Ζώντας την Εμπειρία όπως ο Βούδας (Η Συνειδητοποίηση των Πραγμάτων)

   Η δημοσίευση αυτή δεν έχει καθόλου θρησκευτικό χαρακτήρα. Αντιθέτως, έχει βαθύτατα κοινωνικό και ψυχολογικό περιεχόμενο. Θα ξεκινήσω με την εμπειρία του Βούδα, όπως λέγεται ότι την έζησε, και μετά θα κάνω μια αναλογία με την καθημερινότητα.
   Ο Βούδας λοιπόν, ή αλλιώς Σιντάρτα Γκαουτάμα, ήταν ένας νεαρός πρίγκηπας της Ανατολής, συγκεκριμένα πρίγκηπας της φυλής Σάκυα του Νεπάλ, γεννηθείς περί το 563 π.Χ. Λέγεται πως ο βασιλιάς πατέρας του απαγόρεψε σε οποιονδήποτε να του μιλήσει ή να του δείξει κάτι σχετικό με την αρρώστια ή τον θάνατο. Έτσι ο Σιντάρτα έζησε μέχρι και την ηλικία των 29 χρονών χωρίς να έχει την παραμικρή εμπειρία ή ιδέα για την αρρώστια και τον θάνατο. Όποτε έβγαινε έξω από το παλάτι οι αξιωματούχοι διέταζαν τους ανθρώπους να κρύβουν τους αρρώστους και τους ηλικιωμένους και δημιουργούσαν μια ψεύτικη εικόνα υγείας και ευημερίας για να δει ο πρίγκηπας. Λέγεται πως σε κάποια έξοδό του προς το βασίλειο, όπου συνοδευόταν από τον πατέρα του, ο Σιντάρτα είδε με την άκρη του ματιού του έναν άρρωστο γέρο σε κάποιο σκοτεινό στενό. Ταραγμένος από το αλλόκοτο, δύσμορφο αυτό πλάσμα άφησε τις πολυτέλειες και τους συνοδούς του και έτρεξε να το βρει. Φημολογείται πως η εικόνα τον σόκαρε και αποτυπώθηκε στη μνήμη του. Ένας νέος κόσμος ανοίχτηκε μπροστά του, ο οποίος του άλλαξε ριζικά τη ζωή και τελικά τον οδήγησε στη φώτιση.
   Αυτή ήταν περιληπτικά η εμπειρία του Βούδα. Αφήνοντας έξω κάθε θρησκευτικό περίβλημα, ο Σιντάρτα ήταν ένας άνθρωπος που γεννήθηκε με πολλά προνόμια. Το προνόμιο του να είναι πάμπλουτος, να δέχεται βασιλικές τιμές, να είναι ασφαλής από καθετί και να μην έχει καμία έγνοια στο μυαλό του. Ουσιαστικά είχε κάθε προνόμιο εκτός από αυτό της πραγματικής γνώσης. Όταν την απέκτησε, αυτή η γνώση κατέστρεψε συθέμελα την εικόνα που είχε για τη ζωή και του άνοιξε τα μάτια σε έναν καινούριο κόσμο. Αλλά θα αναρωτιέται κανείς: τι μας ενδιαφέρει εμάς η εμπειρία ενός αρχαίου πρίγκηπα μακριά στην Ανατολή;
   Η απάντησή μου είναι η εξής: μας ενδιαφέρει διότι μια παρόμοια εμπειρία δεχόμαστε κι εμείς σε αρκετές φάσεις της ζωής μας. Μια εμπειρία που αλλάζει δραματικά τον τρόπο που κοιτάμε τον κόσμο και αλλάζει μαζί τη νοοτροπία μας, τη συμπεριφορά μας προς τους άλλους και την άποψή μας για διάφορες συμπεριφορές άλλων. Ουσιαστικά είναι κάτι σαν απογαλακτισμός, σαν κόψιμο του ομφάλιου λώρου και έξοδος χωρίς επιστροφή από τον κόσμο της αθωότητας. Υπάρχουν πολλά τέτοια παραδείγματα, αρκετά από τα οποία θα αναφέρω παρακάτω.
   Πρώτο και σημαντικότερο: η ανάγκη για επιβίωση και ο προσωπικός αγώνας γι' αυτήν, τον οποίον δίνουμε κάθε στιγμή της ζωής μας, άλλοτε ενστικτωδώς κι άλλοτε ενσυνείδητα. Όταν βγαίνουμε από το μητρικό σώμα, το τόσο προστατευτικό και απαγορευτικό για τους εξωτερικούς κινδύνους, είμαστε πλέον εκτεθειμένοι στον έξω κόσμο. Το πρώτο μας μάθημα είναι πως πρέπει να αναπνέουμε. Πως πρέπει να φροντίζουμε οι ίδιοι για τον εαυτό μας, μιας και ο ομφάλιος λώρος κόπηκε για πάντα. Πως είμαστε μόνοι μας στον αγώνα της ζωής μας, όσοι κι αν υπάρχουν δίπλα μας.
   Δεύτερο είναι η συνειδητοποίηση της ιδέας του θανάτου. Κατά τη γνώμη μου η πιο δύσκολη συνειδητοποίηση: πώς να καταλάβεις σε βάθος την ανυπαρξία, το τίποτα, την έλλειψη ζωής, όντας σε ένα σώμα που ζει, έχει ανάγκη από ζωή και είναι γεμάτο συναισθήματα; Βέβαια όλοι μας, όπως κι ο Σιντάρτα, περνάμε από το κατώφλι της συνειδητοποίησης αυτής, λίγο ή πολύ, αργά ή γρήγορα, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Εξάλλου το ότι θα αποδημήσουμε κάποια στιγμή από αυτό τον κόσμο είναι το μόνο σίγουρο πράγμα που μπορεί κανείς να μας υποσχεθεί σε αυτή τη ζωή. Όμως αρκετά με τα μακάβρια.
   Ένα ακόμα σοκ που παθαίνει η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων είναι η ιδέα της γενετήσιας ορμής, η ανάγκη για σεξ. Το πώς αντικρίζει κανείς αυτή την ιδέα για πρώτη φορά συχνά επηρεάζει για πάντα την οπτική του γωνία στο θέμα. Θυμάμαι στη "Μεγάλη Χίμαιρα" του Καραγάτση πόσο τραυματίστηκε η πρωταγωνίστρια, η Μαρίνα, από αυτή την εμπειρία με αποτέλεσμα να είναι ανοργασμική για αρκετά χρόνια. Σε κάθε περίπτωση αυτή η συνειδητοποίηση αλλάζει για πάντα τον τρόπο σκέψης μας και το πέπλο της αθωότητας χάνεται, αφήνοντάς μας να δούμε τον κόσμο αφιλτράριστο. Βάσει αυτής πολλές φορές, από υποταγή ή αντίδραση, δημιουργούνται τα προσωπικά μας γούστα.
   Έπειτα, μια τρομακτική συνειδητοποίηση τραντάζει τους ανθρώπους που αμφισβητούν τη θρησκεία. Αυτούς που έρχονται αντιμέτωποι με την πιθανότητα, έστω και απειροελάχιστη, να μην υπάρχει θεός. Αυτούς που έπειτα βλέπουν γύρω τους την κοινωνία πιστών σαν τρελούς και αντιμετωπίζουν κάθε θρησκευτική λειτουργία σαν κάτι πλαστικό, ψεύτικο. Ο απογαλακτισμός εδώ έγκειται στο ότι ξαφνικά εξαφανίζεται ένας επουράνιος πατέρας που μέχρι πρότινος πιστεύει κάποιος ότι για πάντα θα τον προστατεύει και ο άνθρωπος καταλαβαίνει για πρώτη φορά πως είναι μόνος του. Κλείνοντας αυτό το ευαίσθητο θέμα (το ανέφερα σαν ένα δυνατό παράδειγμα, χωρίς να τοποθετούμαι προσωπικά επ' αυτού), ας αναφέρω πως η μεγαλύτερη δύναμη της πίστης είναι και η μεγαλύτερη αδυναμία της. Δηλαδή δεν χρειάζεται να αποδείξει κανείς ότι υπάρχει θεός αλλά παράλληλα δεν υπάρχει κανένας απολύτως τρόπος να το αποδείξει!
   Παρόμοιας φύσεως αλλά πολύ μικρότερης κλίμακας είναι η συνειδητοποίηση πως δεν υπάρχει Άγιος Βασίλης. Αν και σαν παιδί ποτέ μου δεν πίστεψα σε αυτόν βασισμένος στην, έστω παιδική, λογική μου, μπορώ να φανταστώ το σοκ κάποιου παιδιού που ξαφνικά χτυπιέται κατακούτελα με την ιδέα πως ο αγαθός αυτός παππούλης που τον αγαπάει δεν υπάρχει. Είναι το πρώτο παιδί που θα τρέξει με απόγνωση να σιγουρευτεί ρωτώντας τους μεγάλους· είναι το πρώτο παιδί που θα διδάξει με αυστηρό και απόλυτο τρόπο την αλήθεια αυτή στους συνομίληκούς του, για να κρύψει την πίκρα και την θλίψη του μέσα στο πλήθος.
   Προσωπικά ο κόσμος μου άλλαξε όταν έμαθα για την ύπαρξη της γλώσσας του σώματος. Μετά από τόσα χρόνια που άκουγα τον όρο από ανθρώπους που αναφέρονταν σε αυτήν σαν κάτι αστείο, γελοίο ή αφορμή για προκλητικό χιούμορ, συνειδητοποίησα πως είναι αληθινή. Αληθινή και ακριβής. Μια γλώσσα που μιλάμε όλοι μας χωρίς οι περισσότεροι να το συνειδητοποιούν! Και μάλιστα τα σημάδια της είναι έκδηλα, φανερά. Τις πρώτες μέρες έβλεπα τους ανθρώπους γύρω μου μόνο με βάση αυτών που έδειχναν με το σώμα τους, όχι βάσει αυτών που έλεγαν. Ακόμα και μετά από τόσα χρόνια με συναρπάζει η ιδέα αυτής της γλώσσας, της μοναδικής οικουμενικής, παγκόσμιας γλώσσας.
   Έπειτα, μια γιγάντια συνειδητοποίηση, ίσως στο ίδιο επίπεδο με αυτήν της θρησκείας, είναι αυτή της χορτοφαγίας. Προσωπικά με παρέλυσε η ιδέα πως ό,τι ήξερα μέχρι τώρα για τη διατροφή μας, για το τι πρέπει να τρώμε και τι δεν πρέπει είναι ένα ψέμα, ένα καλοστημένο, γεμάτο συμφέροντα ψέμα. Πως τα ζώα δεν τα έφτιαξε ο δημιουργός μας με απώτερο σκοπό να τα τρώμε. Πως ο άνθρωπος δεν έχει ανάγκη να φάει τη σάρκα τους αλλά το κάνει από συνήθεια, έθιμο, για τη γεύση και την άνεσή του. Πως ίσως να είμαστε και δολοφόνοι από μικροί. Πως ίσως πάρα πολλές ασθένειες δε θα μας βασάνιζαν αν δεν βάζαμε στο σώμα μας νεκρή σάρκα. Μεγάλο θέμα αυτό, θέλει ψάξιμο και μελέτη, οπότε δεν προεξοφλώ κανέναν υπέρ ή κατά κατευθείαν.
   Παραπάνω αναφέρθηκα στον Βούδα ως έναν άνθρωπο γεννημένο με προνόμια. Σταδιακά συνειδητοποιώ πως έχω κι εγώ από γεννησιμιού μου παρόμοια προνόμια, τα οποία για χρόνια θόλωναν την κρίση μου και με έκαναν να μην μπορώ να σκεφτώ καθαρά: πρώτον, γεννήθηκα ελεύθερος. Δεύτερον, γεννήθηκα ασφαλής. Τρίτον, γεννήθηκα άντρας.
   Τι σημαίνει να γεννηθεί κανείς ελεύθερος; Σημαίνει πως δεν είναι δούλος κανενός. Πως του επιτρέπεται να κυκλοφορήσει, να μιλήσει, να ασχοληθεί με τον εαυτό του πρώτα και για όσο θέλει. Σημαίνει πολλά πράγματα. Το πιο ωραίο πράγμα με την ελευθερία είναι η πολύσημη έννοιά της. Σαν μια θάλασσα που την απολαμβάνεις, νομίζεις ότι ξέρεις αλλά δεν καταφέρνεις να δεις τα τρομακτικά, σκοτεινά βάθη της που κρύβονται κάτω από την επιφάνεια. Λέγοντας αυτό, αναφέρομαι στη δουλεία. Σε έναν θεσμό που τυράννησε (και τυραννά ακόμα) αμέτρητο αριθμό ανθρώπων και κανείς άνθρωπος που είναι ελεύθερος δεν μπορεί να τους καταλάβει σε βάθος. Όταν συνειδητοποίησα τι σημαίνει δούλος, για κάποιο χρονικό διάστημα σιχάθηκα το ανθρώπινο γένος. Αηδίασα με κάθε ιδέα εξουσίας, κυριαρχίας και δεσποτισμού. Κατάλαβα εν μέρει τι σημαίνει να μη σου ανήκει η ίδια σου η ύπαρξη, το σώμα σου, του μυαλό σου, τα παιδιά σου, η ζωή σου γενικότερα. Μια φριχτή πραγματικότητα.
   Έπειτα, γεννήθηκα ασφαλής. Ασφαλής σε έναν κόσμο που πολλά παιδιά δεν έχουν να φάνε, γίνονται βορά άγριων, ανήμερων κι ανελέητων θηρίων (που άλλοτε έχουν την μορφή ανθρώπων), βρίσκονται εν μέσω πολέμων, γενοκτονιών. Που ζούνε σε γκέτο, σε καραντίνα, σε καθεστώς ρατσιστικής βίας. Μαυράκια, Εβραιόπουλα, Γιαπωνεζάκια στην Αμερική του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Είμαι ασφαλής. Τόσο ασφαλής που μέχρι πρότινος δεν είχα ιδέα τι σημαίνει να είσαι αντιμέτωπος με τη βία και το θάνατο σε κάθε σου στιγμή.
   Γεννήθηκα άντρας. Άντρας, δηλαδή το ισχυρό φύλο. Το φύλο που κυριαρχεί ανέκαθεν, με εδραιωμένα δικαιώματα και προνόμια. Δε μου σφύριξαν ποτέ υποτιμητικά στο δρόμο εξαιτίας του φύλου μου, δεν ζω με το φόβο πως ανά πάσα στιγμή θα πέσω θύμα βιασμού, δεν φοβάμαι πώς θα βγω έξω για τα χίλια σχόλια που θα μου κάνουν, δε φοβάμαι πως θα μου κάνουν κλειτοριδεκτομή. Δε θα χρειαστεί να φορέσω μπούργκα, δεν μου σπάει κανείς την πατούσα για να πάρει το πόδι μου το ευγενές σχήμα της πριγκίπισσας του λωτού. Βγαίνω έξω και είμαι "στα αρχίδια μου", ακριβώς επειδή έχω. Ενώ μια γυναίκα, από τη στιγμή της γέννησής της, οφείλει να κρύβει τις σκέψεις της, το σώμα της, τις ορμές της και πολλές φορές την ύπαρξή της την ίδια, επειδή ζει σε έναν κόσμο αντρών. Οφείλει να προσέχει πού θα κυκλοφορήσει, τι θα πει, τι θα δείξει, διότι τα πάντα παρεξηγούνται και μπορεί ανά πάσα στιγμή να βρεθεί σε κίνδυνο. Είναι το αδύναμο φύλο. Κανείς άντρας δεν μπορεί να φανταστεί την καθημερινή κακοποίηση που περνάει το γυναικείο φύλο: δεν έχει ανάγκη να τη νιώσει. Διότι οι φόβοι που έχουμε είναι αρκετοί. Θέλει πραγματική δύναμη για να αντιληφθεί κανείς έναν φόβο που δεν είναι αναγκασμένος να νιώσει... Κι αυτή είναι η πιο πρόσφατη συνειδητοποίηση για μένα.
   Κλείνοντας, θα κάνω μια θεωρητική αναφορά στην διαδρομή της συνειδητοποίησης, από τη στιγμή που την αντικρίζουμε για πρώτη φορά μέχρι τη στιγμή που έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι μας. Η συνειδητοποίηση λοιπόν θέλει χρόνο για να κατακάτσει στη συνείδησή μας και να την χωνέψουμε. Δεν είναι εύκολο πράγμα να αλλάξει ριζικά ο κόσμος κάποιου. Συνήθως πρώτα έρχεται η οργή, καθοδηγούμενη από τον φόβο του αγνώστου και αναμεμειγμένη με αυτόν, και μας πνίγει. Είναι η πρώτη άμυνά μας προς το νέο, η οποία προσπαθεί να μας αποτρέψει από αυτό. Μαζί έρχεται και η άρνηση. Έπειτα έρχεται η αποστασιοποίηση από το θέμα και η ουδέτερη στάση απέναντί του. Η περιέργεια όμως οδηγεί στην παρατήρηση του γύρω κόσμου με "καινούρια μάτια". Όταν συνειδητοποιούμε ότι η καινούρια ιδέα ταυτίζεται με την πραγματικότητα, έρχεται η έκπληξη. Ένα συναίσθημα που εμφανίζεται δειλά στην αρχή αλλά σταδιακά αλλάζει μια για πάντα τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα. Τέλος έρχεται η εναρμόνιση της ιδέας με τη ζωή μας, όπου η ιδέα αυτή επηρεάζει τις αποφάσεις μας αλλά πλέον έχει χωνευτεί και γίνει ένα με το είναι μας. Όπως ο μύθος του σπηλαίου του Πλάτωνα, όπου ο φιλόσοφος αντικρίζει για πρώτη φορά τον ήλιο ενώ ήταν για χρόνια στη σκιά.

Οδηγός Απαισιοδοξίας

   Για κάθε κακή συμπεριφορά ή συνήθεια υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων που τηρεί ευλαβικά το καθήκον να την διαιωνίζει. Το κακό είναι πως αυτές οι συμπεριφορές υπήρχαν από παλιά και φυσικά τις δεχόμαστε, άκριτα και αμάσητα οι περισσότεροι, από μικροί. Κι όταν έχεις συνηθίσει κάτι, όσο παράλογο κι ανάρμοστο κι αν είναι, δυστυχώς δεν το προσέχεις. Σου φαίνεται "φυσιολογικό". Κι όσο μεγαλώνεις, συνήθως το αναπαράγεις. Βεβαίως "όταν συνηθίζεις το τέρας, αρχίζεις να του μοιάζεις", όπως είπε κι ο Μάνος Χατζιδάκις.
   Το τέρας που πρόκειται να αποδομηθεί παρακάτω είναι η απαισιοδοξία. Η απαισιοδοξία ως νοοτροπία αλλά κυρίως ως μέσο χειραγώγησης του άλλου. Αν και ως νοοτροπία δεν με ενοχλεί και τόσο. Τουλάχιστον όσο δε με αφορά. Όταν όμως η απαισιοδοξία επηρεάζει το μέλλον του τόπου μου επειδή κάποιος ψηφίζει τον καταστροφέα εν γνώσει του επειδή "ό,τι και να κάνουμε δεν αλλάζουν τα πράγματα" τότε με ενοχλεί. Όταν κάποιος παραμένει σε μια κατάσταση που τον διαλύει κι εγώ χρειάζεται επί χρόνια να τον παρηγορώ, γεγονός που με "ρίχνει" ψυχολογικά, τότε με ενοχλεί. Αλλά ας μη μακρηγορώ με αυτά. Το χειρότερο είναι η χειραγώγηση.
   Η χειραγώγηση των ανθρώπων. Και η χειραγώγηση των ονείρων και των φιλοδοξιών τους. Έχω βαρεθεί να ακούω εκφράσεις του τύπου: "σιγά μην τα καταφέρεις", "σιγά κι αυτός τι έκανε", "σιγά τον δουλευταρά", "σιγά τη γυναίκα" και τα λοιπά. Αυτό το φθονερό, ζηλιάρικο, κακεντρεχές "σιγά" πρωτοστατεί. Διότι στην κοινωνία μας υπάρχουν άνθρωποι που δεν κατάφεραν, μιας και ποτέ δεν προσπάθησαν ούτε πίστεψαν στον εαυτό τους, τίποτα ιδιαίτερο. Και το ξέρουν καλά μέσα τους, αν και δεν το παραδέχονται, Τους σιγοτρώει. Και η μόνη άμυνά τους είναι να λοιδορούν και να μειώνουν όποιον προσπαθεί να καταφέρει κάτι αξιόλογο, μήπως και μέσα σε ένα πλήθος αποτυχίας κρύψουν το τίποτα της ύπαρξής τους. Οπότε η απαισιοδοξία ως τρόπος ζωής από μόνη της δε λέει και πολλά. Τα αποτελέσματά της είναι το χειρότερο.
   Αυτή την κακή κοινωνική συμπεριφορά την έχω κάνει εικόνα. Ένα έλος λασπερό με πολλούς ανθρώπους μέσα, από τους οποίους πολλοί αποδέχτηκαν τη μοίρα τους ενώ κάποιοι παλεύουν ακόμα να βγουν έξω. Οι πρώτοι, θορυβημένοι από τη "μη φυσιολογική" συμπεριφορά όσων προσπαθούν, τους σπρώχνουν και τους τραβάνε μέσα στο βούρκο. Φυσικά κάποιοι ξεφεύγουν από την αρπάγη αυτήν και καταφέρνουν να βγουν ασθμαίνοντας στην όχθη. Και τότε οι κολλημένοι στη λάσπη τους φωνάζουν, τους κράζουν και τους λασπολογούν. Γιατί το κάνουν αυτό; Δεν βγάζει λογική αυτή η συμπεριφορά, σωστά;
   Όντως δε βγάζει λογική. Ακόμα και να ρωτήσεις τους ίδιους τους λασπολόγους, δε θα ξέρουν να σου απαντήσουν. Φυσικά η συμπεριφορά τους αυτή δεν είναι παραγωγική. Δεν προσφέρει τίποτα στους ίδιους ούτε σε κανέναν άλλο. Δεν βοηθάει ούτε ατομικά ούτε κοινωνικά. Το μόνο που προσφέρει είναι μια νοσηρή χαρά στον κακεντρεχή πως κατάφερε να σπείρει ένα ζιζάνιο που ίσως επισκιάσει την επιτυχία κάποιου.
   Κλείνοντας θα ήθελα να αναφέρω ένα σχετικό απόφθεγμα του Μαρκ Τουέιν: "Μείνε μακριά από τους ανθρώπους που προσπαθούν να μειώσουν τις φιλοδοξίες σου. Οι μικροί άνθρωποι πάντα το κάνουν αυτό, αλλά οι πραγματικά μεγάλοι σε κάνουν να νιώθεις ότι κι εσύ, επίσης, μπορείς να γίνεις μεγάλος". Κάτι ήξερε κι αυτός.

Η Μάστιγα της Παγκόσμιας Ημέρας

   Είναι φαινόμενο της εποχής μας, καταπώς φαίνεται, να δίνουμε ιδιότητες στις μέρες. Σχεδόν κάθε ημέρα του χρόνου, αν όχι όλες, είναι "η Παγκόσμια Ημέρα του τάδε". Το πρώτο επίπεδο ψευδαίσθησης βέβαια είναι να βαπτίζουμε τις μέρες, δίνοντας έναν αυθαίρετο προσδιορισμό (όνομα ημέρας, ημερομηνία, έτος κτλ.). Το δεύτερο είναι να θεωρούμε πως την συγκεκριμένη μέρα πρέπει να τιμάμε κάποιο φαινόμενο, να συμπάσχουμε με μια ομάδα παθόντων ή να ευαισθητοποιούμαστε σχετικά με μια μάστιγα.
   Το πρώτο παράδειγμα που είχε παραξενέψει το, παιδικό τότε, μυαλό μου ήταν η διαταγή που μας δινόταν άνωθεν "να είμαστε καλοί άνθρωποι τα Χριστούγεννα". Δηλαδή να βάλουμε σε ένα δοχείο 14-15 ημερών την καλοσύνη μας επειδή συνέβη η γέννηση του Χριστού. Λες και με εκείνες τις μέρες καταφέραμε κάτι, ενώ τις υπόλοιπες μπορούμε να είμαστε όσοι αδιάφοροι και αναίσθητοι θέλουμε.
   Έπειτα, το ίδιο μοτίβο σε κάθε περίοδο νηστείας. Κάποιοι θεωρούν πως το να απέχουν από ζωικές τροφές τους κάνει αγνούς. Μα πόση ειρωνεία; Αν θεωρεί κανείς τις ζωικές τροφές μολυσμένες, ας σταματήσει δια παντός να τις τρώει. Αλλιώς ας συνεχίσει χωρίς να βασανίζει τον εαυτό του. Αλλά αυτό είναι άλλο θέμα. Υπάρχουν φυσικά κι οι πιο σκεπτόμενοι, οι οποίοι θεωρούν πως πρέπει να κάνουν καλές πράξεις ώστε να θεωρηθούν αγνοί. Παρόλα αυτά, το "πρέπει" δεν συμβαδίζει με τις καλές πράξεις. Είτε τις κάνει κανείς επειδή το νιώθει είτε είναι ένα ρομπότ που απλά ακολουθεί διαταγές, χωρίς να υπάρχει καμία ηθική σε αυτό.
   Αυτά τα δύο παραδείγματα από παλιά με είχαν ενοχλήσει. Πρόσφατα, ακούω παντού για τις παγκόσμιες ημέρες. Μετά από λίγη έρευνα έχω βρει πως οι παγκόσμιες ημέρες έχουν διαφορετική προέλευση, έχουν δηλαδή καθιερωθεί σε διαφορετικό χρόνο κι από διαφορετικό φορέα. Κάποιες από τον ΟΗΕ, άλλες από διάφορες οργανώσεις ή ομάδες πίεσης. Για να μην αδικήσω τις προσπάθειές τους, η αρχική ιδέα ήταν να ευαισθητοποιούμαστε έστω μία ημέρα του χρόνου σχετικά με κάτι, ώστε να γίνει κτήμα μας και να το σκεφτόμαστε και τις υπόλοιπες. Κάτι που, ως επί το πλείστον, δεν πιάνει. Γιατί; Επειδή είμαστε άνθρωποι.
   Για να κάνω έναν, κάπως τραχύ, αυθαίρετο διαχωρισμό, χωρίζω τους ανθρώπους σε 3 κατηγορίες: οι αναίσθητοι, οι ημι-ευαίσθητοι και οι ευαίσθητοι (ή ευαισθητοποιημένοι αν θέλετε). Η πρώτη κατηγορία δεν καταλαβαίνει τίποτα: οι εν λόγω άνθρωποι βλάπτουν το περιβάλλον από τη στιγμή που ξυπνάνε, προκαλούν εστίες μόλυνσης, κακοποιούν ανθρώπους και ζώα χωρίς διακρίσεις ή δισταγμό και είναι ο βασικός λόγος που υπάρχουν οι παγκόσμιες ημέρες, δηλαδή υπάρχουν για την καταπολέμησή τους από τους υπόλοιπους! Όσο για την τρίτη κατηγορία, οι ευαίσθητοι-ευαισθητοποιημένοι δεν έχουν ανάγκη τις παγκόσμιες ημέρες, μιας και αργά ή γρήγορα θα συνειδητοποιήσουν και θα συνεισφέρουν.
   Απομένει η μεσαία κατηγορία. Οι άνθρωποι που ζουν κανονικά τη ζωή τους χωρίς τύψεις αλλά μόλις κάποιος θίξει κάποιο θέμα θα το σκεφτούν, έστω και για λίγο. Το πρόβλημα με αυτή την κατηγορία ανθρώπων είναι η αναποφασιστικότητά τους. Η ηθική και η άποψή τους συχνά πάει όπου πάει ο άνεμος. Οπότε, με τον τρόπο που ευαισθητοποιούνται τη μια μέρα, ξεχνάνε την επόμενη. Παίζουν το παιχνίδι της παγκόσμιας ημέρας και ξεγελάνε τον εαυτό τους θεωρώντας πως συνεισέφεραν...
   Μετά έρχονται οι εξής απορίες: μέχρι και τα αισθήματά μας είναι αιχμαλωτισμένα; Θα νιώθουμε οίκτο, αποστροφή, συμπόνοια, αγάπη, ελπίδα και τα υπόλοιπα συναισθήματα κατά παραγγελία; Μόλις μας προστάξουν οι οργανώσεις με τις παγκόσμιες ημέρες τους; Ε όχι! Αυτό είναι καταπάτηση της ελευθερίας και όποιος ζει έτσι θα έπρεπε να ντρέπεται που έχει καταντήσει ρομπότ. Τα συναισθήματα είναι ελεύθερα, καθώς και οι πράξεις μας. Την παγκόσμια ημέρα του bullying μέχρι και η χρυσή αυγή τάχθηκε κατά. Πόση υποκρισία πια; Το διαδίκτυο είχε γεμίσει με "ευαίσθητους", που την επόμενη μέρα τραμπούκιζαν σε φανάρια, σχολεία και εργασιακούς χώρους. Την 1η Δεκεμβρίου ασχολούνται με το AIDS και το χαρακτηριστικό φιογκάκι του, ενώ τις υπόλοιπες μέρες τσιγκουνεύονται τρία ευρώ για προφυλακτικά.
   Προσωπικά θεωρώ προσβολή το να μου επιβάλλουν, σαν πειραματόζωο, να νιώθω όποτε μου το ζητήσουν. Θεωρώ ντροπή το να "συμπάσχω" επειδή η ημέρα το απαιτεί. Μην ξεγελιέστε. Οι ημέρες, οι ημερομηνίες και οι διάφορες ιδιότητές τους είναι δημιούργημά μας! Όχι αφέντες μας. Καθημερινά παραδείγματα όμως αποδεικνύουν πως οι περισσότεροι δεν το έχουν σκεφτεί ποτέ αυτό: "Σάββατο είναι, δε θα βγούμε;", "Κυριακή ημέρα θα κάτσεις να ασχοληθείς με το τάδε;" κτλ. Όχι. Θα βγω όποτε έχω διάθεση. Δεν περιμένω από την ημέρα να μου το θυμίσει. Ούτε περιμένω την "Παγκόσμια Ημέρα υπέρ του περιβάλλοντος" για να μαζέψω σκουπίδια από κάτω. Είναι απλό: όποιος πετάει σκουπίδια κάτω γίνεται σιγά-σιγά κι ο ίδιος σκουπίδι, λόγω συνήθειας και αδιαφορίας. Όποιος δεν πετάει σκέφτεται το αύριο και αποδεικνύει πως είναι άνθρωπος. Οποιαδήποτε ημέρα κι αν το κάνει αυτό. Οπότε, απευθυνόμενος προς τα ρομποτάκια που υπάρχουν, θα πω: βγάλτε τον αυτόματο πιλότο από τον εγκέφαλό σας και βάλτε χειροκίνητη λειτουργία. Πείτε όχι στη μάστιγα των παγκοσμίων ημερών. Σεβαστείτε το μυαλό σας και την αξία του όσο ακόμα το έχετε.

Ιστορίες των Μοναχικών Λουλουδιών (Νάρκισσος)

   Ο Νάρκισσος, ως μυθολογικό πρόσωπο, θεωρούνταν η προσωποποίηση της ομορφιάς. Της ομορφιάς που θέλγει, που μαγνητίζει και προκαλεί ασταμάτητο πάθος και πόνο. Καταγόμενος από τη Βοιωτία, λέγεται πως ήταν γιος της νύμφης Λειριώπης και του ποταμού Κηφισού. Ίσως αυτή η μη ανθρώπινη καταγωγή του ήταν που του έδωσε τέτοια τρομερή ομορφιά. Παραδίδεται η εκδοχή πως η μητέρα του τον είχε προειδοποιήσει ότι θα παραμείνει πανέμορφος σε όλη του τη ζωή, αρκεί να μη δίνει σημασία στην ομορφιά του.
   Σε κάθε περίπτωση, ο Νάρκισσος ήταν απίστευτα γοητευτικός και θελκτικός, με τρόπο που τον ερωτεύονταν με την πρώτη ματιά παλικάρια και κοπέλες εξίσου. Αρκετοί είχαν φτάσει στο σημείο να αυτοκτονήσουν για χάρη του, μην μπορώντας να αντέξουν τον πόνο από την άρνηση ή την αδιαφορία του. Το γνωστότερο ίσως παράδειγμα είναι ίσως αυτό του νεαρού Αμεινία, ο οποίος αυτοκτόνησε για χάρη του Νάρκισσου και οδήγησε την Νέμεση να οργιστεί με τον τελευταίο, σε σημείο που να προκαλέσει την τιμωρία του. Επίσης, η Ηχώ αναφέρεται από κάποιους ως δίδυμη αδερφή του, η οποία έδωσε τη ζωή της εξαιτίας του κι ο Νάρκισσος έκανε συνήθεια το να βλέπει τον εαυτό του στην επιφάνεια μιας λίμνης για να θυμάται την αδερφή του. Στο τέλος τον βρήκε εκεί ο θάνατος από εξάντληση.
   Σύμφωνα με τον Οβίδιο, η νύμφη Ηχώ, που δεν αναφέρεται ως αδερφή του, τον κυνηγούσε σε ένα δάσος, ενώ ο Νάρκισσος δεν ανταποκρινόταν στο κάλεσμά της. Αυτό συνεχίστηκε μέχρι που η φωνή της Ηχούς συνεχώς έσβηνε, ωσότου απέμεινε μόνο ο απόηχος των τελευταίων συλλαβών της και η ίδια να χάνει το σώμα της. Όσο για τον ίδιο τον Νάρκισσο, αναφέρεται πως στις περιπλανήσεις του βρήκε μια πηγή τόσο αγνή που ούτε βοσκός είχε φέρει τα ζώα του να ξεδιψάσουν ούτε άγρια ζώα την πλησίαζαν, ενώ ούτε φύλλο από τα δέντρα έπεφτε μέσα ώστε να διαταράξει την επιφάνειά της! Εκεί ο Νάρκισσος πήγε να ξεδιψάσει. Ενώ έσκυβε όμως είδε την αντανάκλασή του στην επιφάνεια της λίμνης, Η μαγεία της γοητείας του που προξενούσε αφόρητο πάθος και πόνο στους άλλους χτύπησε και τον ίδιο. Εκείνος άρχισε να χάνει το μυαλό του, συνειδητοποιώντας πως η ομορφιά που έβλεπε βρισκόταν στον ίδιο, οπότε δεν μπορούσε να την κατακτήσει ή να την κυνηγήσει, οπότε ήταν καταδικασμένος να φέρει την ομορφιά που ποθούσε και δεν μπορούσε να έχει! Έμεινε λοιπόν εκεί, να κοιτάζει παγωμένος το είδωλό του, μέχρι που τα νερά που κοιτούσε έγιναν τα νερά της Στύγας, μιας λίμνης του Κάτω Κόσμου (ένας ποιητικός τρόπος για να αναφερθεί πως ο νέος πέθανε σε εκείνη τη θέση, από εξάντληση ή από πνιγμό). Στη θέση που βρισκόταν έμεινε μόνο ένα πανέμορφο λουλούδι για να θυμίζει την ύπαρξή του...
   Έκτοτε το όνομά του υπάρχει για να θυμίζει ανθρώπους κομψευόμενους, που λατρεύουν την ίδια τους την ομορφιά και κάνουν τα πάντα για να την ενισχύσουν, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο, τον ναρκισσισμό. Πιστεύω πως ο ναρκισσισμός έχει κάποια λογική βάση, η οποία είναι η ανάγκη μας να μείνουμε άχρονοι. Τονίζουμε την ομορφιά της νιότης μας προσπαθώντας να νικήσουμε το χρόνο και να αποδείξουμε, στον εαυτό μας καθώς και σε όλους τους άλλους, ότι παραμένουμε σφριγηλοί και γοητευτικοί, άρα νέοι και ζωντανοί. Οπότε, ενδόμυχα, ο ναρκισσισμός είναι κατά κάποιον τρόπο μια "μάχη" για επιβίωση και διαιώνιση...
   Το σχεδόν παρανοϊκό αυτό φαινόμενο απαντάται και στα δύο φύλα. Το πρόβλημα, κατά τη γνώμη μου, δημιουργείται όταν η ανάγκη για ομορφιά και ανάδειξή της ξεφεύγει από το μέτρο, φτάνοντας στα επίπεδα του ναρκισσισμού. Όταν δηλαδή γίνεται ψύχωση, η οποία εγκλωβίζει τον παθόντα, καθιστώντας τον ανίκανο να σκεφτεί λογικά και αναγκάζοντάς τον να προβάλλεται με όλο και πιο νοσηρούς τρόπους. Δεν είναι λίγοι οι διάσημοι στις μέρες μας, αλλά και παλιότερα, που έμειναν στη μνήμη λόγω της εκκεντρικότητάς τους και της ανάγκης τους για προβολή, ώστε να αποδειχθεί η ομορφιά τους και να μιλάνε όλοι γι' αυτούς. Συνεπώς, ο ναρκισσισμός είναι συνυφασμένος με τον εγωκεντρισμό.
   Ο μύθος όμως μας προειδοποιεί για την επικινδυνότητα του να λατρεύουμε τον εαυτό μας και να κυνηγάμε χίμαιρες αφιερώνοντας τη ζωή μας σε αυτό. Ειδικά στην εποχή μας, την εποχή της προβολής της κάθε λεπτομέρειας της ζωής μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το πρόβλημα έχει ξεπεράσει τα όρια. Αν κάποτε οι νέοι αυτοκτονούσαν για τον Νάρκισσο, τώρα ξημεροβραδιάζονται περιμένοντας απεγνωσμένα ένα ακόμα like που θα τονίσει τη ματαιοδοξία τους και θα κρατήσει την αυτοϋπόληψη τους στο ετοιμόρροπο βάθρο της για λίγα λεπτά ακόμα. Η ιδέα της αναζήτησης και ανταλλαγής like, του φαινόμενου να γίνει κάτι "viral", άρα γνωστό τοις πάσι, και της αγωνιώδους ανάγκης για προβολή όλο και πιο αποκαλυπτικών φωτογραφιών είναι το ίδιο μάταιες φιλοδοξίες: προσπάθειες να αγαπήσουμε τον εαυτό μας, μόνο εφόσον πειστούμε ότι αρέσει στους άλλους. Έχουμε καταντήσει ετερόφωτοι, ενώ θα έπρεπε να είμαστε αυτόφωτοι. Θα έπρεπε να λάμπουμε σαν ήλιοι και να μαγνητίζουμε τα βλέμματα αλλά αντίθετα περιμένουμε έναν άλλον "ήλιο" να μας ζεστάνει με το φως του ενώ εμείς βρισκόμαστε στη σκιά. Μια θλιβερή πραγματικότητα, με πρωταγωνιστές που έχουν χάσει το νόημα, κάνοντας άσκοπες ενέργειες...
   Βέβαια τέτοια παραδείγματα είναι πάμπολλα. Και η λεπτομέρεια ανάμεσα στην υγεία και την ψυχοπάθεια, ανάμεσα στον εγωισμό και τον εγωκεντρισμό είναι η έλλειψη μέτρου. Διότι είναι βασικό το να αγαπάμε τον εαυτό μας, είτε μέσω της εξωτερικής μας εμφάνισης είτε μέσω της διάνοιάς μας, αλλά εξίσου βασικό το να βάζουμε όρια σε αυτό και να μη χάνουμε το μέτρο. Όπως είχε πει κι ο παλιός καθηγητής μου Παπαγγελής: "είναι καλό να κοιτάζεσαι στον καθρέφτη σου το πρωί, πριν φύγεις από το σπίτι. Αν όμως μείνεις εκεί να κοιτιέσαι, υπάρχει πρόβλημα".

Εύκολες και Δύσκολες Δουλειές

   Πολύ συχνά ακούω σε συζητήσεις διαφωνίες σχετικά με το ποια επαγγέλματα είναι εύκολα και ποια δύσκολα. Ο καταλυτικός παράγοντας, θαρρώ, είναι η οπτική γωνία του καθενός. Όποιος έχει εμπειρία στον ιδιωτικό τομέα θεωρεί πως εκεί υπάρχουν οι περισσότερες δυσκολίες. Όσοι κάνουν δουλειά γραφείου τονίζουν το άγχος και την υπευθυνότητα της δουλειάς τους. Όσο για τους εργαζόμενους με κυλιόμενο ωράριο, δικαίως παραπονιούνται για την κουραστική καθημερινότητά τους. Για μένα πάντως, η αλήθεια δεν κρύβεται τόσο στο ίδιο το επάγγελμα όσο στο πόσο ηθικός, πρόθυμος και σωστός επαγγελματίας είναι ο ίδιος ο εργαζόμενος.
   Πρώτα απ' όλα, ας αναφέρω τους αντικειμενικούς παράγοντες που κάνουν ένα επάγγελμα δύσκολο. Σωματική κούραση, πνευματική κούραση, ενασχόληση με έμψυχο δυναμικό, ευθύνη, ρίσκο, σπατάλη χρόνου, μονοτονία, επιβλαβείς συνθήκες εργασίας, άγχος από τους προϊσταμένους για καλύτερη απόδοση κτλ. Πολλοί παράγοντες παίζουν ρόλο στη δυσκολία ενός επαγγέλματος. Το σίγουρο είναι ότι αυτοί που καταλαβαίνουν καλύτερα τις αντικειμενικές δυσκολίες ενός επαγγέλματος είναι εκείνοι που το ζουν. Καλύτερη γνώμη επίσης έχουν αυτοί που ασχολήθηκαν κατά καιρούς με επαγγέλματα διαφόρων χώρων.
   Υπάρχει βέβαια και μια σταδιακή οργή ή αγανάκτηση που βλέπω σε πολλούς που ασχολούνται για χρόνια με μια εργασία. Θεωρούν πως "κάνουν την δυσκολότερη δουλειά" ή πως "μόνο εκείνοι δουλεύουν". Δηλαδή υπερεκτιμούν τις δυσκολίες της δουλειάς τους, μιας και τη ζούνε καθημερινά ενώ περιφρονούν τις δυσκολίες των υπόλοιπων επαγγελμάτων. Σε τέτοιες περιπτώσεις δεν υπάρχει χώρος για συζήτηση. Απλά πρέπει κανείς να είναι συγκαταβατικός και να μην επηρεάζεται από τέτοιες απόψεις.
   Κατά τη γνώμη μου η καλύτερη ερώτηση δεν είναι ποιο είναι δύσκολο επάγγελμα αλλά αν έχει κάποιος τη θέληση να το κάνει σωστά. Διότι το να είσαι εργαζόμενος είναι εύκολο. Το να είσαι καλός επαγγελματίας είναι το δύσκολο (η εξαίρεση σε αυτό είναι μάλλον κάποιες δουλειές ρουτίνας, οι οποίες δε χρειάζονται καμία ιδιαίτερη ικανότητα). Αυτό λίγοι το σκέφτονται, μιας και η ηθική στην εργασία σπάνια αμείβεται ή προσφέρει κάποιο όφελος (το μεγαλύτερο λάθος στη δόμηση της φύσης της εργασίας, κατ' εμέ). Δε θα αναφερθώ σε "βαριές" δουλειές με έντονη σωματική κόπωση, διότι οι δυσκολίες είναι αυτονόητες, οι ανθυγιεινές συνθήκες προφανείς και το φαινόμενο γενικευμένο. Βέβαια υπάρχει η πεποίθηση πως υπάρχει μόνο η σωματική κούραση, κάτι το οποίο είναι πέρα για πέρα λάθος! Η ευκολία ή δυσκολία ενός επαγγέλματος φαίνεται από το αν είναι κανείς διατεθειμένος να δουλέψει ή όχι.
   Για παράδειγμα, είναι εύκολο να είσαι γιατρός. Είναι πολύ εύκολο. Δύσκολο είναι να είσαι καλός γιατρός. Ο γιατρός που δε νοιάζεται απλά δεν ιδιωτεύει. Παίρνει μια θέση νοσοκομείου και κάνει τη ζωή δύσκολη σε συναδέλφους και ασθενείς. Κάνει ελλειπείς διαγνώσεις, βγάζει απρόσεκτα πορίσματα και συμπεριφέρεται άσχημα στους ασθενείς. Αυτά γίνονται. Όμως ο καλός γιατρός είναι αυτός που βάζει την καρδιά και την ψυχή του σε αυτό που κάνει, ασχολείται με τους ασθενείς του υπέρ το δέον και είναι ευαίσθητος, πράγμα που του δίνει ώθηση αλλά και πόνο. Πραγματικά, όσο πιο ευαίσθητος είναι ένας γιατρός, τόσο πιο δύσκολη η δουλειά του, τόσο πιο "βαριά" του κάθεται η ευθύνη...
   Έπειτα, στον τομέα της εκπαίδευσης. Υπάρχει η πεποίθηση πως "οι δάσκαλοι ξύνονται" ή πως "η δουλειά τους είναι να παίζουν και να γελάνε με τα παιδιά". Αυτή η πεποίθηση είναι για γέλια και ακούγεται από άτομα που δεν έχουν ιδέα από εκπαίδευση. Η αλήθεια βρίσκεται στο εξής: είναι πολύ εύκολη δουλειά το να είσαι δάσκαλος που νοιάζεται για τα λεφτά του και μόνο. Είναι όμως ιδιαίτερα δύσκολο επάγγελμα το να είσαι δάσκαλος που νοιάζεται και πασχίζει για την επίδοση και την εκπαίδευση (γνωστική, κοινωνική και ψυχολογική) των μαθητών. Εκεί συνειδητοποιείς πως έχεις 20-25 (υπερβολικός και απαράδεκτος αριθμός) μαθητές, ενώ καλείσαι να ασχοληθείς με τον καθένα από αυτούς και να δώσεις τον καλύτερο εαυτό σου. Ταυτόχρονα. Σε διάστημα 45 λεπτών. Επειδή έχω μια κάποια εμπειρία πάνω στον τομέα, είναι δύσκολο.
   Ακόμα περισσότεροι έχουν την πεποίθηση πως "όσοι κάνουν δουλειά γραφείου ξύνονται". Αυτό μπορεί να ισχύει για μια μερίδα "βολεμένων" στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία αλλά σίγουρα δεν είναι γενικός κανόνας. Έχω δει εργαζόμενους να κάνουν τα πάντα για να βοηθήσουν, φυσικά να έχουν την ευθύνη για οποιοδήποτε λάθος κάνουν, να κοπιάζουν για το πρόβλημα του συνανθρώπου τους και να έχουν, παρά όλα αυτά, τη ρετσινιά του "εργαζόμενου που ξύνεται και κοροϊδεύει τον κόσμο". Είναι εύκολο να είσαι ευσυνείδητος εργαζόμενος σε δημόσια υπηρεσία; ΟΧΙ.
   Επόμενη έρχεται η δουλειά των τηλε-πωλητών. Θεωρείται εύκολη, καθώς δεν κουράζεσαι σωματικά.  Λοιπόν, ο τηλε-πωλητής βρίσκεται σε ένα χώρο με άλλους 20-25 ανθρώπους δίπλα του, οι οποίοι είναι συνάδελφοι ΚΑΙ ανταγωνιστές του. Όταν εκείνοι αποδίδουν καλύτερα, εκείνος πιέζεται από τον προϊστάμενο. Επίσης, για όσους θεωρούν πως ο καθένας μπορεί να το κάνει, επισημαίνω πως ένα μεγάλο ποσοστό τηλε-πωλητών πετυχαίνουν ελάχιστες πωλήσεις, λόγω της έλλειψης δεκτικότητας από μέρους των πελατών, καθώς και λόγω έλλειψης προσόντων και ικανοτήτων από μέρους των ίδιων!
   Αυτό ισχύει διότι το να πουλήσεις κάτι σε κάποιον προϋποθέτει γνώσεις πειθούς και ρητορικής. Πρέπει να καταλαβαίνει κανείς τη διάθεση του πελάτη, την ψυχολογία του, να έχει πολύ καλό λεξιλόγιο, να είναι διαλλακτικός, να παίρνει γρήγορες αποφάσεις, να είναι ετοιμόλογος, καθώς επίσης και ανειλικρινής ενίοτε. Υπολογίζω πως 10% του πληθυσμού παγκοσμίως (στην καλύτερη περίπτωση) μπορεί να γίνει σωστός πωλητής. Φανταστείτε τώρα να πρέπει η πώληση να γίνεται τηλεφωνικώς, άρα χωρίς οπτική επαφή, επίδειξη προϊόντος ή συμφερόντων πακέτων. Προσθέστε επίσης πως βρισκόμαστε στην Ελλάδα της κρίσης, που ο κόσμος είναι αγχωμένος και πολυάσχολος: η πικρή αλήθεια είναι πως σε κάθε τηλεφώνημα, ο τηλε-πωλητής έχει 10-15 δευτερόλεπτα (το μέγιστο) για να κερδίσει τον πελάτη. Αλλιώς θα του το κλείσουν στα μούτρα. Πολλές φορές χωρίς καμία ευγένεια. Βασικά, καθημερινά του κλείνουν το τηλέφωνο κατάμουτρα περίπου 50 άνθρωποι. Εύκολη δουλειά;
   Πιθανότατα να έφτασα μόλις στο σημαντικότερο μέρος του άρθρου. Ενώ τα παραδείγματα επαγγελμάτων είναι πολλά και δε θα αναλύσω περαιτέρω, θα αναφέρω μια πολύ ιδιαίτερη "δουλειά", η οποία καθορίζει τη ζωή όλων μας (επειδή δεν είναι επάγγελμα, αναγκάστηκα να βάλω τον απεχθέστατο όρο "δουλειά" στον τίτλο, ώστε να καλύπτεται τυπικά κι αυτή η ενασχόληση). Αναφέρομαι στη "δουλειά" του γονέα. Την δυσκολότερη όλων. Είναι εύκολο, ΠΑΝΕΥΚΟΛΟ, να γίνει κάποιος γονέας. Γι' αυτό γίνονται καθημερινά τόσοι χωρίς να το αξίζουν. Για να γίνει όμως κανείς καλός γονέας, πρέπει να αφιερωθεί ψυχή τε και σώματι. Να προσέξει τη σωματική διάπλαση του παιδιού του, την ανάπτυξη της ψυχολογίας και διάνοιάς του, την εκπαίδευσή του, τα χόμπι του, τις συνήθειές του, να είναι υπό την επίβλεψή του 24 ώρες καθημερινά, να το κοινωνικοποιήσει, να είναι υποστηρικτής του στις αποτυχίες, φανατικός οπαδός του στις επιτυχίες, εκπαιδευτικός στα παιδικά κι εφηβικά του χρόνια, γιατρός που λύνει τις περίεργες απορίες του, διατροφολόγος, ψυχολόγος, γυμναστής και τόσα άλλα. Η λίστα δεν τελειώνει...
   Όποιος δεν έχει γίνει (και δεν έχει σκοπό να γίνει) πιθανόν να μην καταλαβαίνει. Επίσης, πολλοί που έγιναν έχουν εσφαλμένες εντυπώσεις και νομίζουν πως βοηθάνε ενώ αντίθετα δημιουργούν εμπόδια. Όχι, δεν είσαι καλός γονέας αν κακομαθαίνεις το παιδί σου. Δεν είναι έξυπνη ιδέα. Δεν είσαι καλός γονέας αν του κάνεις όλα τα χατίρια. Δεν ισχύει η δικαιολογία "ε, μικρός είναι, θα μεγαλώσει και θα στρώσει". Είσαι εκεί για τις ευαίσθητες ηλικίες του που καλλιεργούνται τα πιο μύχια συναισθήματα, φόβοι και συνήθειές του. Η ψυχολογία, οι φοβίες, η σεξουαλικότητα (ναι, και αυτή) καλλιεργούνται κυρίως από τους γονείς, από την βρεφική κιόλας ηλικία! Ας μην αναρωτιέται κανείς γιατί βγαίνουν τόσοι βιαστές, παιδεραστές και σύζυγοι που κακομεταχειρίζονται τον/την σύντροφό και τα παιδιά τους. Από τους γονείς τους έμαθαν. Δεν είναι δικαιολογία το "βαριέμαι να ασχοληθώ με το παιδί μου". Η γονεϊκή αδιαφορία παίζει τρομερά σημαντικό ρόλο και δημιουργεί αντικοινωνικά, φοβικά, πληγωμένα παιδιά, χωρίς εφόδια πολλές φορές για τη μετέπειτα ζωή τους. Γενικότερα, η ευθύνη είναι τεράστια και μπορεί να οδηγήσει τον γονέα μέχρι και στη φυλακή. Αλλά αυτό είναι άλλου παπά ευαγγέλιον...

Ο "Παντογνώστης" Δάσκαλος

   Η εικόνα του δασκάλου έχει αλλάξει ριζικά τα τελευταία χρόνια. Κάποτε ο δάσκαλος ήταν μια από τις εξέχουσες προσωπικότητες των μικρών κυρίως κοινωνιών. Είχε τις περισσότερες γνώσεις από τους υπόλοιπους στο χωριό ή πόλη, ήταν ο μόνος διδάσκων και ο καλύτερος γνώστης της γλώσσας, των μαθηματικών και κάθε είδους πληροφοριών. Είχε την απάντηση στην κάθε ερώτηση, ή τουλάχιστον στην κάθε πρέπουσα ερώτηση. Υπήρχε η ανάγκη να έχει την απάντηση. Αυτό του έδινε το κύρος του: η πεποίθηση ότι έχει είναι παντογνώστης. Κοντολογίς, η εικόνα του σοφού. Αυτή τον ενέταξε στην αγία τριάδα της τότε εποχής: ιατρός - παπάς - δάσκαλος.
   Τα πράγματα έκτοτε έχουν αλλάξει άρδην. Πλέον είμαστε στην εποχή της πληροφορίας. Ο καθένας λοιπόν έχει την επιλογή να μάθει. Μπορεί απλά να αναζητήσει την πληροφορία στο διαδίκτυο, να αφοσιωθεί για λίγο στην ανάγνωση και να λάβει ακριβή γνώση για αυτό που τον ταλανίζει. Δάσκαλοι για το οποιοδήποτε θέμα υπάρχουν παντού, οι μαθητές είναι υποψιασμένοι και καλά πληροφορημένοι. Πραγματικά, βρισκόμαστε στην εποχή όπου η άγνοια είναι επιλογή. Τα βιβλία και οι έρευνες πολλές φορές υποκαθιστούν ή ακόμα και αντικαθιστούν τους δασκάλους και το κύρος του δασκάλου έχει πέσει αρκετά. Τουλάχιστον αυτή η πρωτοκαθεδρία του σε πάσης φύσεως πληροφορία και γνώση.
   Είναι αρκετοί, πιστεύω, οι δάσκαλοι που δυσκολεύονται να βρουν τον εαυτό τους σ' αυτή τη δύσκολη εποχή για την εκπαίδευση. Δεν θεωρούμαστε αυθεντίες απέναντι στους ίδιους μας τους μαθητές, πόσο μάλλον απέναντι στην ίδια την κοινωνία. Ο παλιός δάσκαλος μπορούσε να ξεγελάσει τους μαθητές του, υποκρινόμενος ότι "ξέρει" και να επαναπαυτεί στην εικόνα της αυθεντίας που είχε δημιουργηθεί προς το πρόσωπό του. Σήμερα αυτό είναι ακατόρθωτο. Υπάρχει ο συνεχής φόβος μην κάνουμε λάθος, για κάποιους επειδή φοβούνται για την εικόνα τους και θα χάσουν την επιβολή τους στην τάξη, ενώ για άλλους επειδή θα δώσουν λάθος πληροφορίες στους μαθητές τους.
   Παρόλα αυτά, επειδή η σημερινή εποχή είναι η εποχή της πληροφορίας, είναι επίσης κι η εποχή της παραπληροφόρησης. Αυτό το φαινόμενο μπορεί να φέρει σύγχυση και να αποπροσανατολίσει κάποιον που θέλει πραγματικά να μάθει κάτι. Εκεί λάμπει σαν ήλιος ο πραγματικός δάσκαλος. Μπορεί να προσφέρει γνώση εμπεριστατωμένη, ασφάλεια στους μαθητές του και να διαλύσει τη σύγχυση από τον όγκο των άχρηστων ή λανθασμένων πληροφοριών.
   Το λάθος που γίνεται συχνά (το βλέπω και σε εμένα κάποιες φορές) είναι η συνήθεια που έχουμε να απαιτούμε από τον εαυτό μας να ξέρει. Το "δεν ξέρω" μοιάζει όμοιο με το "δηλώνω ένοχος" του κατηγορουμένου στο δικαστήριο. Κάποιοι προτιμούν να δώσουν μια γρήγορη απάντηση για να ξεμπερδεύουν, παρά να αποφύγουν την απάντηση. Έτσι, δημιουργούν περισσότερο κακό παρά καλό, καθώς αποπροσανατολίζουν τους μαθητές τους και πέφτουν σε αντιφάσεις αργότερα, κι όλα αυτά με βασικό σκοπό να προστατέψουν την εύθραυστη εικόνα τους ως "παντογνώστες δάσκαλοι".
   Φυσικά η αυθεντία του δασκάλου είναι μια εικόνα χαμένη στο χρόνο και καλά θα κάνουμε να το καταλάβουμε. Όπως μου είχε πει κάποτε μια καταπληκτική φιλόλογος: "ο σωστός δάσκαλος είναι αυτός που ξέρει πού να ψάχνει". Και όντως, έτσι είναι. Κανείς δεν μπορεί να "ξέρει τα πάντα", όσο κι αν διαβάσει, όσο κι αν πασχίσει, όσο κι αν προσπαθήσει. Η μάθηση είναι μια συνεχής διαδικασία, η οποία συνεχίζεται μέχρι το θάνατό μας. Οπότε καλό θα ήταν να απαλλαγεί ο κάθε δάσκαλος και φυσικά ο κάθε γονέας που θέλει να δείχνει παντογνώστης από αυτή την ιδέα κι αυτό το άγχος. Δεν έχει τη δυνατότητα, άρα ούτε και την ανάγκη, να είναι παντογνώστης.

Η "Ασφάλεια" της Απόστασης

   Η συμπεριφορά του ανθρώπου συνήθως ποικίλλει. Δεν είναι ίδια η αντιμετώπιση όλων των ζητημάτων. Παραδείγματος χάρη, αλλιώς θα υπολογίσουμε τη ζωή κάποιου ανθρώπου, αλλιώς ενός σκυλιού κι αλλιώς ενός εντόμου. Αλλά ακόμα και ανάμεσα σε ανθρώπους, αλλιώς αντιμετωπίζουμε την ζωή ενός μωρού, αλλιώς ενός γέρου, αλλιώς ενός εγκληματία κτλ. Και η λίστα συνεχίζεται. Αυτό φυσικά συμβαίνει διότι η συμπεριφορά μας καθορίζεται κυρίως από το συναίσθημα και λιγότερο από τη λογική. Υπάρχει όμως και ένας ακόμα σημαντικός παράγοντας που διέπει τη συμπεριφορά μας. Η απόσταση.
   Η απόσταση αλλάζει εξ ολοκλήρου τις σκέψεις μας πάνω σε ένα ζήτημα. Παραδείγματος χάρη, αν ένας άνθρωπος πεθάνει μπροστά στα μάτια μας, το γεγονός πιθανότατα θα μας στιγματίσει. Αν δούμε από την άλλη σε ένα βίντεο έναν άνθρωπο που πέθανε εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, τότε δεν επηρεαζόμαστε στον ίδιο βαθμό. Αυτό το καταλαβαίνουμε ιδίως σε ντοκουμέντα μεγάλων καταστροφών, όπως το τσουνάμι του 2004 ή ο πρόσφατος σεισμός στο Νεπάλ, όπου η απώλεια ανθρώπινων ζωών ίσα που μας αγγίζει. Αυτή είναι η μαγεία της απόστασης.
   Φυσικά το ίδιο συμβαίνει και στην επικοινωνία μας. Δεν είναι το ίδιο να μιλάμε με κάποιον κατά πρόσωπο με το να του μιλάμε μέσω τηλεφώνου ή μέσω ίντερνετ. Όταν υπάρχει απόσταση, υπάρχει και ασφάλεια. Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να εξωτερικεύσουμε τον πραγματικό εαυτό μας χωρίς κίνδυνο. Αυτή την σκέψη δεν την αντιλαμβάνονται οι περισσότεροι άνθρωποι· πράττουν ασυνείδητα. Για παράδειγμα, όποτε βλέπω ένα λεωφορείο και δεν βιάζομαι, χαζεύω τα πρόσωπα των επιβατών. Οι περισσότεροι ενήλικες αδιαφορούν για το βλέμμα μου. Τα παιδιά όμως, δρώντας πιο αυθόρμητα κι ενστικτωδώς, συνήθως μου χαμογελάνε. Κάποια ακόμα με χαιρετάνε. Φυσικά υπάρχουν κι αυτά που κάνουν άσεμνες χειρονομίες. Και είναι ουκ ολίγα.
   Φανταστείτε το: βλέπεις έναν άνθρωπο για 2 δευτερόλεπτα. Ξέρεις ότι δεν μπορείς να τον πειράξεις. Ούτε εκείνος εσένα. Και το πρώτο που σου περνάει από το μυαλό είναι να τον προσβάλλεις ή να τον βρίσεις. Πόσο εύκολα εκδηλώνεται η πραγματική φύση ενός ανθρώπου;
   Παρατηρήστε το στους οδηγούς. Το αυτοκίνητο παρέχει ένα αίσθημα ασφάλειας, απόσταση από τους δίπλα, καθώς και ένα αίσθημα αορατότητας! Όντως, οι περισσότεροι άνθρωποι όταν βρίσκονται σε αυτοκίνητο νιώθουν ότι κανείς δεν τους βλέπει, γι' αυτό και κάνουν χωρίς σκέψη πράξεις όπως να σκαλίσουν τη μύτη τους ή να μιλάνε μόνοι τους. Επίσης, λόγω αυτής της φαινομενικής ασφάλειας υπάρχει τέτοια λογομαχία πίσω από ένα ανοιχτό παράθυρο, όπως επίσης βρισιές, χειρονομίες και προσβολές, που οδηγούν σε καβγάδες.
   Φυσικά αυτό το παράδειγμα εφαρμόζεται κατά κόρον και στο διαδίκτυο. Δεν υπάρχει "ασφαλέστερο" μέρος για να βρίσεις χωρίς κίνδυνο. Οπότε απλά το κάνεις. Υπάρχουν άνθρωποι που δίνουν συμβουλές, άλλοι που βοηθάνε με ψυχολογικό ή ακόμα και οικονομικό τρόπο τρίτους ενώ κάποιοι που απλά βρίζουν. Αυτό συμβαίνει, σύμφωνα με έρευνες, σπανιότερα όταν υπάρχει οπτική επαφή σε μια συνομιλία, ενώ γίνεται ευκολότερα όταν η συνομιλία είναι απρόσωπη κι ακόμα πιο εύκολα όταν ο άλλος είναι εντελώς άγνωστος, χωρίς καθόλου στοιχεία.
   Κατά τη γνώμη μου, αυτό δείχνει την κενότητα κάποιων ανθρώπων. Την μηδαμινή ανάγκη για κοινωνική συνεισφορά, καθώς και την έλλειψη στοιχειωδών τρόπων συμπεριφοράς. Διότι όταν βγαίνει σε κάποιον αυθόρμητα να βρίσει έναν άγνωστο, σημαίνει πως είναι ακαλλιέργητος, απρόθυμος να συνδιαλεχθεί και να προσφέρει στον συνάνθρωπο με θετικό τρόπο. Αυτή η φαινομενική απόσταση, λοιπόν, μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν καθρέφτης. Μπορεί κανείς να μάθει την πραγματική φύση του πλησίον του απλά προσφέροντάς του αυτή την "ασφάλεια της απόστασης".