο πρώτος (μυθικός) βασιλιάς της Αρκαδίας. Ο Λυκάων με διάφορες γυναίκες απέκτησε 50 γιους. Ειδικότερα, ήταν πατέρας του Οινώτρου και της Καλλιστώς, της πανέμορφης κοπέλας που ερωτεύτηκε ο Δίας και πλησίασε σαν αρκούδα. Η απλούστερη εκδοχή τον παρουσιάζει ως έναν ευσεβή βασιλιά που βασίλευε  στην Αρκαδία με έδρα την Λυκόσουρα. Οι γιοι του εξαπλώθηκαν κι έγιναν ιδρυτές πόλεων. Κι έτσι ήταν αγαπητός και προς τον Δία, τον βασιλιά των θεών, ο οποίος τον επισκέφτηκε. Ο Λυκάων από τον ενθουσιασμό και την ευσέβειά του δεν περιορίστηκε στο να κάνει μεγαλοπρεπή προσφορά ζώων αλλά θυσίασε ένα παιδί στο βωμό πάνω στο Λυκαίο όρος. Ο Δίας, παρ' ελπίδα του βασιλιά, εξοργίστηκε με την βίαιη πράξη του και έδειξε την οργή του με φοβερά σημάδια στους ουρανούς. Ο Λυκάων φοβήθηκε και έτρεξε να κρυφτεί. Τίποτα όμως δεν στάθηκε ικανό να τον κρύψει από τον Δία κι ένας κεραυνός τον τράνταξε συθέμελα και τον μεταμόρφωσε σε λύκο. Από τότε περιπλανιόταν στο Λύκαιο όρος και τα βράδια με πανσέληνο ούρλιαζε για το χαμένο βασίλειο και την πόλη του...
   Κάποιες παραλλαγές του μύθου θέλουν τον Λυκάονα να θυσίασε έναν γιο του για να δείξει ευσέβεια ενώ άλλες αναφέρουν πως η μεταμόρφωση σε λύκο ήταν μια μορφή τελετής που συνέβαινε στα βάθη της Αρκαδίας, την θυσία προς τον Λυκαίο Δία, όπου αν ο λύκος δεν έτρωγε ανθρώπινο κρέας για δέκα χρόνια ξαναγινόταν άνθρωπος. Σε κάθε περίπτωση οι λεπτομέρειες για την ιστορία αυτή είναι σκοτεινές κι αμφιλεγόμενες.
   Υπάρχει έπειτα ιστορική παράδοση πιο προχωρημένη: Κατά τον Weizsäcker, ο Λυκάων αντιστοιχεί σε προελληνικό θεό στον οποίο προσφέρονταν ανθρωποθυσίες και ο οποίος έφερε προελληνικό όνομα παρόμοιο με του λύκου, από όπου και η ιστορία της μεταμορφώσεώς του σε λύκο. Η λατρεία του αντικαταστάθηκε από εκείνη του ελληνικού Διός και στη συνέχεια ο Λυκάων ήταν κάτι σαν κακό πνεύμα που είχε προσβάλει τη νέα θεότητα σερβίροντάς της ανθρώπινο κρέας. Ο Robertson Smith θεωρεί τις θυσίες προς τον Λύκαιο Δία στην Αρκαδία καννιβαλικές εορτές μιας φυλής που είχε τον λύκο ως τοτέμ της. Ο Usener κ.ά. ταυτίζουν τον Λυκάονα με τον Λύκαιο Δία ως θεό του φωτός, που σφάζει τον γιο του Νύκτιμο (το σκοτάδι της νύχτας) ή που τον διαδέχεται ο γιος του, μία μεταφορά για την αιώνια διαδοχή ημέρας και νύκτας.
   Σε κάθε περίπτωση φανερώνονται μέσω του Λυκάονα μελανά σημεία για την λατρεία στην αρχαία Ελλάδα. Η ανθρωποθυσία δεν είναι ευρέως διαδεδομένη στην μυθολογία μας αλλά αναφέρεται επίσης στους μύθους του Ταντάλου, του Θυέστη και του Τηρέα και της Φιλομήλας με διάφορους κρυμμένους τρόπους στην καθεμία. Είναι δυνατόν τέτοια "παραμύθια" να δημιουργήθηκαν σε ένα περιβάλλον όπου η ανθρωποθυσία ήταν κάτι άγνωστο; Πιστεύω πως όχι. Κάθε μύθος κρύβει από πίσω του ψήγματα αλήθειας και μπορούμε να διδαχθούμε κάτι. Βέβαια ο Τάνταλος ήταν βασιλιάς της Φρυγίας, ο Θυέστης (κι ο αδερφός του Ατρέας) κι ο Λυκάονας στην Πελοπόννησο κι ο Τηρέας στην Θράκη, μέρη όχι και τόσο πολιτισμένα στην μυθική εποχή.
   Έπειτα ο θρύλος των λυκανθρώπων ταιριάζει πολύ καλά στον μύθο του Λυκάονα. Ένας άνθρωπος, αφού έχει διαπράξει βαρβαρότητα και έχει χύσει ανθρώπινο αίμα, μεταμορφώνεται σε λύκο. Αν η μεταφυσική αυτή εικόνα ήταν αληθινή τότε σίγουρα οι σύγχρονοί του θα απέδωσαν την μεταμόρφωση στον Δία. Κι τιμωρία θα είχε έρθει ως παραδειγματισμός για μια πράξη ανόσια και απαράμιλλη σε βαρβαρότητα! Η αρχαία Ελλάδα λοιπόν στα προελληνικά και μυθικά χρόνια ίσως να μην ήταν η χώρα του πολιτισμού, το ιδεώδες που όλοι τώρα πιστεύουμε ξέροντας την κλασική της ιστορία...

Ευαγγελισμός

   Τι πιο επίκαιρο για να γράψω απόψε παρά ο Ευαγγελισμός; Συγκεκριμένα το φαινόμενο της "αμώμου σύλληψης"; Το αναφέρω σαν κάτι μεμονωμένο αν και δεν είναι: είναι αποτέλεσμα μιας βαθιάς αμάθειας και έλλειψης νοημοσύνης μάλλον, αλλά δεν θα το θίξω παραπάνω για να μην θίξω μαζί και πολύ κόσμο. Ας αρχίσω την αποκαθήλωση λοιπόν...
   Ποιο είναι το πιο θαυμαστό σημείο του φαινομένου του Ευαγγελισμού; Το ότι μια γυναίκα έμεινε έγκυος από θεό ή το ότι θεϊκό σπέρμα δόθηκε σε θνητό παιδί που μοιράστηκε την θέωση μαζί με την ανθρώπινη φύση; Μάλλον τίποτε από αυτά, διότι δεν είναι καν πρωτότυπα αλλά έχουν ακουστεί από παλαιότερες θρησκείες. Το βασικό ζήτημα είναι η εγκυμοσύνη μετά παρθενίας, ζήτημα στο οποίο δόθηκε τόση διάσταση που έχασε την αξία του. Πώς όμως έμεινε έγκυος μια γυναίκα μόνο με κρίνο; Θαύμα!!!, θα μου απαντήσουν οι πιστοί. Και για άλλη μια φορά θα μου αποδείξουν το πόσο άμαθοι είναι...
   Κατά την ταπεινή (και καθαρά προσωπική μου γνώμη, παρεξηγήσεις δεν θέλω) όχι απλά είναι παρεξήγηση η άμωμος σύλληψη αλλά είναι και θέμα χωρίς νόημα. Ναι, η Αγία Γραφή έχει πολλά αμφίγνωμα αλλά εδώ ένας πιο διορατικός αναγνώστης θα δει πιο βαθιά: η άμωμος σύλληψη θαρρώ πως δεν έχει αξία (κι ούτε νόημα) με την πρακτική σημασία της παρθενίας, όσο με την πνευματική. Δηλαδή το να μείνει μια γυναίκα έγκυος δεν έχει κάτι μεμπτό ούτε ανήθικο. Αξία έχει όμως η πνευματική παρθενία (που την αντιλαμβάνομαι ως αθωότητα και αγνότητα στον χαρακτήρα), που κάνει την Παναγία άξια να κυοφορήσει θεϊκό σπέρμα. Ειδικότερα σε μια εποχή τόσο μισογυνική ώστε γνωρίζουμε για ανελευθερία των γυναικών, δακτυλοδεικτούμενο ένα μεγάλο ποσοστό αυτών, λιθοβολισμούς κι άλλα τόσα. Κοινώς, μια κατάσταση όπως σε κάποια σημερινά υποανάπτυκτα κράτη της Ανατολής. Και διερωτώμαι, πόσο μεγάλη αξία έχει η πνευματική αγνότητα σε μια τέτοια εποχή;
   Ζήτημα πίστης θα μου πείτε! Ό,τι θες πες, φίλε αρθρογράφε, αλλά αποδείξεις δεν έχεις... Γιατί όπου μπαίνει η πίστη η λογική δε χωρεί. Ναι, είναι αλήθεια, κι αν ήταν απλά ένα μεμονωμένο γεγονός θα συμφωνούσα. Αυτή η αμφιβολία όμως δεν μου ήρθε τυχαία στο μυαλό: γενικά περιφρονώ την επιφανειακή προσέγγιση τέτοιων θεμάτων, όπου οι πιο αδιάλλακτοι είναι συγχρόνως και οι πιο αδαείς. Κι όπως είπα προηγουμένως, είναι μια σειρά ζητημάτων όπου κάποιοι δήθεν πιστοί βλέπουν το δέντρο και χάνουν το δάσος. Διότι η παράδοση και τα διδάγματά της είναι παρεξηγημένες έννοιες: διαστρεβλώνονται ανά τις γενιές και φτάνουμε μετά από αιώνες στην κατάσταση άλλα λέει η θειά μ' κι άλλα ακούν τα αφτιά μ'...
     Μεγάλη σκοτούρα αυτή η πανάρχαια πεποίθηση λοιπόν, κι ίσως το να την ανασκαλεύω τόσο είναι εξίσου ανούσιο με το να την πιστεύω άκριτα. Παράτολμο θα έλεγε ίσως κανείς... Αλλά όπως διάβασα κάπου τις προάλλες: κανένα ζήτημα δεν είναι τόσο ιερό που να μην μπορούν να λεχθούν πράγματα γύρω του!
   

Ιστορίες των Μοναχικών Λουλουδιών (Βελλεροφών)

   Με μεγάλη μου χαρά θα κάνω αυτό που καιρό σχεδίαζα και την σκέψη μου τριβέλιζε: να ασχοληθώ με τον μακράν αγαπημένο μου μυθολογικό ήρωα, τον Βελλεροφόντη. Και δεν είναι μόνο η ιστορία του αυτή καθεαυτή που μου αρέσει αλλά και το επιμύθιο αυτής, ρεαλιστικό και καθημερινό. Η ίδια του η ζωή στα μάτια μου φαίνεται σαν το ταξίδι κάθε ανθρώπου που γνωρίζει επιτυχίες, γκρεμοτσακίσματα και μια τον ανεβάζει η αρετή του, την επόμενη καταβαραθρώνεται από εξωτερικούς παράγοντες ή από την ίδια του την αλαζονεία. Ας μπω στο θέμα όμως.

   Ο Βελλεροφόντης καταγόταν από τον βασιλικό οίκο της Κορίνθου και φημιζόταν πως στις φλέβες του έρεε το θεϊκό αίμα του Ποσειδώνα (εξάλλου ποιος κοινός θνητός γινόταν ήρωας τότε; Ακόμα κι αυτό μέσον θέλει). Γιος του Γλαύκου κι εγγονός του πανούργου Σίσυφου, μητέρα του η Ευρυνόμη, κόρη του βασιλιά των Μεγάρων Νίσου. Η παιδική του ηλικία σημαδεύτηκε από μια τραγωδία: σκότωσε, καταλάθος απ΄ ό,τι λέγεται, έναν παιδικό του φίλο, τον Βέλλερο (εξού και το όνομα) ή κατ' άλλους τον τύραννο της Κορίνθου. Φυσικά εκδιώχτηκε και βρήκε καταφύγιο στον βασιλιά της Τίρυνθας Προίτο, ο οποίος τον εξάγνισε από το αμάρτημά του και τον κράτησε μαζί του στο παλάτι. Μα φυσικά όταν όλα παίρνουν τον δρόμο τους κάτι σύντομα στραβώνει...

   Το κακό συναπάντημα για τον ήρωα είχε το πρόσωπο της Σθενέβοιας, γυναίκας του Προίτου, η οποία ένιωσε σφοδρό έρωτα γι' αυτόν και τον πίεσε να της δοθεί. Εκείνος δεν δέχτηκε και (γνωστό από τότε το κόλπο) εκείνη είπε ψέμματα στον άντρα της ότι ο Βελλεροφόντης επιχείρησε να την βιάσει. Οργισμένος ο Προίτος τον έστειλε στην μακρινή Λυκία στον πεθερό του Ιοβάτη δήθεν ως αγγελιοφόρο επιστολής, με σύσταση να δολοφονηθεί ο κάτοχος του γράμματος. Ο Ιοβάτης, από δειλία ή πιθανότερο από μια αρχαία παράδοση που του απαγόρευε να σκοτώσει φιλοξενούμενο που φάγανε μαζί στο ίδιο τραπέζι, αποφάσισε να εκτελέσει έμμεσα την διαταγή του Προίτου. Τον έστειλε λοιπόν να αντιμετωπίσει την Χίμαιρα, ένα υβριδικό θηρίο με κεφάλι λέοντα, σώμα αίγας και ουρά φιδιού, το οποίο αφάνιζε τα πάντα στο πέρασμά του....

   Εδώ θα κάνω μια παρένθεση και θα παρεμβάλλω μια ιδιαίτερη συνάντηση του ήρωα. Στα εφηβικά του χρόνια οι περιπλανήσεις του τον έφεραν στην λίμνη Πειρήνη, όπου βρήκε μπροστά του τον Πήγασο, ιερό φτερωτό άλογο γεννημένο από το αίμα της Μέδουσας στα πέρατα του κόσμου στις πηγές του Ωκεανού. Φημολογείται πως ήταν ο πρώτος και μοναδικός θνητός που το εξημέρωσε, μάλλον με την βοήθεια της Αθηνάς ή του Ποσειδώνα και το έκανε τον πολύτιμό του σύντροφο. 

   Με τον φτερωτό Πήγασο στο πλευρό του λοιπόν σκότωσε με ένα δολοφονικό χτύπημα την Χίμαιρα. Ο Ιοβάτης τότε του ανέθεσε να αντιμετωπίσει τους Σολύμους, πολεμοχαρή λαό εχθρικά διακείμενο προς τον λαό του. Ο ήρωας τους κατατρόπωσε. Σαν τελευταία αποστολή έπειτα του ανατέθηκε να επιτεθεί στις αιμοσταγείς Αμαζόνες και το έκανε κι αυτό με επιτυχία. Ο απελπισμένος πλην εκστασιαμένος βασιλιάς ανέθεσε τότε στους πιο διαλεχτούς ανθρώπους του να του στήσουν ενέδρα στην επιστροφή αλλά τους ισοπέδωσε έναν προς έναν. Τελικά ο Ιοβάτης παραδέχτηκε την ήττα του και του έδειξε το γράμμα του Προίτου. Του έδωσε για σύζυγο την κόρη του Φιλονόη, η οποία του χάρισε 2 γιους, τον Ίσανδρο και τον Ιππόλοχο και μια κόρη, την Λαοδάμεια. Επίσης τον όρισε διάδοχό του στο θρόνο. Κι εκεί που όλα όδευαν ονειρικά καλά για τον ήρωά μας το κακό δεν άργησε να έρθει...

   Φαίνεται πως οι θεοί ζήλεψαν την ευτυχία του και του πήραν μέσω αρρώστιας την γυναίκα και τα παιδιά του. Αυτός, τρελαμένος από τον πόνο μα και περήφανος για τις δυνάμεις του, ανέβηκε στον Πήγασο και, εκτοξεύοντας ύβρεις και κατάρες προς τους Ολύμπιους θεούς, επιτέθηκε στον Όλυμπο. Ο Δίας, εξοργισμένος με την αλαζονεία του, του έριξε κεραυνό και του πήρε τον Πήγασο. Ο Βελλεροφόντης τυφλώθηκε και έπεσε στα αχανή πεδία της Σιωπής όπου περιπλανιόταν για χρόνια χωρίς σωτηρία (για το τόλμημα και το τέλος του βέβαια υπάρχουν ποικίλες εκδοχές αλλά ανέφερα αυτήν που προσωπικά προτιμώ).

   Τι μας διδάσκει αυτή η ιστορία λοιπόν; Κυριολεκτικά αναφέρεται σε έναν ημίθεο (;) από βασιλική γενιά που, έχοντας ζήσει σκληρές καταστάσεις, πολέμησε για την επιβίωσή του, απέδειξε την αξία του σε όσους σκόπευαν να τον βλάψουν αλλά τελικά έκανε την υπέρβαση του ορίου των θνητών προκαλώντας τους θεούς. Μεταφορικά όμως μπορούμε να δούμε, όπως έγραψα πριν, μια αναλογία ανάμεσα σ' αυτόν και στην ζωή μας, με όλες τις χαρές, τις συμφορές και τους πειρασμούς της...

   Το παιδικό του ατόπημα είναι μεν βαρύτερο από αυτά των άλλων παιδιών αλλά σηματοδοτεί αυτά τα επιπόλαια λάθη που πληρώνουμε με τον χρόνο. Ο εξαγνισμός προφανώς την στιγμιαία λύτρωση από αυτά. Στο πέρας της εφηβικής ηλικίας, όταν ανοίγουν οι πόρτες της ενηλικίωσης, η Σθενέβοια προσωποποιεί τον πειρασμό, απαγορευμένο και απροσμέτρητα λαχταριστό ταυτόχρονα. Πιστεύω πως η αποστολή του στον Ιοβάτη είναι τα κρίματα που δίκαια ή άδικα (προερχόμενα από την κακία του κόσμου) πληρώνουμε. Κι ο Βελλεροφόντης απέδειξε πως ήταν ικανός να αντιμετωπίσει τις αντιξοότητες που βρέθηκαν μπροστά του, παράδειγμα προς μίμηση για όσους είναι έτοιμοι να παραιτηθούν με την πρώτη δυσκολία...

   Ο Πήγασος ύστερα είναι ίσως ο σημαντικότερος συμβολισμός της ιστορίας. Μπορεί να υποδηλώνει την δύναμη του ανθρώπου, την εσωτερική του ενέργεια, την ελπίδα, την αισιοδοξία, τα μυστικά χαρίσματα ή και όλα μαζί: τις αρετές αυτές που "δίνουν φτερά" στον άνθρωπο. Με τη βοήθειά τους ξεπέρασε τα εμπόδια και τους εχθρούς που αντάμωσε στο βαθύσκιωτο και ομιχλώδες μονοπάτι της ζωής του, προσωποποιημένα από τον Ιοβάτη, τους Σολύμους, τις Αμαζόνες, τους επίδοξους δολοφόνους του και την Χίμαιρα (έναν επίσης έντονο συμβολισμό, αυτόν του πολυπρόσωπου και αέναα μεταμορφούμενου κινδύνου).

   Και για να κλείσω την θεωρία μου περί συμβολισμού καταλήγω στο τέλος του ήρωα. Είτε αυτό προέρχεται από αγνή ματαιοδοξία και αλαζονεία είτε από επιθυμία για εκδίκηση εξαιτίας της απώλειας των αγαπημένων του προσώπων, ένα γίνεται φανερό: υπερτίμησε τις δυνάμεις του και έκανε αυτό που απαγορεύεται σε όλους τους θνητούς... Επιχείρησε να ξεπεράσει τα επιτρεπτά όρια και να αποκτήσει τη θέωση άμεσα επιτιθέμενος στον Όλυμπο. Χρειάζεται να περιγράψω κάτι ανάλογο με την ζωή μας; Ο καθένας πιστεύω ήδη έχει βρει τις περιπτώσεις στον εαυτό του που, καβαλώντας τον "Πήγασο", παραβίασε τα θεμιτά όρια. Και το επόμενο βήμα, η απώλεια του φτερωτού συντρόφου και ο κατακρημνισμός...

   Πόσες φορές δεν αναρωτήθηκα γιατί ο αγαπημένος μου ήρωας να έχει τέτοιο τέλος; Κι όμως είναι ταιριαστό μάλλον, αν θεωρήσουμε ότι έχει διδακτικό και παραινετικό χαρακτήρα ο μύθος... Ως συμπέρασμα λοιπόν θα πω: μη  φοβηθείτε ούτε τα φρικτά ουρλιαχτά της Χίμαιρας ούτε την βγαλμένη από την κόλαση ανάσα της. Εμπιστευτείτε τον Πήγασο και εσάς και σκοτώστε το θηρίο. Και μετά, εκεί που το άλογο χλιμιντρίζει και ψάχνει αδημονώντας την ελευθερία και τον καλπασμό σε απαγορευμένα καταπράσινα λιβάδια περάστε του χαλινάρι, αν θέλετε να τον έχετε πάντα δικό σας...

Μοίρα

   Μοίρα. Ένα τόσο μεγάλο θέμα... Προσωποποιήθηκε, λατρεύτηκε από τόσες θρησκείες, προσαρτήθηκε σε άλλες με αποτέλεσμα το γενικό φαινόμενο της μοιρολατρίας. Μια αιτία δημιουργίας της είναι θαρρώ η ανάγκη του ανθρώπου να καταλογίζει αλλού τα λάθη και τις αδυναμίες του αντί στον εαυτό του! Όμως έχει ριζώσει τόσο γερά στο μυαλό της παγκόσμιας σκέψης που λίγοι αντιλαμβάνονται την παραπάνω σκέψη...Υπάρχουν τόσοι που θα σου πουν (σε καθημερινή βάση): μοιραίο ήταν! Ήταν γραπτό να του συμβεί... Η μοίρα δηλαδή (όπως και η τύχη που αναφέρω αλλού) είχε κάποτε την θετική και την αρνητική της πλευρά ως δύναμη που καθορίζει τα μελλούμενα. Αλλά με τον καιρό η λέξη κράτησε μόνο την αρνητική της έννοια! Ποτέ δεν λέμε για κάποιον που πέτυχε: ήταν μοιραίο να πετύχει... Επίσης, μιλάμε για "μοιραία λάθη", όχι για "μοιραία σωστά"!
   Θα ήθελα να σταθώ στην εικόνα που είχαν οι αρχαίοι για τη μοίρα. Ήταν προσωποποιημένη, ως το τρίπτυχο παρελθόν (Λάχεσις=αυτή που ρίχνει κλήρο), παρόν (Κλωθώ=αυτή που πλέκει), μέλλον (Άτροπος=αυτή που δεν ανατρέπεται). Η ζωή παρομοιαζόταν με το νήμα που επεξεργάζονταν οι τρεις αυτές θεότητες κι ενώ οι άνθρωποι νόμιζαν πως λειτουργούσαν αυθόρμητα, στην ουσία οι Μοίρες υπαγόρευαν τα πάντα γύρω από αυτήν! Αυτή η θεωρία καταρρίπτει την ελευθερία του ατόμου και δηλώνει πως τα πάντα είναι προκαθορισμένα. Και, ούσα πολύ διαδεδομένη, πέρασε στις συνειδήσεις των ανθρώπων στο χώρο και στο χρόνο. Τι συνέπειες έχει όμως η προσκόλληση σε αυτήν;
   Όποιος πιστεύει στην μοίρα ως ανώτερη δύναμη, ο μοιρολάτρης, πάντα έχει στο μυαλό του πως δεν ευθύνεται για ό,τι του συμβαίνει, καλό ή κακό. Πιστεύετε τώρα πως κάποιος που εμπιστεύεται τις δυνάμεις του και παίρνει την ευθύνη όλων των πράξεών του λειτουργεί το ίδιο αποτελεσματικά με τον μοιρολάτρη; Εγώ όχι. Για τον μοιρολάτρη υπάρχουν πολλά δεδομένα, πολλά που δεν μπορεί και δεν αξίζει να ασχοληθεί, πολλά όρια που δεν ξεπερνιούνται... Και η συνέπεια είναι να νιώθει ανήμπορος και απαισιόδοξος. Γενικά η Ιστορία δεν γράφεται από μοιρολάτρες, διότι δεν θα κάνουν την υπέρβαση σε κάτι: θέτουν όρια αντί να προχωρούν σπάζοντάς τα! Κατά τη γνώμη μου πάλι, η μοίρα είναι ένα βαρίδιο στα πόδια μας, κάτι που μας αποτρέπει από το να προχωράμε και να ζούμε στηριζόμενοι στις δυνάμεις μας! Όταν όμως πιστεύουμε πως οι ίδιοι ορίζουμε το μέλλον μας, το φτιάχνουμε και καλύτερο.
   Αλλά η μοίρα δεν είναι τόσο μονόπλευρο ζήτημα. Οφείλουμε να το ψάξουμε πριν το δεχτούμε ή το απορρίψουμε. Συγκεκριμένα δεν είναι πως δεν πιστεύω στη μοίρα, απλά την βλέπω από άλλη οπτική γωνία: από ετυμολογικής άποψης έχουμε: μοίρα<μείρομαι [=μοιράζω (κι η σύγχρονη λέξη μοιράζω-μοιρασιά έχει την μοίρα εντός)]. Υπάρχουν δηλαδή τα αγαθά και όλοι μας έχουμε το μερίδιο, το μερτικό μας, όσον αφορά τις δυνατότητες, τα χαρακτηριστικά, την διάπλαση κτλ. Αυτά ούτε σταθερά είναι ούτε δεδομένα. Η "μοίρα" μας έφερε στον κόσμο με μια μορφή, μας τοποθέτησε σε κάποιο περιβάλλον (γι' αυτά δεν έχουμε δυνατότητα επιλογής) αλλά από κει και πέρα λειτουργούμε με τις δικές μας δυνάμεις. Οπότε και πάλι καταλήγω στην ελεύθερη βούληση και τις προσωπικές επιλογές. ΕΓΩ θα επιλέξω την διατροφή μου, τις παρέες μου, την συμπεριφορά μου, τα πάντα γύρω από το άτομό μου. Όταν πω πως "ήταν μοιραίο" ή θα αναφέρομαι σε κάποια συμφορά που με βρήκε και θέλω να την καταλογίσω σε μια ανώτερη δύναμη αντί στο ταγαροκέφαλό μου ή θα αναφέρομαι στον έρωτα της ζωής μου, μιας και είναι πολύ ρομαντικό να σκεφτόμαστε πως μια ανώτερη δύναμη τον προκάλεσε!
   Στην πραγματικότητα επομένως η μοίρα δεν μπορεί να είναι ο δυνάστης μας: αρνούμαι να φανταστώ πως είμαι η μαριονέτα στα χέρια του επιδέξιου μαριονετιστή που ελέγχει κάθε μου κίνηση! Εξάλλου η καθημερινότητά μας διέπεται από τέτοια λεπτομέρεια που καμία δύναμη δεν είναι δυνατόν να ασχολείται με την κάθε μας ενέργεια! Μοιραίο το διάβασμα, η υπομονή μου στη δουλειά, η επιμονή μου στα ζητήματα που με απασχολούν; Είναι απλά παράλογο...
   Η μοιρολατρία έπειτα έχει περάσει στις συνειδήσεις μας μια άλλη ισχυρή εικόνα: την Μοίρα ως ένα βιβλίο, που περιέχει τα μελλούμενα για εμάς και μπορεί να διαβαστεί σαν ιστορία! Εξού και το βιβλίο της μοίρας, της μοίρας γραφτό κτλ. Κι αναρωτιέμαι: τι μπορεί να θεωρείται σημαντικό στη ζωή μας ώστε να γραφτεί και τι παραλείπεται; Μήπως η ζωή είναι σε μορφή ημερολογίου...; Αυτή την εικόνα την σχολιάζω με ακόμα περισσότερη ειρωνεία, διότι στερείται λογικής: όχι, δεν είναι μοιραίο αν θα πάρω λεφτά στο στοίχημα ή αν θα βρω γνωστό στο λεωφορείο: είναι απλώς πιθανότητες. Το ίδιο και για οτιδήποτε άλλο που δεν περνά από το χέρι μας. Επίσης, για όσα ελέγχουμε οι ίδιοι ας έχουμε και το θάρρος να δεχτούμε τις συνέπειες, καλές ή κακές. Κι αν η μοιρολατρία επικρατεί και θέλει τη ζωή μας σε μορφή βιβλίου εγώ θα πω: είναι στο χέρι μας να γυρνάμε, να γράφουμε και να σκίζουμε τις σελίδες!

   

Ιστορίες των Μοναχικών Λουλουδιών (Κόρακας)

   Η ιστορία του Κόρακα είναι μια ιστορία ενδεικτική του πόσο δυνατή μπορεί να γίνει η οργή των ανθρώπων και σε πόσο λάθος μέρος μπορεί να ξεσπάσει. Βέβαια για να γίνω πιο σαφής θα πρέπει να αναφερθώ και σε άλλα άτομα που μπλέκονται σε μια ακόμα πλαστή αλλά ρεαλιστική μυθολογική αφήγηση. Ας περάσουμε στην σφαίρα του μύθου λοιπόν...
   Η ιστορία έχει να κάνει με μια ερωτική υπόθεση του θεού Απόλλωνα, ο οποίος μαγεύτηκε από την ομορφιά της Κορωνίδος, μιας πριγκίπισσας των Λαπιθών. Έσμιξε μαζί της και καρπός του έρωτά τους ήταν ο θεός Ασκληπιός. Έλα όμως που η (έγκυος τότε) Κορωνίς, φοβούμενη πως ο θεός Απόλλων θα την παρατήσει στα γεράματά της, προτίμησε την ασφάλεια στην αγκαλιά ενός θνητού, του Ίσχυ. Τότε ο Κόρακας, το ιερό πουλί του Απόλλωνα με τα ασημόλευκα φτερά είδε το ζευγάρι και μετέφερε όσα είδε στον θεό. Ο Απόλλων φυσικά τρελαμένος από ζήλια που απατήθηκε (και ειδικά που έχασε από έναν θνητό), κυνήγησε και σκότωσε την Κορωνίδα. Έσωσε όμως το παιδί που είχε στα σπλάχνα της (έτσι επέζησε ο θεός της ιατρικής Ασκληπιός, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία).
   Η οργή του Απόλλωνα ήταν τρομερή. Πέρα από τον φόνο της ερωμένης του, άτυχο θύμα της έπεσε κι ο Κόρακας, ο οποίος έπεσε στην δυσμένεια του θεού, δέχτηκε την κατάρα του και μεταμορφώθηκε στο γνωστό μαύρο, δυσοίωνο πουλί. Απλά βρέθηκε στο λάθος μέρος την λάθος στιγμή και επιπλέον ήταν ο μαντατοφόρος των κακών νέων!
   Το δίδαγμα της ιστορίας είναι πιστεύω μεγάλο. Εξάλλου οι αρχαίοι ποτέ δεν περιέγραφαν την συμπεριφορά θεών τυχαία: πάντα κατέκριναν τις δικές τους (και δικές μας) αδυναμίες έμμεσα. Και η οργή είναι μια από τις μεγαλύτερες αδυναμίες μας! Είτε είναι δίκαιη είτε όχι, μπορεί να ξεσπάσει σε λάθος μέρος και σε λάθος στόχο... Μαζί με τα ξερά καίγονται και τα χλωρά! Αυτή η μοίρα έλαχε και στον φτωχό Κόρακα, αυτή και σε πολλούς παλαιότερους και συγχρόνους μας.
   Κανείς δεν είναι τέλειος. Κανείς τόσο απαθής που να μην οργιστεί ποτέ του. Και κανείς τόσο ελάχιστα εγωιστής που να μην δώσει κάποια στιγμή στόχο στην οργή του. Όμως η οργή είναι το βαρόμετρο του χαρακτήρα μας και της ωριμότητάς μας. Δυσπιστώ απέναντι στους οργίλους που δεν ξέρουν πού πρέπει να συγκρατήσουν τα νεύρα τους και σε ποιον να ξεσπάσουν: τους βρίσκω ανώριμους. Δεν είναι δικαιολογία η οργή για να ξεγράφουμε κάθε όριο... Κι όποιος είναι αντίθετος ας μην επιχειρηματολογήσει απέναντί μου, θα βαρεθώ να τον ακούσω. Ας πάει στον Κόρακα να τα πει!

Ο Κρόνος Τρώει Τα Παιδιά Του

   Στη μυθολογία μας υπάρχουν πολλές σκηνές που χαράσσονται στη μνήμη μας λόγω της βιαιότητάς τους. Μία από τις σημαντικότερες είναι η σκηνή της παιδοφαγίας του Κρόνου. Επειδή φοβήθηκε την ανατροπή της βασιλείας του από τα παιδιά του (μιας κι ο ίδιος τα ίδια έκανε) τα έφαγε ένα-ένα, μέχρι που ο Δίας ξέφυγε με τη βοήθεια της μητέρας του Ρέας και τον ανέτρεψε. Η ιστορία αυτή εξηγεί πώς ο Δίας βασίλεψε στους ουρανούς. Μήπως όμως υπάρχει κάποιο ακόμα νόημα στην ιστορία; Μήπως οι αρχαίοι την έπλασαν επειδή είχαν καταλάβει μια βασική αρχή του σύμπαντος;
   Για να μπουν όλα σε μια τάξη ας παρουσιάσω το νόημα του ονόματος Κρόνος. Ο Κρόνος είναι ο θεός του χρόνου (Kronos < Khronos = Χρόνος). Δεν πιστεύω πως τυχαία του δόθηκε η ιδιότητα του παιδοφάγου. Ως προσωποποιημένος χρόνος έχει τις ιδιότητές του, μία από τις οποίες είναι να αλλοιώνει τα στοιχεία της φύσης, τον ίδιο τον άνθρωπο και γενικώς όλη την πλάση. Η αναλογία θα μπορούσε να έχει ως εξής: Η Δήμητρα είναι η πλάση, η γονιμότητα, ο κύκλος της ζωής. Ο Ποσειδών τα στοιχεία της φύσης και η δύναμή τους. Ο Πλούτων οι άσχημες πλευρές της ζωής και κυρίως ο Θάνατος. Κι ο Δίας το κεντρικό πρόσωπο που συμβολίζει τον άνθρωπο και την κυριαρχία του πάνω σε όλα. Ο χρόνος είναι κάτι που αλλάζει και ανατρέπει όλα τα παραπάνω και αυτό συμβολίζεται με το φάγωμα των παιδιών. Η ιστορία θα ήταν απαισιόδοξη αν ο Δίας (και κατ' επέκταση ο άνθρωπος) δεν έβγαινε αλώβητος από το χρόνο και νικητής του αλλά έτσι μας ξεχωρίζει...
    Η αναλογία αυτή λοιπόν δείχνει την αρχαία γνώση της δύναμης του χρόνου. Ο χρόνος κατάπιε τα πάντα. Μήπως δεν το λέμε συνεχώς και σήμερα; Δεν έχει αλλάξει κάτι. Φιλίες χρόνων, έρωτες φλογεροί, υποσχέσεις και συμφωνίες, όπου όλα ξεχνιούνται και κατακρημνίζονται μέσα στην πανίσχυρη δίνη του. Α ρε χρόνε αλήτη... Κι όμως, ο χρόνος είναι η βασική δύναμη που αλλάζει τα πάντα ουδέτερα: δεν είναι εχθρός μας. Ίσως οι αρχαίοι να τόνισαν αυτό το σημείο στην νίκη του Δία επί του Κρόνου: ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να "νικήσει" το χρόνο κυριολεκτικά αλλά να αποδέχεται τις αλλαγές και να επιβιώνει αλώβητος.
   Τέλος, ο χρόνος και στην αρχαία γνώμη δεν εμφανίζεται απαραίτητα ως εχθρός. Αυτό αποδεικνύεται από το πασίγνωστο ρητό πως ο καλύτερος γιατρός όλων είναι ο χρόνος. Θεωρείται λοιπόν μέσο ίασης, διότι η αλλαγή φέρνει ηρεμία (μέσω της λησμονιάς ίσως) ακόμα και στις μεγαλύτερες στενοχώριες. Τώρα, μιας και ο χρόνος είναι συνυφασμένος με τη λήθη, ίσως η επανάσταση του Δία απέναντί του να σχετίζεται με την εμφάνιση του γραπτού λόγου, με τον οποίο ο άνθρωπος "νίκησε" τον χρόνο (νικώντας πρώτα την λήθη), αφού διέσωσε ακέραια τα γραπτά του μνημεία για τις επόμενες γενιές. Ίσως πάλι η νίκη του Δία να συμβολίζει την ανατροπή της χρονικής ακολουθίας, δηλαδή την αναζήτηση του παρελθόντος. Ας σκεφτούμε, υπάρχει άλλο ζώο που να νοιάζεται για το τι έγινε στο παρελθόν πέρα από μας κι έτσι να προσπαθεί να καθορίσει το μέλλον;
   Σε κάθε περίπτωση η ιστορία αυτή (όπως και κάθε άλλη) επιδέχεται πολλές ερμηνείες. Ας αρκεστώ σε όσες κατάφερα να διατυπώσω... Εξάλλου πάντα υπάρχει χρόνος να βρεθούν κι άλλες!

Ιστορίες των Μοναχικών Λουλουδιών (Μυρτίλος)

   Αυτή είναι μια λίγο-πολύ γνωστή ιστορία για το τι μπορεί να κάνει η προδοσία. Θα σας μεταφέρω στην αρχαία Πελοπόννησο και πιο συγκεκριμένα στην Πίσα της Ηλίδας. Εκεί βασίλευε ο βασιλιάς Οινόμαος, ο οποίος λάτρευε την πανέμορφη κόρη του Ιπποδάμεια. Όταν αυτή έφτασε σε ηλικία γάμου και οι μνηστήρες άρχισαν να κάνουν την εμφάνισή τους ο Οινόμαος, από πατρική υπερπροστατευτικότητα, καθιέρωσε αγώνες ιπποδρομίας: ο ίδιος ενάντια στον επίδοξο γαμπρό του, με το πρόσχημα πως χρειάζεται ανδρεία και μυαλό για να παντρευτείς τη βασιλοπούλα της Πίσας. Ανδρεία μιας και όποιος αποτύγχανε έχανε και το κεφάλι του μαζί με τον αγώνα! Το πρόβλημα ήταν πως ο Οινόμαος είχε (ή τουλάχιστον φημολογούνταν ότι είχε λόγω της εξαιρετικής δύναμης και ταχύτητας των αλόγων) φτερωτά άλογα, δώρο του θεού Άρη...
  Η μοίρα ήθελε να αγαπήσει την Ιπποδάμεια ο νεαρός πρίγκηπας της Φρυγίας Πέλοπας (από τον οποίο πήρε το όνομα του η Πελοπόννησος) και να προκαλέσει τον Οινόμαο σε αρματοδρομικό αγώνα. Πριν τον αγώνα όμως συμφώνησε με τον Μυρτίλο, τον υπεύθυνο για το άρμα του βασιλιά, να αλλάξει τα καρφιά στους άξονες των τροχών του άρματος του τελευταίου με κέρινα, με αντάλλαγμα το μισό βασίλειο. Ο Μυρτίλος δέχτηκε, κι έτσι ο Πέλοπας σύντομα κέρδισε τα πάντα: το βασίλειο, την Ιπποδάμεια και τον μισητό του πεθερό νεκρό από το "ατύχημα" του άρματος.
  Όταν ο Μυρτίλος βρέθηκε με τον Πέλοπα και ζήτησε την αμοιβή του, ο Πέλοπας τον έριξε από ένα άρμα (ήταν της μόδας φαίνεται) στο πέλαγος, το οποίο ονομάστηκε Μυρτώο λόγω του ανθρώπου αυτού. Η ιστορία λοιπόν μας δείχνει πως από την αρχαιότητα ήταν γνωστή η δύναμη της προδοσίας καθώς και η έλλειψη εμπιστοσύνης ανάμεσα σε προδότες... Βέβαια ο Μυρτίλος πήρε εν μέρει την εκδίκησή του επειδή καταράστηκε τον Πέλοπα (ο οποίος είναι ο πρόγονος της φημισμένης γενιάς των Ατρειδών) και η κατάρα του βασάνισε την γενιά για αιώνες αργότερα. 

Ιστορίες των Μοναχικών Λουλουδιών (Έλλη και Μελικέρτης)

   Ούτε ο τίτλος ούτε η ιδέα είναι δικά μου, αλλά του μέντορά μου. Εγώ απλώς θέλω να εξιστορήσω... Ως ιστορίες των "μοναχικών λουλουδιών" θα γράψω για μυθολογικά πρόσωπα που, κατ' εμέ, δεν έχουν την διασημότητα άλλων και αξίζει ίσως να γραφτεί κάτι γι' αυτά!
   Σήμερα θα ασχοληθώ με τις ζωές δυο παιδιών που χάθηκαν άδικα στην ίδια ιστορία. Η ιστορία εκτυλίσσεται στον Ορχομενό Βοιωτίας, όπου βασιλιάς ήταν ο Αθάμας. Παιδιά του Αθάμαντα από την θεά Νεφέλη ήταν ο Φρίξος και η Έλλη. Όλα κυλούσαν καλά μέχρι που ο βασιλιάς προτίμησε μια ξένη ως βασίλισσά του, την Ινώ, μια γυναίκα φιλόδοξη και μοχθηρή που σκοπό είχε να ξεκληρίσει την βασιλική οικογένεια και γενικότερα τον λαό του Ορχομενού και να κατακτήσει ολοκληρωτικά τον βασιλιά. Η μυθολογία μας αναφέρει για τις προσπάθειές της (κατηγορούνταν και για μαγεία, είχε από τον λαό αντιμετώπιση παρόμοια με της Μήδειας): προσπάθησε να δηλητηριάσει την Έλλη με δηλητηριασμένη χτένα (και μετά μου λέτε για Χιονάτες...), έβαλε τον Φρίξο να καβαλήσει ένα μαγικά αγριεμένο άλογο με σκοπό να σκοτωθεί στους κακοτράχαλους λόφους (όλες οι προσπάθειές της να σκοτώσει τα παιδιά ήταν άκαρπες μιας και τους προστάτευε η μητέρα τους Νεφέλη), έβαλε ανθρώπους της να καταστρέψουν τους σπόρους στις βασιλικές αποθήκες με αποτέλεσμα να μην φυτρώσουν κι ο λαός να πεινάσει....
    Η μεγαλύτερή της μηχανορραφία ήταν να αποδώσει στον Φρίξο και την Έλλη την ακαρπία πληρώνοντας χρησμοφόρους για να ανακοινώσουν πως τα παιδιά του Αθάμαντα είναι υπαίτια σύμφωνα με τον θεό Απόλλωνα. Και στην τελετή της θυσίας (για κατευνασμό των θεών) των παιδιών εμφανίστηκε το γνωστό σε όλους μας χρυσόμαλλο κριάρι που πήρε τα δυο παιδιά και πέταξε προς την Κολχίδα...
   Η ιστορία της Ινούς τώρα είναι χιλιοειπωμένη και ο καθένας έχει να πει κάτι γι' αυτήν, λίγοι όμως θυμούνται πως όταν ο λαός μετά από χρόνια ξύπνησε και πήγε να την λιντσάρει, εκείνη τρελάθηκε, πήρε στην αγκαλιά της τον γιο της (νήπιο τότε) Μελικέρτη και πνίγηκαν και οι δύο... Όσο για τα δυο άλλα παιδιά του Αθάμαντα, στο ταξίδι τους για την Κολχίδα η Έλλη ζαλίστηκε μετά το πολύωρο ταξίδι και έπεσε στο σημείο που προς τιμήν της ονομάστηκε Ελλήσποντος. Κι όσον αφορά το σωτήριο κριάρι είχε κι αυτό άδοξο τέλος: ο Φρίξος το θυσίασε στην Κολχίδα προς τιμήν του βασιλιά της Αιήτη και το έγδαρε, κι έτσι μας έμεινε γνωστό ως το χρυσόμαλλο δέρας...
    

Διαχρονικές Φιγούρες (Δεισιδαιμονίες)

     Έχει ειπωθεί πολλές φορές πως ο άνθρωπος φοβάται το άγνωστο, και οτιδήποτε γενικότερα δεν μπορεί να εξηγήσει. Κι αν στις μέρες μας υπάρχει λογική στα πάντα (ας υποθέσουμε τουλάχιστον ότι υπάρχει) σε παλαιότερες εποχές δεν υπήρχε κάτι τέτοιο. Η μεγάλη και αμόρφωτη μάζα του λαού ήταν κάτι σαν κοπάδι, οδηγούμενο από τους λίγους μορφωμένους, που πολλές φορές εκμεταλλεύονταν τις καταστάσεις και την αμάθεια. Αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία: αυτό που με ενδιαφέρει τώρα είναι το γιατί δημιουργήθηκαν θρύλοι γύρω από κάποια πλάσματα, τα οποία μόνο αληθινά δεν είναι.
     Τέτοιου είδους θρύλοι δημιουργούνταν από τους παραπάνω επιτήδειους για κερδοσκοπικούς λόγους ή μεταδίδονταν και μεγαλοποιούνταν από ανυπόστατες φήμες. Για παράδειγμα ας αναφέρω τον θρύλο περί λυκανθρώπων. Στο μεσαίωνα λοιπόν ο κοσμάκης είχε μαύρα μεσάνυχτα από ιατρική. Ειδικά κάποιες ασθένειες, όπως η λύσσα, δεν μπορούσαν να εξηγηθούν λογικά. Οι άνθρωποι έβλεπαν την αιτία (δάγκωμα από σκύλο ή λύκο) και το αποτέλεσμα (έναν άνθρωπο σε μανία, με ανεξέλεγκτη δύναμη και ανίκανο να ελέγξει τις πράξεις του). Κι έτσι, αφού γνώση περί ασθένειας δεν υπήρχε, εξαπλώθηκε η φήμη των λυκανθρώπων, τεράτων δηλαδή που ζουν δαγκώνοντας αθώους και κάνοντάς κι αυτούς μανιασμένα τέρατα που βγάζουν αφρούς απ' το στόμα, σπάνε και τις δυνατότερες αλυσίδες κτλ. Αντί για συμπτώματα οι άνθρωποι προτίμησαν τέρατα.
      Έπειτα, η φήμη περί βρυκολάκων, η οποία δημιουργήθηκε επίσης λόγω αγνοίας. Υπάρχει μια ασθένεια, ο λεγόμενος αλμπινισμός (γιατρός δεν είμαι αλλά θα τα πω όπως τα ξέρω!) όπου η ουσία μελανίνη, που προστατεύει την επιδερμίδα μας από την ηλιακή ακτινοβολία και δίνει τον χρωματισμό του δέρματος (οι μαύροι παράγουν σε μεγαλύτερες ποσότητες αυτή την ουσία) λείπει σχεδόν εντελώς από το σώμα. Ο αλμπίνος δηλαδή είναι εμφανισιακά χλωμός, με κοκκινισμένα μάτια και φυσικό είναι, εφόσον οι ηλιακές ακτίνες τον απειλούν σοβαρά, να φοράει μακριές κάπες και καμπαρντίνες και να βγαίνει κυρίως τη νύχτα. Έτσι αντιλαμβάνομαι την σύγχρονη περιγραφή της ασθένειας. Φανταστείτε όμως τι τρόμο προκαλούσε μια τέτοια αλλόκοτη και μυστήρια μορφή τον Μεσαίωνα!!! Φυσικά τέτοιοι άνθρωποι ήταν μοναχικοί, περιθωριακοί και πολλά άλλα,.και γύρω από αυτούς δημιουργήθηκαν θρύλοι ότι πίνουν αίμα, κυκλοφορούν τις νύχτες ως τέρατα και σχετίζονται με τις νυχτερίδες βαμπίρ. Δεν μπορώ να πω, είναι εξαιρετική μυθοπλασία, δεδομένου ότι μέχρι και σήμερα άνθρωποι πιστεύουν σ' αυτά αλλά και λίγη λογική δεν βλάπτει. Οι άνθρωποι συνηθίζουμε να τερατοποιούμε ό,τι δεν καταλαβαίνουμε, από θορύβους στην κουζίνα τις νύχτες μέχρι την διαφορετικότητα συμπολιτών μας!
      Μια άλλη φιγούρα, η οποία προκαλεί συχνά τρόμο (και σε μένα τουλάχιστον προκαλούσε παλιότερα) είναι οι αρλεκίνοι (κλόουν). Δεν αναρωτιέστε γιατί, εφόσον σκοπό έχουν να προσφέρουν γέλιο; Ή, γιατί είναι έτσι σχεδιασμένοι και όχι με λιγότερα αλλοπρόσαλλο τρόπο; Θα αποδώσω την αιτία και πάλι (μιας και μου έγινε συνήθεια) στην άγνοια του Μεσαίωνα. Τότε γίνονταν επιδρομές από κουρσάρους τις νύχτες σε χωριά και πόλεις, ανθρώπους ανελέητους, η φήμη των οποίων δημιούργησε τον εξής μύθο: ότι είναι πλάσματα σταλμένα από την κόλαση για να βασανίσουν τους ανθρώπους! Τόσα ήξεραν, τόσα έλεγαν οι τότε, δε θα τους πάω κόντρα. Ο αρχηγός τέτοιων κολασμένων στρατιών ονομαζόταν Hellequin, παράφραση του οποίου είναι αρλεκίνος. Η λέξη αυτή άλλαξε σημασία με τους αιώνες μετά από μια κωμική θεατρική παράσταση σε ιταλικό θέατρο περί αρλεκίνων και πλέον σημαίνει: γελωτοποιός. Η μορφή όμως ποτέ δεν άλλαξε. Παρέμεινε πάντα διαβολική και κακόβουλη (υπάρχει εκδοχή που παρουσιάζει τους αρλεκίνους δέσμιους των 7 θανάσιμων αμαρτημάτων) και, ενώ πλέον είναι προορισμένη για το γέλιο, πολλές φορές προκαλεί ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα!
      Για να κλείσω θα επαναλάβω: η άγνοια φέρνει καλπάζουσα φαντασία και ο φόβος για το άγνωστο είναι μυθοπλάστης! Ανέφερα ελάχιστα παραδείγματα από τόσες μορφές φανταστικές που όμως "ζουν" μέχρι και σήμερα!