Ο Δάσκαλος Εμφανίζεται Όταν ο Μαθητής Είναι Έτοιμος

   Πολλές φορές βλέπουμε σε ταινίες τον πρωταγωνιστή ανήμπορο, πρόθυμο να κάνει τα πάντα για να πετύχει το σκοπό του μα ευρισκόμενο σε ένα τραγικό αδιέξοδο. Ξαφνικά μπροστά του εμφανίζεται ένας περίεργος τύπος, συνήθως ηλικιωμένος, σοφός και χαλαρός, ο οποίος του αποκαλύπτει πως είναι γκουρού, δάσκαλος, μυητής ή κάτι αντίστοιχο και αλλάζει τη ζωή του. Αλλά αυτά γίνονται μόνο στις ταινίες, σωστά; Όχι.
   Μπορεί στις ταινίες να παρουσιάζεται η εκλεπτυσμένη, ωραία σκηνοθετημένη γνωριμία του μαθητή με τον δάσκαλο αλλά αυτή η γνωριμία συμβαίνει καθημερινά γύρω μας, κάποιες φορές με πρωταγωνιστές εμάς τους ίδιους! Βέβαια οι μεταβλητές πρέπει να αλλάξουν. Δεν εννοώ δηλαδή πως καθημερινά βρίσκεται ένας γκουρού μπροστά μας. Σίγουρα πάντως περνάνε πολλοί θεματοφύλακες γνώσεων που είναι πρόθυμοι να τις μοιραστούν μαζί μας. Όχι πάντα μέσα στα πλαίσια ενός σχολείου, μιας τάξης ή ενός πανεπιστημίου αλλά πολλές φορές έξω από τα συμβατικά πλαίσια της εκπαίδευσης. Μάστορες, οι οποίοι διαλέγουν έναν μαθητευόμενο να διδαχτεί από αυτούς και να τους διαδεχτεί όταν συνταξιοδοτηθούν, παλαίμαχοι που μυούν έναν νεαρό αθλητή στον αθλητισμό ή τον πρωταθλητισμό και πολλά ακόμα παραδείγματα.
   Γιατί όμως ο δάσκαλος λένε πως παρουσιάζεται "μόνο όταν ο μαθητής είναι έτοιμος"; Αυτό δεν είναι ακριβώς αλήθεια. Σπάνια θα συμβεί ο συγχρονισμός να είναι τόσο τέλειος. Συνήθως ο δάσκαλος υπάρχει κάπου γύρω μας αλλά εμείς τον σκεφτόμαστε μόνο όταν τον έχουμε ανάγκη. Πολλές φορές υπάρχει για χρόνια κοντά μας μέχρι να νιώσουμε την ανάγκη να του χτυπήσουμε την πόρτα. Άρα ο δάσκαλος δεν "παρουσιάζεται" ξαφνικά. Αυτό το σημείο όντως γίνεται μόνο στις ταινίες. Διότι ο δάσκαλος οποιουδήποτε είδους υπήρχε από πριν. Απλά εμείς τον θυμόμαστε ξαφνικά. Γι' αυτό όταν αναρωτιόμαστε "πού ήταν αυτός ο άνθρωπος τόσα χρόνια", η απάντηση είναι απλή: μπροστά στα μάτια μας.
   Βέβαια όταν αναφέρομαι στον δάσκαλο, ορισμένες φορές εννοώ κάποιον άνθρωπο που βρίσκεται μακριά μας και τον ακούμε ή διαβάζουμε γι' αυτόν μόνο για μια στιγμή, η οποία είναι καθοριστική και διαφωτιστική. Μια τέτοια προσωπικότητα συνήθως μαγνητίζει: ένας ακτιβιστής, ένας μεγάλος πνευματικός ηγέτης, ένας επαναστάτης που αλλάζει ένα ολόκληρο σύστημα... Άνθρωποι για τους οποίους ακούμε για χρόνια, είμαστε αδιάφοροι απέναντί τους και αξάφνου ανακαλύπτουμε με ένα σοκ την αλήθεια των λόγων τους. Όχι επειδή ξαφνικά άλλαξαν τα λόγια τους και είπαν την αλήθεια. Απλά επειδή εμείς ξαφνικά ωριμάσαμε αρκετά για να δεχτούμε την αλήθεια τους.
   Αντίστοιχα δάσκαλος μπορεί να είναι κάποιο βιβλίο. Αν κάποιος έχει μια μεγάλη βιβλιοθήκη πολύ συχνά του συμβαίνει να αφήνει ένα βιβλίο αδιάβαστο για χρόνια και κάποια στιγμή, αφού έχει μια σχετική με το περιεχόμενό του εμπειρία, αρπάζει το βιβλίο και το ξεκοκαλίζει διερωτώμενος πού ήταν αυτό το βιβλίο τόσα χρόνια και γιατί δεν το είχε διαβάσει ήδη. Η αλήθεια είναι πως το συγκεκριμένο βιβλίο δεν του είχε κάνει εντύπωση μέχρι τότε, δεν ήταν "έτοιμος" να το διαβάσει. Όπως και με τους ανθρώπους, ένα βιβλίο περιμένει πολύ καιρό μέχρι να παρουσιαστεί κάποιος να αφομοιώσει τη γνώση που υπάρχει σε αυτό.
   Η τελευταία και σημαντικότερη μορφή "δασκάλου" κατά τη γνώμη μου είναι ο ίδιος μας ο εαυτός. Η ιδιότητα αυτή που ονομάζεται αυτογνωσία, εκείνη που μπορεί να μας απαγκιστρώσει από μια τελματωμένη κατάσταση και να μας δώσει την ώθηση για να προχωρήσουμε μπροστά. Χωρίς αυτήν εμμένουμε σε πείσματα, αρνούμαστε να δούμε τα λάθη μας, να κοιτάξουμε την πραγματικότητα κατάματα ή να δούμε τον εαυτό μας αντικειμενικά. Και δεν εμφανίζεται αμέσως. Άνθρωποι βρίσκονται στο βάλτο της παράνοιας για χρόνια μέχρι να τους επισκεφτεί η αυτογνωσία και να αλλάξει άρδην τη ζωή τους...
   Τελικά, όσον αφορά την ετοιμότητα του μαθητή, θεωρώ πως λίγοι άνθρωποι είναι τόσο ανοιχτόμυαλοι και προικισμένοι ώστε να αρπάζουν κάθε ευκαιρία και λειτουργούν λογικά και συνειδητά σε κάθε έκφανση της ζωής τους. Για εμάς τους υπόλοιπους η στιγμή της "φώτισης" ή "διαύγειας" έρχεται περιοδικά και κάποιες φορές δυστυχώς προσπερνάμε χωρίς να δώσουμε σημασία, επειδή δεν είμαστε πάντα έτοιμοι. Όσο για την παρουσία του δασκάλου, πιστεύω στη δια βίου μάθηση. Κανένας δεν έχει μάθει τα πάντα, όσα πτυχία κι αν πάρει, ακόμα κι αν "έχει σπουδάσει τη ζωή" ή "την έχει φάει με το κουτάλι". Ακόμα κι ο σοφότερος έχει κάτι να μάθει, συνήθως από πηγές που δεν περίμενε και τον εκπλήσσουν, π.χ. από το πέσιμο ενός μήλου ή από το ξεχείλισμα του νερού...
 
   

Η Ηθική Πίσω από την Χορτοφαγία

   Είμαστε άνθρωποι. Κοινωνικά όντα. Κι αυτό σημαίνει πως είμαστε δεσμευμένοι σε μεγάλο βαθμό από τις παραδόσεις, τα ήθη, τα έθιμα, κοντολογίς από την νοοτροπία που είναι η κληρονομιά μας. Υπάρχουν όμως μελανά σημεία σε αυτήν που, όσους ευφημισμούς και να χρησιμοποιήσει κανείς, η αλήθεια που κρύβεται από πίσω είναι φριχτή. Η κατανάλωση προϊόντων που προέρχονται από ζωικές πηγές είναι μια ακόμα τέτοια φριχτή αλήθεια.
   Δε θα έμπαινα στον κόπο να ασχοληθώ με την κατανάλωση ζωικών προϊόντων αν έτρεφα τις αυταπάτες που τρέφει πολύς κόσμος για τα κτηνοτροφικά ζώα: πως η σάρκα, το γάλα, τα αυγά, τα πούπουλα και το δέρμα τους έρχονται ανώδυνα στο πιάτο μας, στα ρούχα μας και γενικότερα στη ζωή μας. Υπάρχει όμως λόγος που οι κτηνοτροφικές μονάδες δείχνουν ωραιοποιημένες εικόνες από τις φάρμες, με ζωάκια ελεύθερα να τσιμπολογάνε και να περπατάνε ελεύθερα. Βασίζονται στην άρνηση, την εγκεφαλική λειτουργία μας που απωθεί τις φρικιαστικές σκέψεις και μας προστατεύει από πολλές πικρές αλήθειες. Διότι αν μας έδειχναν εικόνες από σφαγεία, από βιασμούς θηλυκών για την μαζική παραγωγή νεογνών (λεφτών δηλαδή, το ίδιο είναι γι' αυτούς), τον ακρωτηριασμό χωρίς αναισθησία (επειδή κοστίζει), τότε ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων, από ευαισθησία κυρίως, θα στρεφόταν στη χορτοφαγία. Θα αρνιόταν να καταναλώσει κάτι που ήταν ζωντανό, που βασανίστηκε, που σπαρτάρησε, που ακρωτηριάστηκε και σφαγιάστηκε δίχως οίκτο.
   Η ωραιοποίηση και ο ευφημισμός έχουν περάσει στην κοινωνία μας από την διαφήμιση και το συμφέρον κι έχουν γίνει κτήμα της πλειοψηφίας. Στις σπάνιες περιπτώσεις που ένα παιδί, με το αθώο και άσπιλο μυαλό του, εκτεθεί από μικρό στη βία των σφαγείων αρνείται να φάει κρέας: αντίθετα απωθείται από αυτό. Όμως αυτό είναι εξαίρεση. Οι περισσότεροι από εμάς από τη γέννησή μας καταναλώνουμε ζωικά προϊόντα χωρίς τύψεις, ενώ πολλοί πεθαίνουν χωρίς ποτέ τους να συλλογιστούν την κτηνωδία που συντελείται για το γεύμα τους. Δεν έχετε αναρωτηθεί γιατί έξω από σφαγεία, κοτοπουλάδικα και κρεοπωλεία πάντα υπάρχει ένα σκίτσο ενός χαρούμενου ζώου; Προσπαθήστε να σκεφτείτε τον παραλογισμό που κρύβεται σε αυτήν την γελοιωδώς χαρούμενη καρικατούρα κόκορα ενώ από κάτω 6 πουλερικά σουβλισμένα περιμένουν να γίνουν γεύμα. Ή την χαρούμενη αγελαδίτσα στην πρόσοψη του κρεοπωλείου, ενώ ο χαρούμενος κρεοπώλης σας πουλάει το ακρωτηριασμένο σε μικρά κομμάτια σώμα της. Ή την χαρούμενη αγελαδίτσα στις συσκευασίες γάλακτος. Σας έδειξε ποτέ κανείς βίντεο τη στιγμή που γεννάει και κάποιος της παίρνει βίαια το μοσχαράκι για να μην πιει το γάλα της μάνας του; Ακούσατε τις απεγνωσμένες κραυγές της; Όχι. Αυτό λέγεται ωραιοποίηση της φρίκης.
   Ο ευφημισμός πάλι έχει να κάνει με την εύρεση ωραίου λεξιλογίου για την κάλυψη μιας ειδεχθούς πράξης. Αντί να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, τα κρύβουμε πίσω από ωραίες λέξεις. Αντί να πούμε νεκρό ζώο, κουφάρι, πτώμα, λέμε μπριζόλα, κεφτεδάκι, σουβλάκι, λουκάνικο. Νοστιμιά ε; Αν σας δινόταν το κρέας ωμό, αμέσως μετά τη σφαγή, η μυρωδιά και η εικόνα του αίματος μάλλον θα σας αναγούλιαζε. Όμως το κρέας υπόκειται σε επεξεργασία, προσθήκη μπαχαρικών, συντηρητικών (διότι ένα πτώμα πρέπει να συντηρηθεί για να μην σαπίσει - μην παραξενεύεστε από τις φήμες περί φορμόλης στα γυράδικα), αλλαγή μορφής, ώστε να μη μοιάζει με την αρχική του μορφή, ψήσιμο ή βράσιμο και είναι έτοιμο. Έτοιμο να καταναλωθεί από κάποιον που βλέπει την τελική μορφή του "προϊόντος" και αγνοεί τι έγινε πριν από αυτήν.
   Το χειρότερο κομμάτι όμως είναι η συνήθεια. Η συνήθεια, η οποία έχει μετατρέψει τους περισσότερους σε ψυχρούς καταναλωτές, που δεν ανατριχιάζουν πλέον στην ιδέα του τι τρώνε. Δεν συγκινούνται από το πτώμα. Συγκινούνται βέβαια από το φόνο, γι' αυτό δεν τους τον δείχνει κανείς. Κι εδώ έρχεται η ηθική να μας χτυπήσει την πόρτα: είναι ο φόνος αδίκημα; Είναι ο βιασμός αδίκημα; Τα βασανιστήρια; Ο ακρωτηριασμός; Η ισόβια σκλαβιά;
   Το θέμα είναι πως όλα αυτά μας κάνουν να ανατριχιάζουμε αν αφορούν κάποιον άνθρωπο. Βέβαια όταν αυτές οι πράξεις γίνονται από απόσταση μπορούμε να τις ανεχτούμε ίσως. Αλλά η φρίκη είναι φρίκη. Όταν όμως το θύμα είναι ένα ζώο, τότε όλα τα παραπάνω ανατριχιαστικά και ειδεχθή εγκλήματα είναι "φυσιολογικά". Διότι η παράδοση και η συνήθεια μας έκανε αναίσθητους σε αυτά. Μας έδωσε δικαιολογίες να μας προστατεύουν από την αλήθεια, να ξεγελάνε το μυαλό μας που ψάχνει λόγους για όλα αυτά τα ψέματα μεγατόνων: "τα ζώα υπάρχουν για να μας τρέφουν", "χωρίς κρέας, γάλα και αυγά ο άνθρωπος δε ζει", "τα ζώα δεν πονάνε, δεν νιώθουν", "είμαστε στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας" κτλ. Το αποκορύφωμα είναι ότι χρησιμοποιούμε και τον Θεό προς υπεράσπισή μας! Τόση είναι η αναίδειά μας! "Ο Θεός έφτιαξε τα ζώα για να τα τρώμε", "ο Θεός ευλογεί το γεύμα μας", "ο Θεός μας έδωσε μυαλό για να είμαστε ανώτεροι από τα ζώα". Αλήθεια; Ο Θεός επέτρεψε την καθημερινή κτηνωδία; Το ολοκαύτωμα;
   Ας κάνω έναν παραλληλισμό: όπως σας έχουν περιγραφεί τα σφαγεία και οι αποτρόπαιες πράξεις που γίνονται εκεί μέσα, κάντε μια αντικατάσταση: αντί για ζώα βάλτε ανθρώπους στη θέση του θύματος. Αυτόματα έχετε ένα Άουσβιτς, ίδιο κι απαράλλαχτο! Τρομερό ε; Ένα συνεχές, καθημερινό, ασταμάτητο Άουσβιτς με θύματα σε δισεκατομμύρια το χρόνο! Αναλογιστείτε τώρα: γιατί αυτό επιτρέπεται; Γιατί κανείς σοφός άνθρωπος δεν το κάνει θέμα; Γιατί οι χορτοφάγοι έχουν βγει τρελοί; Για τον ίδιο λόγο που κάθε μεγαλοκαρχαρίας διακωμωδεί αυτόν που τον ξεσκεπάζει. Λόγω συμφέροντος. Για να γελάει η κοινή γνώμη με τον ακτιβιστή και να συνεχίσει να τρέφεται με αυταπάτες. Εφόσον όμως μπείτε στο δίλημμα να πιστέψετε τη μια ή την άλλη άποψη, σκεφτείτε: ποιος έχει συμφέρον χωρίς να νοιάζεται και ποιος πράττει από αγάπη χωρίς συμφέρον; Έχει συμφέρον ο ακτιβιστής;
   Τέλος, όλα τα παραπάνω θα δικαιολογούνταν ίσως αν όντως ο άνθρωπος αναγκαζόταν να τρώει κρέας για επιβίωση. Όμως δεν υπάρχει ανάγκη. Το ότι υπάρχουν υγιέστατοι υπερήλικες χορτοφάγοι αποδεικνύει το αντίθετο: ότι το κρέας δεν είναι ανάγκη. Είναι επιλογή. Άρα καμιά δικαιολογία δε μας σώζει από την κατηγορία του φόνου. Κι όσο για το επιχείρημα "μα δεν σκοτώνω ΕΓΩ τα ζώα, άλλοι το κάνουν", αντιπαραθέτω το εξής: αν κάποιος πλήρωνε δολοφόνους για να σκοτώσουν εσάς, θα ήταν ο ίδιος αθώος; Όχι φυσικά. Αυτός είναι ο κύριος δράστης, ο ηθικός αυτουργός. Σταματήστε να είστε ηθικοί αυτουργοί δισεκατομμυρίων φόνων αθώων πλασμάτων. Θα νιώσετε καλύτερα.

Υ.Γ.: Οι αρχικές ιδέες δεν είναι δικές μου. Ο σκελετός του κειμένου προέρχεται από ομιλίες του ακτιβιστή της ελευθερίας των ζώων Gary Yourofsky. Εγώ ευθύνομαι για το ελληνικό κείμενο, για την παρουσίασή του και τις εκφράσεις που χρησιμοποίησα.  

Επιλεκτική Ευαισθησία

   Πολλές φορές βρίσκομαι μπροστά σε σχόλια "επιλεκτικά ευαίσθητων" ανθρώπων, η ηθική των οποίων με κάνει να αναρωτιέμαι τι μπορεί να γαλούχησε κάτι τόσο άσχημο. Παραδείγματος χάρη, σε οποιαδήποτε φιλοζωική ανάρτηση βλέπω, υπάρχει και ένα σχόλιο κάποιου τύπου κάπως έτσι: "δεν μπορούμε να σκεφτόμαστε τα ζώα, όσο άνθρωποι πεινάνε", "μα καλά, λύσατε όλα σας τα προβλήματα και ασχολείστε με τα ζώα;" κτλ. Επίσης, όποτε αναρτάται κάτι υπέρ των μεταναστών, πάντα κάποιος "πατριώτης" θα βρεθεί να σχολιάσει: "πρώτα οι Έλληνες", "αμάν μωρέ με τους μετανάστες, εδώ Έλληνες πεινάνε" κτλ.
   Επιτρέψτε μου να νιώσω ένα μικρό σοκ μετά από αυτά. Πρώτον, διότι δεν έχουν κανένα συναίσθημα και δεύτερον, επειδή δεν έχουν καμία λογική. Είναι απλές δικαιολογίες για την έλλειψη δράσης και ευαισθησίας. Άτεχνες προσπάθειες να κρυφτεί η ενοχή του σχολιάζοντα. Προκειμένου όμως να αποδομήσω αυτές τις παράλογες σκέψεις, θα πάρω τα πράγματα με τη σειρά.
   Πρώτα απ' όλα, ο άνθρωπος γεννήθηκε για να είναι ατελής. Για να έχει προβλήματα, μικρά ή μεγάλα. Είναι σχεδόν αδύνατον να τα λύσει όλα, τουλάχιστον με τη συμβατική έννοια. Όταν κανείς το συνειδητοποιήσει αυτό γίνεται ευτυχισμένος με τη ζωή του και τα προβλήματά του μέσα σ' αυτήν, δεν περιμένει να λυθούν για να "γίνει ευτυχισμένος" σε ένα άγνωστο, απροσδιόριστο μέλλον. Οπότε δε θα φτάσει στο σημείο να πει "έχω λύσει όλα μου τα προβλήματα", ακόμα κι αν φτάσει σε προχωρημένη ηλικία. Άρα δεν περιμένουμε να λυθούν όλα μας τα προβλήματα για να ασχοληθούμε με άλλους, ασχολούμαστε με άλλους όσο και τα δικά μας ζητήματα τρέχουν. Χωρίς παράλληλα να παραμελούμε τα προσωπικά μας. Η αντίθετη στάση είναι προϊόν μιας νοοτροπίας που βάζει το Εγώ πάνω απ' όλα και αδυνατεί να κατανοήσει έννοιες όπως συμπόνοια, συμπαράσταση ή αλτρουισμός.
   Έπειτα, μια ζωή είναι πάντα μια ζωή. Είτε είναι η ζωή ενός ζώου είτε η ζωή ενός παιδιού, ενός γέροντα, ενός μετανάστη, μιας γυναίκας, ενός Εβραίου, ενός Έλληνα και ούτω καθεξής. Ο καθένας, από το νεογέννητο γατάκι μέχρι τον εκατοντάχρονο πάμπλουτο εφοπλιστή έχει την ανάγκη της αναπνοής, της επιβίωσης. Δεν υπάρχει διαφορά σε αυτό. Αν ξεκινήσουμε να βάζουμε κριτήρια στο ποιος πρέπει να ζήσει και ποιος όχι, έχουμε φτάσει να γίνουμε ψευτοδικαστές της ζωής και ψευτοθεοί. Οπότε, εφόσον μπορεί κάποιος να βοηθήσει να σωθεί μια ζωή, ας το κάνει. Ας το κάνει αυθόρμητα, όπως πηγάζει από μέσα του, προτού σκεφτεί πολλούς βολικούς λόγους να μην το κάνει. Το επιχείρημα "δε σώζω το ζώο επειδή άνθρωποι πεινάνε" δεν ευσταθεί. Αν κάποιος επιλέξει να μη σώσει το ζώο, αυτόματα αυτή η επιλογή θα σώσει έναν άνθρωπο κάπου; Προφανώς όχι. Ακόμα κι αν αυτό μπορούσε να γίνει, η επιλογή αυτή δε θα ήταν εύκολη. Αλλά από τη στιγμή που κάτι τέτοιο, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, δεν είναι εφικτό, καλό θα ήταν τέτοιες ανούσιες σκέψεις να περιττεύουν.
   Επίσης, το ότι τέτοια σχόλια είναι μίζερες δικαιολογίες αποδεικνύεται από τη στάση όσων τα δημοσιεύουν. Διότι όταν κάποιος βλέπει μια πράξη αγάπης και το πρώτο (και το μοναδικό) που σχολιάζει είναι το "γιατί να το κάνω;", είναι βέβαιο πως δεν είναι ο τύπος που προσφέρει. Δεν είναι ο άνθρωπος που χαρίζει απλόχερα αγάπη στην καθημερινότητά του, διότι αν ήταν θα καταλάβαινε. Ο άνθρωπος που παρακολουθεί μια πράξη αγάπης κι αυτόματα παίρνει αμυντική στάση έχει ενοχές. Ενοχές από τη συμπεριφορά του και τσιμπήματα συνείδησης, τα οποία δεν τον αφήνουν σε ησυχία. Το να σχολιάζει τόσο αρνητικά είναι μια απελπισμένη προσπάθεια να πνίξει τη συνείδησή του μέσα σε έναν ωκεανό αναισθησίας και παραλογισμού. Σπανίως κάποιος τα καταφέρνει ικανοποιητικά, μα όταν κάποιος το πετυχαίνει, έχει κερδίσει στην προσπάθεια να αποκοπεί από την ανθρωπιά του. Μπράβο.
   Το πρόβλημα με αυτούς τους ανθρώπους είναι ότι πασχίζουν διακαώς να βάλουν την αγάπη και την συμπόνια σε καλούπια, σε κατηγορίες. Να βγάλουν μια τελεσίδικη απόφαση στο ποιος πρέπει να βοηθηθεί και ποιος όχι. Να πιάσουν έννοιες που ξεχειλίζουν από συναίσθημα και να τις ντύσουν με ενδύματα λογικής, και μάλιστα όχι ενδύματα καλής ποιότητας. Προφανώς δεν κατανοούν ότι η αγάπη είναι αδέσμευτη. Δεν την ζυγίζεις, δεν περιμένεις αντάλλαγμα, διότι αλλιώς αναφερόμαστε σε μια ανταλλαγή, προμελετημένη και με αμοιβαίο κέρδος. Όταν αγοράζω το ψωμί από τον φούρνο και μετράω τα χρήματα που θα του δώσω δεν τον αγαπάω. Είναι μια πράξη συμφέροντος, όχι αγάπης. Πράξη εγωιστική, όχι αλτρουιστική.
   Επίσης, η ευαισθησία είναι κάτι έμφυτο, είναι η πεμπτουσία της ανθρωπιάς μας. Είναι ο ακρογωνιαίος λίθος μιας κοινωνίας όπου η προσφορά γίνεται τρόπος ζωής και όχι για ωφελιμιστικούς λόγους. Προσφορά χωρίς πρώτα να ζητήσει κανείς εκκαθαριστικό, πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης ή ταυτότητα. Δε γίνεται να είσαι επιλεκτικά ευαίσθητος. Από τη στιγμή που η ευαισθησία γίνεται συνειδητή επιλογή παύει να έχει νόημα, να είναι αυτό που είναι. Και όταν κάποιος έχει χάσει την ευαισθησία του και κατ' επέκταση την ανθρωπιά του, λίγη ελπίδα έχει φύγει από τον κόσμο.

Η Κατάρα των Φυσιολογικών Ανθρώπων (Μέρος 2ο)

   Το άρθρο αυτό το γράφω από ανάγκη να προσθέσω κι άλλα, μιας και στο προηγούμενο σχετικό άρθρο μου έξυσα μόνο την επιφάνεια του τι πάει να πει "φυσιολογικός" άνθρωπος. Κατέστησα σαφές πως η ανάγκη των ανθρώπων να είναι φυσιολογικοί βασίζεται στην ανασφάλειά τους, η οποία κρύβεται καλύτερα στη μάζα. Επίσης βασίζεται στο φόβο, το φόβο να κάνουν το επόμενο βήμα χωρίς να το έχουν δει από αλλού, με την όποια ευθύνη και συνέπεια να βαραίνει τους ίδιους. Ναι, είναι αλήθεια. Είναι βαριά και δυσβάσταχτη η κατάρα του να είναι κανείς φυσιολογικός. Ούτε βήμα δεν τολμά να κάνει από μόνος του χωρίς να τρέμει την κοινωνική κατακραυγή.

   Ας περιγράψω όμως την ανατριχιαστική αυτή κατάρα εκτενέστερα. Θα χρειαστώ εδώ τη βοήθεια της συγγραφέως Τζόαν Ρόουλινγκ, η οποία είπε: "τύποι σαν αυτόν μπορούν να σε σκοτώσουν για να κάνουν τα πράγματα πιο απλά". Μια περιγραφή άκρως ταιριαστή για ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας μας. Όντως ο φόνος λύνει πολλά προβλήματα. Αρκεί να μη γίνεται στο σαλόνι μας. Παραδείγματος χάρη, πώς λύνεται το πρόβλημα των αδέσποτων; Με τη φόλα. Εύκολη λύση, διότι το ζωντανό είναι πρόβλημα. Το νεκρό ζώο όχι. Ο φυσιολογικός άνθρωπος δε θα κοντοσταθεί σε λεπτομέρειες, όπως τα αίτια που τα αδέσποτα πολλαπλασιάζονται. Στα γενέθλια της κακομαθημένης κόρης του θα της αγοράσει αδέσποτο και θα της μάθει πως είναι παιχνίδι. Εκείνη θα το βαρεθεί σύντομα, μόλις πάψει να είναι "χαριτωμένο και γλυκούλι" και θα το πετάξει στο δρόμο. Τότε ο ίδιος πατέρας θα το δηλητηριάσει "για να φύγει από τα πόδια του". Η αντίδραση του μη φυσιολογικού ανθρώπου, του περίεργου, είναι η στείρωση με έξοδα του ιδίου, η παροχή τροφής και στέγης με έξοδα του ιδίου καθώς και η αγάπη και η ίση συμπεριφορά. Πράγματα ανούσια και μη φυσιολογικά, μιας και τα ζώα υπάρχουν για να τα τρώμε και να πεθαίνουν για το δείπνο μας. 

   Πώς θα λυθεί το μεταναστευτικό πρόβλημα; Με ξύλο στους μετανάστες. Ξύλο, γιουχάρισμα, λιθοβολισμός, κατάρες, βρισιές και τραμπουκισμός. Αυτή είναι η φυσιολογική αντίδραση. Ενώ κάποιος σκεπτικιστής που προσπαθεί να δει το αίτιο του προβλήματος του δουλεμπορίου είναι "αναρχοάπλυτος". Χωρίς πολλά πολλά. Έχω δει σε διαδικτυακά σχόλια τρομερούς ρατσιστικούς παροξυσμούς, οι οποίοι προκαλούν σκοτοδίνη με την μεσαιωνική νοοτροπία και τον σκοταδισμό που κουβαλάνε. Τα συνηθέστερα σχόλια των "παραδοσιακών τύπων", των "φυσιολογικών τύπων", είναι: "κρεμάλα ρε! Κρεμάλα στους αλήτες", "εξορία να σαπίσουν στα ξερονήσια θέλουν οι αριστεροί και όσοι αρνούνται να στρατευτούν!". Επαναλαμβάνω: η έλλειψη παιδείας είναι αντιστρόφως ανάλογη με την ανάγκη για βία. Όσο πιο πολύ λείπει το πρώτο, τόσο θεριεύει το δεύτερο. Εξάλλου ο φυσιολογικός άνθρωπος έτσι λύνει τα προβλήματά του. Με φόλα, με ξύλο, με εξορία και κρεμάλα. Προτιμά να σκοτώσει για να κάνει τα πράγματα πιο απλά.   

   Ο φυσιολογικός άνθρωπος αγαπάει τον στρατό. Γενικότερα αγαπάει τη βία και τα όπλα, με ιδιαίτερη αγάπη για το κυνήγι, αλλά με το στρατό δίνει ρέστα. Διότι είναι ένα μέρος όπου η βία, τα όπλα και το νοσηρό παιχνίδι εξουσίας, παράλογο και ατελέσφορο, είναι στο φόρτε του. Και ο φυσιολογικός άνθρωπος θέλει να ταΐζει το υπερτροφικό του εγώ με εξουσία, καταπίεση και διαταγές. Για να μην αδικώ τους πάντες, στο στρατό υπάρχουν και πολύ εντάξει άνθρωποι (είχα την τύχη να γνωρίσω αρκετούς) αλλά αποτελούν την εξαίρεση. Είναι οι περίεργοι, μιας και φέρονται στους κατώτερους με δικαιοσύνη και δεν τους τυραννούν. Ενώ για τον φυσιολογικό άνθρωπο το να σκέφτεται κάποιον άλλον είναι κούραση. Προτιμά να τον βασανίσει εκατό φορές πριν τον αφήσει στην ησυχία του. Διότι "έτσι έκαναν οι παλιοί", "έτσι γινόταν πάντα" και για όποιον ο εγκέφαλος είναι απολεσθέν όργανο η παράδοση είναι νόμος. Η καινοτομία είναι σκοτούρα και η καλοσύνη αδυναμία. 

   Γενικότερα η βία είναι στο αίμα μας. Είμαστε φυσιολογικοί άνθρωποι. Μας αρέσει ο άρτος και τα θεάματα, όπως στην ρωμαϊκή πλέμπα. Δεν έχουμε αλλάξει ούτε στο ελάχιστο από τότε. Προτιμούμε να διασκεδάσουμε με αιματοχυσία, με βία και πόνο αρκεί να είμαστε σε ασφαλή απόσταση. Παλιά γινόταν με μονομάχους στις αρένες, ενώ τώρα γίνεται με ταυρομαχίες, αγώνες πυγμαχίας (και άλλων φιλειρηνικών τεχνών) και καβγάδες. Όσο περισσότεροι τόσο καλύτερο το χάζι. Αντίθετα, όταν κάποιο παιδί παρεκκλίνει και δείχνει να αγαπά το διάβασμα και τις τέχνες, η κοινωνία πασχίζει αγόγγυστα να το επαναφέρει στην τάξη. "Μη γίνεις φλώρος", "μην είσαι φύτακλας", "άντρας να γίνεις ρε, όχι χλεχλές!". Ο τραμπουκισμός σε όλο του το μεγαλείο. Η ανάγκη της κοινωνίας μας να δημιουργήσει κι άλλους φυσιολογικούς ανθρώπους. Και τα καταφέρνει πολύ καλά. Έχει βαπτίσει το όμορφο άσχημο, το διαφορετικό απαράδεκτο και το εναλλακτικό ανεκδιήγητο.

   Οτιδήποτε δεν αγαπά ο φυσιολογικός τον δαιμονοποιεί. Οι αριστεροί είναι ο σατανάς. Τα παιχνίδια που παίζουν οι νέοι είναι ο σατανάς. Γενικά ό,τι δε μας αρέσει και δεν μπορούμε να το καταδικάσουμε με βάση τη λογική είναι ο σατανάς. Η γιόγκα και η ανατολική κουλτούρα είναι πονηρά πράγματα. Η ξένη λογοτεχνία παρασύρει και διαφθείρει. Αντίθετα, οτιδήποτε γνωρίζουμε από παλιά είναι αυτόματα καλό κι αθώο, απλώς επειδή το γνωρίζουμε από παλιά. Δε χρειάζεται πολύ ψάξιμο. Παλιά μπορεί οι γυναίκες να μην ψήφιζαν, οι νέοι να παντρεύονταν με συνοικέσια και όσοι έμεναν ελεύθεροι να ήταν στο περιθώριο της κοινωνίας, μπορεί η καταπίεση και η ενδοοικογενειακή βία να ήταν σύνηθες φαινόμενο, όμως αυτά δεν τάραζαν κανέναν. Έτσι μάθανε, άρα είναι φυσιολογικό. "Το παιδί θέλει ένα γερό χέρι ξύλο για να στρώσει", "η γυναίκα που δεν παντρεύτηκε μέχρι τα είκοσι είναι τσούλα", ο νέος που διαφοροποιείται "είναι τεντυμπόυς". Κι άλλα πολλά χαριτωμένα.

   Έπειτα, ένας μεγάλος παραλογισμός των φυσιολογικών ανθρώπων είναι η αποστασιοποίηση από τη φύση. Λόγω έλλειψης διορατικότητας αρνούνται να σκεφτούν πως το κακό που προκαλούμε στη φύση θα γυρίσει μπούμερανγκ να μας σαρώσει. Η απλή λύση όταν τελειώνει το πλαστικό του γεύμα είναι να πετάξει τα σκουπίδια όπου βρει. Να πετάξει το τσιγάρο (αναμμένο, βαριέται να το σβήσει) στο ύπαιθρο. Να κοροϊδέψει αυτούς που ασχολούνται με την ανακύκλωση (εδώ άνθρωποι ψάχνουν δουλειά κι ο δήμος δίνει λεφτά για κάδους ανακύκλωσης). Να αμφισβητήσει τις εναλλακτικές, πράσινες μορφές ενέργειας. Να στρουθοκαμηλίσει σε τέτοιο βαθμό που η μόλυνση του αέρα, του νερού και του περιβάλλοντος γενικότερα να τον ανησυχεί λιγότερο από το τι φόρεσε η παρουσιάστρια του πρωινάδικου. 

   Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα του φυσιολογικού ανθρώπου είναι η τάση του να προσηλυτίζει. Να κάνει τα πάντα για να είναι μέρος ενός συνόλου, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Δε θέλει να χαλάσει την πιάτσα, με οποιοδήποτε κόστος. Πριν κάποιες μέρες διάβασα κάτι πολύ ωραίο: "Normal people scare me". Μια μεγάλη αλήθεια. Με τρομάζουν πολύ, διότι ξέρω τι σημαίνει "φυσιολογικός" άνθρωπος. Σημαίνει καταραμένος να μην πρωτοτυπεί, να μένει ασυγκίνητος στις τραγωδίες, να κοιτάει τη ζωούλα και τη βολή του και να υποτάσσεται σε οποιανδήποτε επικίνδυνη νοοτροπία, αρκεί να κάνει το κομμάτι του. Καταραμένος να είναι συντηρητικός, οπισθοδρομικός, χωρίς περιθώρια εξέλιξης. Κι αν αυτό το 90% του ανθρώπινου πληθυσμού ήταν λίγο μεγαλύτερο, ακόμα θα ζούσαμε στις σπηλιές.

    

Το Μεταναστευτικό Δράμα

   Η μετανάστευση. Ένα οικουμενικό ζήτημα, εξαιρετικά σημαντικό τόσο για την παγκόσμια γεωπολιτική διαμόρφωση όσο και για τη διαμόρφωση της ηθικής, της κοινωνίας και φυσικά της αξίας της ανθρώπινης ζωής. Η μετανάστευση, είτε γίνεται για πολιτικό άσυλο είτε για οικονομικούς λόγους, σημαίνει αυτόματα και την ανάγκη του μετανάστη για προοπτικές, προϋποθέσεις για τη μελλοντική ζωή του και ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης.
   Παρεμπιπτόντως, η ανθρώπινη ζωή δεν είναι κάτι δεδομένο ούτε κάτι που οι άνθρωποι παντού αντιλαμβάνονται με γνώμονα την ισότητα. Παρότι ο νόμος καθορίζει πως μια ανθρώπινη ζωή είναι ίση με τις άλλες, οπότε ενέργειες όπως η ευθανασία κάποιου υπερήλικα με νοητικές και σωματικές δυσλειτουργίες, ενός ασθενούς σε κώμα ή ενός θανατοποινίτη ακόμα και μια μέρα πριν την εκτέλεση ισούνται με φόνο, η ηθική κάθε κοινωνίας και εποχής έχει άλλη άποψη. Παραδείγματος χάρη, στην προχριστιανική ρωμαϊκή κοινωνία, οι χριστιανοί ήταν κατώτεροι: η ζωή τους δινόταν για την διασκέδαση του πλήθους. Στην Αμερική παλαιότερων εποχών η ζωή των μαύρων ήταν κατώτερη: υπήρχαν για να υπηρετούν. Σε όχι και πολύ παλαιότερες εποχές οι ζωές των γυναικών θεωρούνταν κατώτερες: υπήρχαν για να υπηρετούν και να τεκνοποιούν. Ακόμα και στη σημερινή εποχή οι ζωές των ζώων θεωρούνται κατώτερες από αυτές των ανθρώπων. Φυσικά η υποτίμηση της ζωής κάποιου ατόμου έχει κι άλλα αποτελέσματα: υποτιμούμε την νοημοσύνη του, την ανάγκη του για επιβίωση, τα συναισθήματά του, τον πόνο του και πολλά ακόμα. Αυτό στην καλύτερη περίπτωση, διότι στη χειρότερη απλά αδιαφορούμε. Κάτι παρόμοιο πιστεύεται και για τις ζωές των (λαθρο)μεταναστών από μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων.
   Σημαντικό είναι να καταλάβουμε πως η συμπόνοια και η προσπάθεια στήριξής τους είναι μια συνειδητή επιλογή, όχι μια ενστικτώδης διεργασία. Οπότε καλό θα ήταν να κάνουμε λίγα βήματα πίσω, να κοιτάξουμε εξαρχής το ζήτημα της μετανάστευσης αφήνοντας πίσω ό,τι μας έχει ταΐσει η κοινωνία μας σαν δεδομένο και το κατάπιαμε αμάσητο. Θα τοποθετηθώ σε αρκετά δεδομένα που η κοινωνία μας έχει εμφυτεύσει από παιδιά κι έχουν ριζώσει μέσα μας, κάνοντάς μας δεκτικούς σε θέματα βίας και ρατσισμού χωρίς τύψεις.
   Πρώτον, η ιδέα πως η μετανάστευση είναι μια επιλογή και οι συνέπειες δικαίως βαραίνουν τον μετανάστη. Μια ιδέα αρκετά διαδεδομένη, η οποία προέρχεται από την αδιαφορία μας, μιας και ΠΟΤΕ δεν μπαίνουμε στη θέση του μετανάστη. Ας το δούμε λογικά: ποιος άνθρωπος θα παραιτούνταν από την ήρεμη και ειρηνική ζωή του για να ταξιδέψει σε μια άλλη χώρα ή ήπειρο στοιβαγμένος σε ένα φουσκωτό σκάφος, θέτοντας την οικογένειά του σε κίνδυνο; Ποιος θα πήγαινε σε ένα άγνωστο μέρος για να μείνει, ενώ στη χώρα του είναι μια χαρά; Κανείς. Ο λόγος που οι άνθρωποι κάνουν αυτή την απελπισμένη κίνηση είναι επειδή προφανώς δεν υπάρχει ειρήνη, ελπίδα και γενικότερα πιθανότητες επιβίωσης στη χώρα τους. Σε περίπτωση πολέμου πολλοί άνθρωποι, έχοντας χάσει σπίτια, περιουσίες, συγγενείς και κινδυνεύοντας να χάσουν τη ζωή τους, αναγκάζονται να μεταναστεύσουν αλλού. Δεν υπάρχει άλλη επιλογή. Σε περίπτωση απόλυτης φτώχειας επίσης αναγκάζονται να γίνουν οικονομικοί μετανάστες, μιας και θέλουν να παρέχουν στα παιδιά τους την ευκαιρία για μια αξιοπρεπή ζωή. Διότι εάν το κράτος τους είναι αδιάφορο απέναντι στη ζωή τους, τότε δεν υπάρχει ειρήνη. Υπάρχει ένας διαρκής πόλεμος για επιβίωση και η έξοδος από αυτόν βαραίνει τους δικούς τους ώμους. Οπότε αυτοί οι άνθρωποι δεν ψάχνουν κάτι άλλο παρά επιβίωση, μέλλον και ανθρώπινες, αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής. Αγαθά δηλαδή τα οποία παραλάβαμε με τη γέννησή μας και εκλάβαμε σαν δεδομένα. Πού είναι το παράλογο; Γιατί να τιμωρηθούν;
   Αυτό με οδηγεί στο δεύτερο δεδομένο που μας πλασάρει η κοινωνία: "οι μετανάστες έρχονται για να μας βλάψουν". Έχοντας εξηγήσει παραπάνω ποιοι είναι οι λόγοι που κάποιος μεταναστεύει, αρνούμαι να δεχτώ πως κάποιος διασχίζει τον μισό πλανήτη, πολλές φορές με τα ανήλικα παιδιά του, για να βλάψει τη χώρα μας. Αυτή η θεωρία συνωμοσίας θα είχε νόημα μόνο αν οι άνθρωποι αυτοί είχαν άμεσο κέρδος από το κράτος τους για αυτή τους τη θυσία. Και όποιος παρατηρήσει ένα μεταναστευτικό κύμα καταλαβαίνει εύκολα πως τέτοιο κέρδος δεν υπάρχει. Εξάλλου η θυσία που γίνεται, η απομάκρυνση από την πατρίδα, δεν έχει ισότιμο αντάλλαγμα. Ποιος θα μετανάστευε, αφήνοντας τα πάντα πίσω του, για να βοηθήσει στην υλοποίηση μακροπρόθεσμων ιμπεριαλιστικών σχεδίων που θα ολοκληρώνονταν χρόνια μετά το θάνατό του; Είναι γελοίο. Ακόμα κι αν υποθέσουμε πως υπάρχουν λίγοι που σκέφτονται έτσι, σίγουρα δεν δικαιολογούνται τα εκατομμύρια των μεταναστών.
   Τρίτο επιχείρημα της σημερινής κοινωνίας μας, άκρως αβάσιμο: "οι ξένοι προωθούν μετανάστες στη χώρα μας για να βλάψουν την οικονομία μας". Μα πώς βλάπτεται η οικονομία μας έτσι; Ζούμε σε ένα παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα όπου η βασική αρχή είναι το εύκολο κέρδος με όσο το δυνατόν λιγότερα έξοδα. Η "καλύτερη" λύση για το εύκολο κέρδος είναι τα φτηνά εργατικά χέρια. Αυτά είναι τα χέρια των μεταναστών, που μέσα στην απελπισία τους δε ζητάνε ένσημα, αύξηση μισθού, παροχή κατοικίας, αδειών, ρεπό ή 8ωρη εργασία. Αν το καλοσκεφτείτε, αυτοί οι άνθρωποι δέχονται τη μεγαλύτερη εκμετάλλευση από οποιονδήποτε. Όσο άσχημο κι αν είναι, ο καπιταλισμός απαιτεί τέτοια μέτρα για να επιβιώσει. Ζητά διακαώς την πάταξη των δικαιωμάτων των εργατών με γνώμονα το κέρδος! Κι όσο ζούμε σε έναν καπιταλιστικό κόσμο, υπάρχουν κέρδος και συμφέροντα πίσω από τη μετανάστευση. Δεν θα υπήρχαν οι φτηνές φράουλες αν δεν δούλευαν υπό άθλιες συνθήκες οι μετανάστες στην Πελοπόννησο! Ξεχνάει κανείς την απάνθρωπη εκμετάλλευση στη Νέα Μανωλάδα; Πόσοι "πατριώτες" Έλληνες βασίζονται σε μετανάστες για να βγάλουν εύκολο χρήμα, ενώ δημόσια διακηρύττουν πως είναι κατά της μετανάστευσης; Πάρτε το χαμπάρι. Η οικονομία προτιμά εργάτες φτηνούς κι άβουλους, όχι απαιτητικούς και με δικαιώματα. Ο μέσος Έλληνας επιχειρηματίας πιθανότατα θα προτιμήσει έναν (λαθρο)μετανάστη στη δουλειά του παρά έναν Έλληνα. Κρίμα σε όσους πιστεύουν στα πατριωτικά τους αισθήματα.
     Αφήνοντας το οικονομικό ζήτημα πίσω, ας ταξιδέψουμε στην πλύση εγκεφάλου που δεχόμαστε καθημερινά από τη ρατσιστική προπαγάνδα. "Οι μετανάστες είναι κατώτεροι από τους Έλληνες και δικαίως υποφέρουν". Ερώτηση: σε τι είναι κατώτεροι; Έπειτα, ακόμα κι αν ήταν κατώτεροι, γιατί να υποφέρουν; Με την ίδια λογική, άνθρωποι με ειδικές ανάγκες, ηλικιωμένοι, άποροι, άτομα δηλαδή που ο καθένας μας έχει στην οικογένειά του και θεωρούνται (ηλιθίως) κατώτερα από πολλούς, θα έπρεπε να υποφέρουν κι αυτά! Δε βλέπω όμως να ενστερνίζεται κανείς αυτή την ιδέα! Ας γίνει στο μυαλό μας μια σύγκριση ενός άπορου Έλληνα, ενός συνταξιούχου, που πλέον δεν έχει τη δύναμη να δουλέψει και βασίζεται σε άλλους για τα προς το ζην, με έναν μετανάστη, που ανήκει σε μια αδύναμη κοινωνικά ομάδα. Αν κατανοήσουμε βαθιά πόσο λάθος είναι να αδιαφορούμε για τη δυστυχία ενός άπορου ή αδύναμου, ίσως γίνουν κάποια βήματα υπέρ των μεταναστών.
   Ας περάσουμε σε μια άλλη εσφαλμένη αντίληψη: "εμείς γιατί να ταΐζουμε τους μετανάστες; Εδώ οι Έλληνες δεν έχουν να φάνε!". Όντως υπάρχουν και Έλληνες που είναι άποροι. Πάντα υπήρχαν. Δεν προτείνω να τους αγνοήσουμε για χάρη των μεταναστών. Υποστηρίζω όμως την ισότητα: ένας άπορος άνθρωπος δεν έχει διαφορά από άλλον, από όπου κι αν προέρχεται. Έχει τις ίδιες ανάγκες. Εξάλλου όσοι έχουν την ανωτέρω αντίληψη, πολύ βολικά ξεχνάνε ότι οι Έλληνες είναι ένας λαός με μια ιστορία γεμάτη μετανάστευση! Έλληνες υπάρχουν σε κάθε γωνιά της γης. Είναι ηθικά σωστό εκείνοι οι άνθρωποι να αφεθούν στην τύχη τους από τα κράτη που τους φιλοξενούν; Ή πρέπει να έχουν ειδική μεταχείριση επειδή είναι Έλληνες; Εδώ δεν υπάρχει ηθικό δίλημμα: εφόσον απαιτείς από άλλες χώρες να παρέχουν ευκαιρίες στους συγγενείς σου που μεταναστεύουν εκεί, φρόντισε να παρέχονται οι ίδιες ευκαιρίες σε όσους έρχονται στη δική σου χώρα για να χτίσουν τη ζωή τους. Η βολική εχθρική στάση που δείχνει ο καθένας στον ξένο που έρχεται σπίτι του είναι ίδια παντού. Μην πιστεύεις πως οι Έλληνες της Γερμανίας, της Αμερικής ή της Αυστραλίας έγιναν δεκτοί με ενθουσιασμό. Ρώτα τον θείο/θεία σου όταν έρθει το καλοκαίρι στην Ελλάδα τι ρατσισμό δέχεται εκεί. Κι όταν θυμώσεις με την απαράδεκτη μεταχείριση που δέχεται εκείνος, δέξου μια σφαλιάρα κι εσύ διότι κάνεις ακριβώς το ίδιο. Υιοθετείς δηλαδή μια ρητορική μίσους από την αναπαυτική πολυθρόνα σου απέναντι σε ανθρώπους που δεν έχουν πού να μείνουν, τι να φάνε και πού να κοιμηθούν. Όχι και τόσο γενναίο, Ελληναρά που καυχιέσαι για τους αρχαίους σου προγόνους.
   Τώρα, μιας και έθιξα το θέμα των προγόνων, καλό είναι να συνειδητοποιήσει κανείς πως το λεγόμενο "ελληνικό DNA" ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ. Η Ελλάδα βρίσκεται στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων κι αυτό την έκανε εμπορικό μονοπάτι από αρχαιοτάτων χρόνων. Γι' αυτό οι λεγόμενοι πρόγονοί μας είναι μια ετερόκλητη ομάδα ανθρώπων, που φυσικά έχει διαφορετική καταγωγή, χαρακτηριστικά κι αρκετά διαφορετικό DNA, το οποίο διαφοροποιείται όσο πάει από γενιά σε γενιά. Ας υποθέσουμε λοιπόν πως οι πρώτοι Έλληνες που γνωρίζουμε είναι αυτοί που πρωτοαποίκησαν τον ελλαδικό χώρο, υποτάσσοντας τους Πελασγούς. Αν θεωρείς αυτούς τους "καθαρούς" προγόνους σου, κάνεις λάθος. Έγιναν αρκετές προσμίξεις από τότε. Ήρθαν οι Ίωνες, οι Αιολείς, οι Δωριείς, οι Αχαιοί κι άλλοι. Ποιο DNA ανάμεσά τους είναι το "ελληνικό DNA"; Αργότερα, λόγω της εμπορικής της αξίας, η Ελλάδα δέχτηκε επιρροές από τους Αιγύπτιους, τους Εβραίους, τους Φοίνικες, τους Καρχηδόνιους κι άλλες φυλές της Μεσογείου. Να είσαι σίγουρος πως υπήρξαν προσμίξεις "ξενικού DNA" που αλλοίωσαν το πολύτιμο "καθαρόαιμο ελληνικό". Αργότερα οι Πέρσες εισέβαλαν στην Ελλάδα, με ιμπεριαλιστικές τάσεις που άφησαν το στίγμα τους. Το ίδιο αργότερα και οι Ρωμαίοι. Και αν θεωρούμε το Βυζάντιο σαν "την τότε Ελλάδα", ας μην ξεχνάμε πως οι Βυζαντινοί ήθελαν να ονομάζονται Ρωμαίοι, απ' όπου, σύμφωνα με αρκετές εκδοχές, προήλθαν οι ονομασίες "Ρωμιοί" και "Ρωμιοσύνη". Έπειτα, στην μακρόχρονη κυριαρχία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας έγιναν πολλές επιδρομές. Λαοί όπως οι Άβαροι, οι Ούννοι, οι Βάνδαλοι, οι Βέρβεροι, οι Σλάβοι, οι Ενετοί, οι Σελτζούκοι και οι Οθωμανοί Τούρκοι άφησαν το στίγμα και το DNA τους, λίγο ή πολύ, στον ελλαδικό χώρο. Τέλος, αν αναφέρουμε και τις μετακινήσεις λαών στην σύγχρονη Ελλάδα, υπήρξαν μεγάλες ομάδες Κινέζων (που, βάσει αρχαίων επιγραφών, γνωρίζουμε πως μας επισκέπτονταν από την αρχαιότητα), Ευρωπαίων, Ρομά, Αιγύπτιων, Βούλγαρων, Αλβανών, Σκοπιανών και Τούρκων που μετανάστευσαν στην Ελλάδα κι έκαναν απογόνους. Τέλος, το μόνο σίγουρο είναι ότι το "ξενικό DNA" δεν ξεχωρίζει από το ελληνικό μετά από το πέρασμα 3-4 γενεών και η ξενική καταγωγή ξεχνιέται με το πέρασμα των αιώνων. Όλη αυτή η μετακίνηση λαών δεν είναι καθόλου περίεργη. Αντίθετα, είναι απολύτως φυσιολογικό και επόμενο να γίνονται μετακινήσεις λαών και προσμίξεις ξένων χαρακτηριστικών, συνηθειών και νοοτροπιών σε μία χώρα. Οπότε ας σταματήσει αυτή η καραμέλα πως "σήμερα η Ελλάδα πλήττεται από μετανάστες, ενώ παλιότερα η Ελλάδα ήταν καθαρή". Ας σταματήσει η διάκριση ανάμεσα σε Έλληνες και μη Έλληνες, διότι ακόμα και μέσα στην Ελλάδα οι άνθρωποι διαφέρουν αρκετά. Δεν είμαστε ένα ενιαίο σύνολο απέναντι στο σύνολο των "ξένων".
   Ελπίζω να έχει γίνει ξεκάθαρο πως ούτε διαφέρουμε ως λαός με τους υπόλοιπους ούτε μείναμε απρόσβλητοι από αλλαγές και προσμίξεις με την πάροδο των αιώνων. Είναι αδύνατον να γίνει αυτό. Το ίδιο συμβαίνει και σε επίπεδο γλώσσας. Μπορεί να είμαστε περήφανοι επειδή αναγνωρίζουμε το αρχαίο ελληνικό αλφάβητο αλλά κι εδώ υπάρχουν πολλά που δεν ξέρουμε: πρώτον, η προφορά της νεοελληνικής γλώσσας διαφέρει παρασάγγας από της αρχαίας. Πολλές λέξεις έχουν αλλάξει σημασία.  Έχουν γίνει δάνεια κι αντιδάνεια από και προς ξένες γλώσσες. Έπειτα, δύσκολα μπορεί κάποιος να ισχυριστεί πως ξέρει σε ικανοποιητικό βαθμό τα αρχαία ελληνικά. Οι περισσότεροι έχουμε ακροθιγώς αγγίξει μόνο την αττική διάλεκτο και μόνο του 5ου-4ου αιώνα π.Χ. Τίποτε περισσότερο. Για τα υπόλοιπα έχουμε δυστυχώς μαύρα μεσάνυχτα, ως επί το πλείστον. Το ίδιο και για πολλές συνήθειες και νοοτροπίες των αρχαίων Ελλήνων. Οπότε ας στραφούμε στο παρόν μας αφήνοντας το αβέβαιο παρελθόν ως έχει, δείχνοντας του βέβαια αγάπη και προσοχή, όση χρειάζεται.
   Εφόσον έγινε αντιληπτή η χαοτική απόσταση που έχουμε με τους αρχαίους Έλληνες και η ανάγκη μας να στραφούμε στα προβλήματα του παρόντος αντί να βαυκαλιζόμαστε για το παρελθόν μας, ας σκεφτούμε κάτι άλλο. Η Ελλάδα, μια χώρα με βαθιά σχέση με τη μετανάστευση, δέχτηκε ένα τεράστιο κύμα μεταναστών τον 19ο και 20ό αιώνα, κυρίως το 1922. Η αντιμετώπιση των προσφύγων, οι οποίοι είχαν ήδη εκδιωχθεί δια της βίας από τα μέρη που ζούσαν, ήταν ιδιαίτερα άσχημη. Κάθε ντόπια, ξενοφοβική κοινωνία λειτουργεί έτσι, οπότε δε δικαιούμαστε τα εύσημα για την άθλια συμπεριφορά μας. Εξάλλου και η ποντιακή φυλή, μεταξύ άλλων, δεν έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από τους ντόπιους Έλληνες. Υπάρχουν γραπτές μαρτυρίες σχετικές με την περιφρόνηση και την κακή μεταχείριση από πολλούς ντόπιους τότε. Η ομοιότητα της τότε κατάστασης με τη σημερινή είναι εκπληκτική.
   Επίσης, η ποντιακή φυλή είναι το θύμα μιας γενοκτονίας τεραστίων διαστάσεων. Όντας, θέλω να πιστεύω, ευαισθητοποιημένοι σε ζητήματα σφαγών και διωγμών ολόκληρων λαών, δε θα γυρίσουμε την πλάτη μας σε άλλους λαούς που είναι εξίσου θύματα βίας, πολέμων και συμφερόντων. Αν τους αγνοήσουμε γινόμαστε το ίδιο σκληροί με αυτούς που κακομεταχειρίστηκαν τους κατατρεγμένους Πόντιους, οι οποίοι είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας. Έχω την πεποίθηση πως η βία δεν πρέπει να γίνεται αποδεκτή, απ' όπου κι αν προέρχεται. Δε γίνεται να είμαστε επιλεκτικά ευαίσθητοι. Ή συμπονούμε τους άπορους και κατατρεγμένους αυτού του κόσμου είτε όχι. Ένα μεγάλο δυστυχώς μέρος της ελληνικής κοινωνίας ξεχνάει τον πόνο των Ελλήνων μεταναστών και των διωγμών που υπέστησαν κάνοντας το ίδιο σε άλλους λαούς. Πέφτει στο χειρότερο επίπεδο απάνθρωπης συμπεριφοράς: τον ρατσισμό. Τις διακρίσεις με βάση την φυλή, την αναισθησία απέναντι στον πόνο, το μίσος και τον διωγμό. Δηλαδή την απαράδεκτη συμπεριφορά που τυράννησε και τους ίδιους τους Έλληνες, όπως και πολλούς άλλους λαούς, από τον Χίτλερ. Ας μη γίνουμε όμοιοι με τους τυράννους και βασανιστές μας.
   Φυσικά υπάρχει και η πεποίθηση πως οι Έλληνες ήταν πάντοτε νόμιμοι μετανάστες ενώ οι ξένοι λαθρομετανάστες, κάτι που απέχει από την αλήθεια. Πρώτον, υπήρχαν και υπάρχουν Έλληνες λαθρομετανάστες, Έλληνες που δε σέβονται τους νόμους των χωρών που τους φιλοξενούν και Έλληνες που χρησιμοποίησαν την ανοχή κάποιων νομικών πλαισίων για να εδραιωθούν. Άνθρωποι που μετανάστευσαν χωρίς χαρτιά και νομιμοποιήθηκαν μετά από χρόνια μαύρης εργασίας. Εφόσον δεχόμαστε αυτά, ας δεχτούμε πως η αντίστοιχη συμπεριφορά, κι όχι διαφορετική, γίνεται από ξένους που έρχονται εδώ. Έπειτα, μη φανταστείτε πως ο ξένος έρχεται εδώ θέλοντας να είναι λαθρομετανάστης. Δυστυχώς το δουλεμπόριο καλά κρατεί. Οι άνθρωποι στις υποανάπτυκτες χώρες δέχονται παραπληροφόρηση, τους υπόσχονται ένα λαμπρό μέλλον στην Ελλάδα και τα επίσημα χαρτιά και στοιχεία τους εξαφανίζονται από τους δουλεμπόρους τους. Αν νομίζουμε πως ο ξένος μετανάστης επιθυμεί να εισέρχεται λαθραία, είμαστε γελασμένοι. Εκείνος είναι το θύμα, όχι ο θύτης. Απλά δεν έχει τη δύναμη να ζητήσει τα χαρτιά του και, όταν το κάνει, έρχεται αντιμέτωπος με την αδιαφορία, τη γραφειοκρατία και τον ρατσισμό. Παγιδεύεται στο κράτος μας χωρίς χαρτιά, χωρίς δυνατότητα απόδρασης ούτε πίσω στη χώρα του ούτε σε άλλες. Οι περισσότεροι ούτε καν ήθελαν να παραμείνουν στην Ελλάδα: κατέληξαν εδώ. Και γίνονται πολλές πορείες και συλλαλητήρια για να πάρουν πίσω τα επίσημα έγγραφά τους ή για να δεχτούν βοήθεια για να μεταναστεύσουν σε άλλα κράτη, όμως οι δουλέμποροί τους έχουν φροντίσει να εξαφανιστούν αφού τους καταληστέψουν βασισμένοι στην ανάγκη τους και τους παρατήσουν στην Ελλάδα και το ελληνικό δημόσιο έχει πολύ δύσκολο έργο στη διερεύνηση των στοιχείων των ανθρώπων αυτών.
   Ας σκεφτούμε τώρα την κατάστασή τους: αιχμάλωτοι σε μια ξένη χώρα, συνήθως με μια οικογένεια που έχει ανάγκες, χωρίς να ξέρουν τη γλώσσα, με κλειστές τις πόρτες από παντού και με ένα μεγάλο κύμα μίσους να τους πνίγει. Είναι σίγουρα τα θύματα, όχι οι θύτες. Κι εμείς τους κάνουμε τη ζωή δυσκολότερη, αγνοώντας ό,τι προβλήματα έχουν. Δηλαδή, ενώ βρισκόμαστε μπροστά στο τεράστιο μίασμα του δουλεμπορίου, προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε το σύμπτωμα κι όχι το αίτιο. Τα βάζουμε με τους δούλους κι όχι με τους δουλεμπόρους. Λες και οι δούλοι επιλέγουν αυτή την ζωή. Λες και κυνηγώντας τους δούλους θα λυθεί οριστικά το μεταναστευτικό ζήτημα. Αλλά ας το βάλουμε καλά στο μυαλό μας: τα αίτια του μεταναστευτικού ζητήματος δεν είναι ούτε η υστεροβουλία των μεταναστών ούτε η επιθυμία τους να μας καταστρέψουν. Αντίθετα, βρίσκονται πιασμένοι στην αρπάγη ενός καλοστημένου, απάνθρωπου συστήματος κι εμείς καλά θα κάνουμε κάποτε να αντικρίσουμε αυτή την αρπάγη, αντί να την προσπερνάμε.

Υ.Γ.: Στο παραπάνω άρθρο δεν διαχωρίζω με σαφήνεια τους όρους "μετανάστης" και "πρόσφυγας". Χρησιμοποιώ, αυθαίρετα ίσως, τον όρο "πρόσφυγας" σαν υποσύνολο του όρου "μετανάστης", δηλαδή κάποιου που φεύγει από την πατρίδα του για λόγους επιβίωσης. Ο όρος "πρόσφυγας", δηλαδή ο άνθρωπος που έχει εκδιωχθεί με τη βία από την πατρίδα του, είναι κατά τη γνώμη μου μια πολύ ιδιαίτερη κατηγορία μετανάστη.

Το Μεγάλο Άλμα από τη Θεωρία στην Πράξη

   Ένας ορισμός που μπορεί να δοθεί για την θεωρία είναι ο εξής: θεωρία είναι κάθε νοερή προσέγγιση ενός θέματος, που προέρχεται από παρατήρηση, σκέψη και φαντασία, και έχει σκοπό την εξερεύνηση και ανάλυση ενός ζητήματος. Η θεωρία είναι ένα απαραίτητο βήμα πριν την πρακτική ενασχόληση, παρότι υποτιμάται από πολλούς, διότι έχει να κάνει με την εύρεση τρόπων, μεθόδων και μέσων για να επιτευχθεί κάποιος στόχος. Χωρίς αυτήν προχωράμε στα τυφλά, βασιζόμενοι σε στιγμιαίες παρορμήσεις και αυθαίρετα, βιαστικά συμπεράσματα.
   Για να δημιουργηθεί όμως μια σωστή, σταθερή θεωρία πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη αρκετοί παράγοντες, οι οποίοι όμως συνήθως παραβλέπονται σαν αμελητέοι, ανούσιοι ή ανύπαρκτοι. Αποτέλεσμα αυτού είναι πολλοί επαγγελματίες να βασίζονται στη "διαίσθηση" ή στην τύχη και να κατηγορούν την ίδια την τύχη όταν μοιραία θα αποτύχουν! Είναι οι πρώτοι που θα "θεωρήσουν" πως ο άνθρωπος είναι αδύναμος, πως όλα βασίζονται στην τύχη και θα γίνουν φοβισμένοι μοιρολάτρες.
   Ένας "καθαρόαιμος" θεωρητικός όμως δεν βρίσκει τους αστάθμητους παράγοντες αμελητέους. Η τύχη αποτελείται από πολλές παραμέτρους, οι οποίες, αν και δεν μπορούν να ελεγχθούν πλήρως, μπορούν εν μέρει να γίνουν κατανοητές. Έτσι μπορεί να "δαμαστεί" η τύχη. Με μια προσεκτική και λεπτομερή θεωρία. Αυτό ισχύει τόσο για τις θετικές όσο και για τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Βέβαια στις θετικές/τεχνολογικές επιστήμες ο παράγοντας "τύχη" είναι περιορισμένος, μιας και με προσεκτική παρατήρηση μπορούν να καταγραφούν και να υπολογιστούν λεπτομερώς οποιουδήποτε είδους παράγοντες, μιας και έχουμε να κάνουμε με τεχνολογία, βιολογία, χημεία ή φυσική. Στις ανθρωπιστικές επιστήμες όμως οι αστάθμητοι παράγοντες ποικίλλουν και είναι δύσκολα ανιχνεύσιμοι ή προσδιορίσιμοι εξ ορισμού, μιας και το αντικείμενο μελέτης είναι ο άνθρωπος. Αυτός είναι ένας λόγος που τα λειτουργήματα του νηπιαγωγού, του εκπαιδευτικού και του ψυχολόγου προκαλούν μεγάλη πνευματική κόπωση.
   Σε κάθε περίπτωση, η θεωρία είναι κάτι πολύ βασικό για ένα διάβημα. Χωρίς αυτήν σχεδόν τίποτα δεν μπορεί να προγραμματιστεί. Αλλά το μεγάλο άλμα μετά την ανάπτυξη μιας θεωρίας είναι η υλοποίησή της (διότι το ανθρώπινο μυαλό συνήθως παραβλέπει τη λεπτομέρεια). Εκεί κρίνεται στην πράξη μια θεωρία. Όταν το σχέδιο μπαίνει σε δράση και οι παράγοντες, υπολογισμένοι και αστάθμητοι, μπαίνουν στο "παιχνίδι". Όταν η πραγματικότητα κρίνει τη σκέψη και την φαντασία. Εκεί που φαίνεται ποιος σκέφτηκε πιο μακριά, πιο διεξοδικά και λεπτομερέστερα. Επειδή βέβαια η διορατικότητα και η σωστή αναλυτική σκέψη είναι σπάνια ταλέντα, ένα μικρό μόνο ποσοστό ανθρώπων μπορεί να περηφανευτεί πως δημιουργεί σωστές θεωρίες, οι οποίες εφαρμόζονται ικανοποιητικά στην πράξη.
   Φυσικά μια κατηγορία αυτών των ανθρώπων είναι οι κορυφαίοι επιστήμονες. Ψυχολόγοι όπως ο Φρόυντ, φυσικοί όπως ο Αινστάιν και πολλοί άλλοι που έγραψαν ιστορία. Μιας και η επιστήμη σημαίνει ουσιαστικά "καλή γνώση" (επί + ίστημι), γίνεται φανερό πως όσες περισσότερες πληροφορίες αναλυθούν, τόσο περισσότερες και κορυφαίες θεωρίες θα δημιουργηθούν. Φανταστείτε τώρα τι αστάθμητους παράγοντες έχουν να αντιμετωπίσουν όσοι μελετούν διαστημικά ταξίδια, εξερεύνηση για εξωγήινη ζωή ή πρέπει να κάνουν ψυχανάλυση σε διαταραγμένα άτομα. Η επιστήμη συνεχώς εξελίσσεται σε ραγδαίους ρυθμούς κι έτσι η εφαρμογή στην πράξη γίνεται όλο και πιο ακριβής.
   Μια ακόμα κατηγορία είναι οι στρατηγοί. Αυτή η κατηγορία είναι ιδιαίτερη, μιας και οι τεχνικοί παράγοντες είναι εξίσου σημαντικοί με τους ψυχολογικούς. Για παράδειγμα, ένας σωστός στρατηγός πρέπει να υπολογίσει το έδαφος, τον αριθμό των στρατευμάτων, τις ικανότητες των όπλων κτλ. Επίσης δεν πρέπει να παραλείψει να εμψυχώσει τον στρατό του αλλά και να προκαλέσει δέος και τρόμο στον αντίπαλο στρατό. Αν δεν υπάρχει ισορροπία στα παραπάνω, διορατικότητα και καλή ανάλυση, ένας στρατηγός δεν μπορεί να θεωρηθεί ικανός. Αντίθετα, οι στρατιωτικές ιδιοφυίες, όπως ο Αττίλας, ο Αννίβας, ο Μέγας Αλέξανδρος ή ο Τζένγκις Χαν, διακρίθηκαν για την γρήγορη σκέψη τους και την ικανοποιητική ανάλυση των παραγόντων, είτε τεχνικών είτε σχετιζόμενων με τον άνθρωπο. Εφάρμοσαν με επιτυχία μια σωστή θεωρία.
   Τρίτη κατηγορία είναι οι σκακιστές. Μετά από πολυετή ενασχόληση με το σκάκι, καθώς βρίσκομαι εντός μιας βαθιάς και διεξοδικής ανάλυσης, ξαφνικά μου δημιουργείται η απορία "γιατί ασχολούμαι τόσο πολύ;" Η απάντηση είναι πως όχι μόνο γίνομαι καλύτερος στο ίδιο το "παιχνίδι" αλλά πως το μυαλό εξασκείται να λειτουργεί έτσι και στην καθημερινότητα: να μην αφήνει πράγματα στην τύχη, να υπολογίζει πολλαπλούς παράγοντες, να μην κουράζεται από τις λεπτομέρειες αλλά να σέβεται τη σημασία τους. Αν σκεφτούμε πως οι κορυφαίοι σκακιστές έχουν αναπτύξει με τον καιρό εξαιρετικές αναλυτικές ικανότητες φανταστείτε τι θεωρίες μπορούν να αναπτύξουν...
   Τελικά, μετά από πολλή ανάλυση του τι είναι θεωρία και τις δυσκολίες της υλοποίησης εξαιτίας των αδυναμιών του ανθρώπινου μυαλού, κρίνω απαραίτητη την ενασχόληση με πνευματικές ασχολίες, οι οποίες αναπτύσσουν την σκέψη, τη φαντασία και την αναλυτική ικανότητα. Τέτοιες είναι οι σπουδές πάνω σε κάποια επιστήμη ή η διεξοδική μελέτη αλλά και λιγότερο απαιτητικές ή χρονοβόρες, όπως η ενασχόληση με το σκάκι ή άλλα πνευματικά παιχνίδια, το διάβασμα λογοτεχνίας και οι σπαζοκεφαλιές. Δεν είναι τυχαίο πως οι άνθρωποι που ακονίζουν με το μυαλό τους συνήθως πετυχαίνουν, ενώ όσοι το αποφεύγουν μεθοδικά μένουν στάσιμοι. Και όταν ένα μυαλό μένει στάσιμο, έχει αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση για το τέλος του.

Η Καλύτερη Άμυνα είναι η Επίθεση

   Είναι αλήθεια πως κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να καταλάβει απόλυτα κάποιον άλλον. Το 100% στην κατανόηση δεν υπάρχει, ακόμα και μετά από χρόνια συμβίωσης. Αυτό σημαίνει πως κάθε ψυχή έχει τις δικές της "σκοτεινές γωνίες", όπου τα πράγματα λειτουργούν με την δική τους λογική και η επιστήμη της ψυχολογίας σηκώνει τα χέρια ψηλά. Εξάλλου κανείς δεν είναι "λογικός" στις συνομιλίες που έχει με τον εαυτό του. Δεν υπάρχει τέτοια ανάγκη. Ούτε ανάγκη να είναι κανείς σοβαρός. ευπρεπής ή ευγενικός με τον εαυτό του.
   Παρόλα αυτά, επειδή ζούμε σε κοινωνίες, η αλληλεπίδραση μεταξύ ανθρώπων είναι αναπόφευκτο στοιχείο της καθημερινότητας. Οπότε επιστρέφουμε στα ζητήματα της ευγένειας και της ευπρέπειας. Οπότε, προκειμένου να είναι κάποιος ευγενικός, "σκοτώνει" κάποια σημεία της προσωπικότητάς του. Αυτό είναι ένα αναγκαίο κακό, το οποίο προλαμβάνει άλλα, μεγαλύτερα, τα οποία προέρχονται από την αδυναμία κατανόησης του πλησίον ή την απροθυμία για κατανόηση. Κι έτσι φτάνουμε σε έναν φαύλο κύκλο "ευγένειας", όπου ο καθένας μας έχει μεταβάλει στοιχεία της προσωπικότητάς του προκειμένου να είναι "αποδεκτός" από την κοινωνία και ο πραγματικός μας εαυτός κρύβεται κάπου, σαν κάτι απολίτιστο και μη αποδεκτό.
   Βέβαια αυτή είναι η κορυφή του παγόβουνου. Διότι η ευγένεια επιτάσσει διάφορες συμπεριφορές. Για παράδειγμα, όταν βλέπουμε έναν γνωστό μας στο δρόμο, ακόμα κι αν δεν έχουμε χρόνο ή διάθεση να του μιλήσουμε, οφείλουμε να τον χαιρετήσουμε για να μην παρεξηγηθεί. Φυσικά σε μια συζήτηση λίγων λεπτών (ή δευτερολέπτων), η δυσκολία των συνθηκών είναι δύσκολο να περιγραφεί κι έτσι ο ένας δείχνει βιαστικός και απρόθυμος, ο άλλος φαφλατάς και ανυπόφορος και φεύγουν ενίοτε και οι δύο παρεξηγημένοι, μέσα σε μια αλυσιδωτή αντίδραση αμηχανίας.
   Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας αμηχανίας εμφανίζεται στη συνάντηση δυο παλιών γνωστών. Ενώ είναι φυσιολογικό η ζωή να χωρίσει προσωρινά (ή και παντοτινά) δυο ανθρώπους που μοιράζονται ένα κοινό παρελθόν - μιας και οι ζωές μας μοιάζουν με τεμνόμενες ευθείες, μοιραία ενωμένες μια φορά πριν χαθούν στο άπειρο- ο καθωσπρεπισμός δεν το επιτρέπει. Συνήθως ο ένας από αμηχανία, ανασφάλεια ή ενοχές θέλει να ρίξει το "φταίξιμο" στον άλλον και του λέει: "πού χάθηκες;" Αυτή η σιχαμερή έκφραση στοιχειώνει καθημερινά πολλές συζητήσεις και κρύβει σχεδόν πάντα πίσω της το προαναφερθέν τρίπτυχο. Η απάντηση είναι "χάθηκα όπου χάθηκες κι εσύ" αλλά κανείς δεν την λέει. Οι περισσότεροι σκύβουν το κεφάλι και, ενώ είχαν πρόθεση να πουν απλά μια όμορφη καλημέρα στον άλλον, γίνονται αποδέκτες των ενοχών του. Αυτό δείχνει πως ακόμα και στην κοινωνική συμπεριφορά μας η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση. Η έκφραση αυτή πετάει το μπαλάκι των ενοχών μας στον άλλον, ώστε να απαλλαγούμε από αυτές. Εγωιστικό ε; Κρίμα. Αυτά έχει η ανθρώπινη φύση, όπως λένε.
   Αλλά η μεταβίβαση των ενοχών είναι δυστυχώς ένα ζιζάνιο που φυτρώνει παντού. Ειδικά όταν μια ομάδα ανθρώπων έχει τις ίδιες ενοχές, αυτές κρύβονται καλά μέσα στο πλήθος. Μα όταν η ομάδα αυτή έρχεται αντιμέτωπη με μια περίπτωση που βγάζει στην επιφάνεια τις ενοχές τους, τότε τα αποτελέσματα είναι άσχημα. Για παράδειγμα, ο φόβος προς το διαφορετικό δημιουργεί εσωτερική σύγχυση και ενοχές. Ο φόβος προς το διαφορετικό βέβαια παίρνει πολλές μορφές: ομοφοβία, ξενοφοβία, μισαλλοδοξία κτλ. Ο κατάλογος είναι μακρύς. Κι ενώ πολλά φαινόμενα αποκρύπτονται ή αποσιωπούνται, υπάρχουν τόσα πολλά κρούσματα βίας στον κόσμο ώστε το φαινόμενο έχει διογκωθεί και δεν γίνεται πια να κρυφτεί. Ευπαθείς ομάδες γίνονται στόχος καθημερινά και η ζωή τους γίνεται κόλαση. Και ο λόγος είναι πως κάποιοι άλλοι νιώθουν ανασφάλεια, φοβίες και δεν ξέρουν πως να τα αντιμετωπίσουν. Φυσικά, μιας και η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση, έχουμε γιουχαρίσματα και ξυλοδαρμούς ομοφυλόφιλων από ομοφοβικές ομάδες, ξυλοδαρμούς και δολοφονίες μεταναστών από ρατσιστικές ομάδες μίσους, καθώς και θρησκευτικούς πολέμους λόγω μισαλλοδοξίας, όπου τα αντίπαλα στρατόπεδα (για να μην αναφέρω τους άμαχους) πνίγονται στο αίμα για να αποδείξουν "ποιος θεός είναι πιο πανάγαθος".
   Τελικά, μάλλον η κοινωνία μας δεν έχει ξεφύγει και πολύ από καταστάσεις ζούγκλας. Μάλλον αυτές οι "σκοτεινές γωνιές" μέσα στον καθένα μας γεννάνε όλο και περισσότερο σκοτάδι, επειδή η οικογένεια, το σχολείο και η κοινωνία μας μεγαλώνουν με ταμπού και απαγορεύσεις, αντί να ρίξουν φως και να αγκαλιάσουν την διαφορετικότητα όσο το παιδί είναι ακόμα μικρό. Αυτό γεννά παρεξηγημένους εφήβους, αμήχανους μπροστά σε πολλές καταστάσεις ενήλικες και πολύ, πολύ και άσβεστο μίσος. Άραγε θα αλλάξει η νοοτροπία αυτή; Ή εσαεί η καλύτερη άμυνα θα είναι η επίθεση;