Από Μικροί στα Βάσανα

   Θέλω να γράψω κάποιες αλήθειες για ορισμένα παιδιά, τα οποία ζουν ανάμεσά μας. Για τα άτυχα παιδιά που η μοίρα τους χάρισε πόνο από την τρυφερότερη ηλικία. Είναι πολύ σκληρό και δύσκολα υποφερτό (ακόμα κι από μεγάλους ανθρώπους) το να χάνεις τους γονείς σου. Το ίδιο ισχύει και για έναν χωρισμό ή και για την κακοποίηση παιδιών. Να το σκεφτείς και να συμπονέσεις είναι πράγμα αυτονόητο για πολλούς, οι οποίοι όμως βιώνουν τη θλίψη για δευτερόλεπτα, προτού το ξεχάσουν και συνεχίσουν τη ζωή τους. Αντίθετα, για εκείνα τα παιδιά το χτύπημα αυτό της μοίρας είναι κάτι που βιώνουν καθημερινά και θα το βιώνουν για το υπόλοιπο της ζωής τους. Ακούγεται σκληρό; Ναι, επειδή είναι.
   Ζουν ανάμεσά μας. Χαμογελάνε και περνάνε όμορφα, συνήθως κρύβοντας από τους υπόλοιπους τα ερείπια του εσωτερικού τους κόσμου. Δε θέλουν να μιλάνε γι' αυτό, χωρίς να σημαίνει όμως ότι ξεχνάνε. Για εμάς που είχαμε την τύχη να ζήσουμε σε μια σταθερή, λίγο-πολύ ισορροπημένη οικογένεια, η ζεστασιά και η ασφάλεια είναι κάτι δεδομένο. Σκεφτείτε όμως τι ζόρι τραβάνε τα παιδιά που δεν έχουν κάποιον να τους στηρίζει και να καθησυχάσει τους φόβους τους. Βέβαια, αν είχαν τους γονείς τους ίσως να καλομάθαιναν, να γινόντουσαν μικροί παραχαϊδεμένοι πρίγκιπες και πριγκίπισσες. Αν μη τι άλλο, η εμπειρία τους σε τραχιές καταστάσεις τα κάνει να ωριμάζουν πιο γρήγορα. Κάτι είναι κι αυτό.
   Το θετικό είναι πως η ζωή έχει τον τρόπο να παίρνει πάντοτε τα μέτρα της. Να κρατά τις ισορροπίες. Η ψυχοσύνθεση δηλαδή τέτοιων ατόμων μπορεί να τα οδηγήσει στο να πασχίζουν για μια οικογένεια. Να δουν πολύ σοβαρά το ρόλο τους ως γονείς και να χαρίσουν στα δικά τους παιδιά όσα τα ίδια στερήθηκαν. Να δουν μέσα από τα παιδιά τους τον ίδιο τους τον εαυτό.
   Ξεπερασμένη θεωρία είναι πως "οι γονείς αγαπάνε τα παιδιά τους". Ναι, ισχύει. Αλλά όχι πάντοτε. Η αγάπη των γονέων δεν έχει να κάνει μόνο με ένα πιάτο φαΐ, ένα κρεβάτι και λεφτά. Έχει να κάνει με το ενδιαφέρον για την προσωπικότητα του παιδιού, την εκπαίδευση και την κοινωνικοποίησή του. Ένας γονέας χωρίς πολλές ευαισθησίες συχνά αρκείται στα υλικά αγαθά. Το κάτι παραπάνω θα το δωρήσει στην επόμενη γενιά αυτός που στερήθηκε στην παιδική του ηλικία. Ας το σκέφτονται αυτό οι γονείς που θεωρούν τα παιδιά "κούραση" ή "ευθύνη", που τα ξεγελάνε με δωράκια για να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο. Διότι για μια τραυματισμένη ψυχή, η ευκαιρία να δώσει όσα δεν πήρε είναι το μεγαλύτερο δώρο!
 

Και Πάλι Παιδί

   Ποιος από μας δε θα ήθελε να νιώσει έστω και για λίγο παιδί; Ποιος δεν επιδιώκει να το νιώσει με διάφορους τρόπους; Και ποιος ξεχνά τις λεπτομέρειες της παιδικής του ηλικίας;
   Φαίνονται όλα τόσο σημαντικά στα μικρά μας χρόνια... Κάθε λεπτομέρεια, κάθε πρόσωπο ή κατάσταση αποτυπώνεται. Μα σταδιακά, καθώς μεγαλώνουμε, βάζουμε φράγματα, κλείνουμε σιγά σιγά την ψυχή μας και "σκληραίνουμε". Και φτάνει μια στιγμή (ή πολλές) που απέχουμε τόσο από εκείνες τις στιγμές... Μας φαίνεται λες και κάποιος άλλος τις ζούσε, όχι εμείς!
   Αυτό το καταλαβαίνουν καλύτερα οι άνθρωποι που κρατούν ημερολόγιο. Διαβάζοντας παλιές τους σκέψεις καταλαβαίνουν τη διαφορά και την εξέλιξη του χαρακτήρα: από απλός και παιδικός, όπου όλα φαίνονται περίεργα και αξιομνημόνευτα, σε ενήλικο και κατασταλαγμένο, που έχει βάλει τη ζωή σε καλούπια.
   Η αλήθεια είναι πως όταν σκεφτόμαστε τα μικράτα μας, δεν ανασύρουμε όλες τις λεπτομέρειες, παρά μόνο τις πολύ καλές ή πολύ κακές στιγμές. Ποτέ δε θα αναβιώσουν αυτούσιες εκείνες οι στιγμές: μόνο κάποια θραύσματα που έχουν καρφωθεί στο μυαλό μας και αρνούνται πεισματικά να φύγουν...
   Μια από τις εντονότερες αναμνήσεις από το παρελθόν είναι οι παιδικοί μας έρωτες, τα πρώτα μας σκιρτήματα. Τότε που, αθώα κι απονήρευτα, ονειρευόμασταν καταστάσεις απαλλαγμένες από σαρκικό πόθο, από σχέσεις συμφερόντων και από πονηριά. Κι όποιος τα έχει ξεχάσει, έχοντας ωριμάσει πριν της ώρας του ή επειδή ήπιε καταλάθος το νερό της λησμονιάς, ας περιμένει: θα έρθει η στιγμή που το παρελθόν θα του χτυπήσει την πόρτα απρόσκλητο.
   Ένα τέτοιο ταξίδι προς τα πίσω κάνει κι ο Γιάννης Κότσιρας στο τραγούδι του "Και πάλι παιδί". Ανασύρει κάποιες δυνατές εικόνες από τα παλιά, από τότε που ήταν ασυγκίνητος απ' τον χρόνο (εξάλλου ποιο παιδί έχει αίσθηση πως ο καιρός περνά;). Και καθώς τα χρόνια πέρασαν, ο ίδιος "μάλωσε με τη ζωή του", μπήκε δηλαδή στον ατέρμονο κύκλο και τις σκοτούρες της ενήλικης ζωής, η οποία απαγορεύει ρητά να ονειρευόμαστε...
    Κι όμως, πώς τα φέρνει η Μοίρα; Θέλει να παίζει μαζί μας και να γελάει από κάποια κρυφή και σκοτεινή γωνιά! Κομμάτια μιας παλιάς ζωής, ξεχασμένης και κρυμμένης κάτω από σκόνη και λήθη, εμφανίζονται μπροστά μας. Μας προκαλούν με την παρουσία τους και μας γοητεύουν με την ξεγνοιασιά τους. Αυτό συμβαίνει επειδή είναι δικά μας κομμάτια, σημάδια που ποτέ δεν έφυγαν από μέσα μας και πάντοτε τα κουβαλούμε, χωρίς να νιώθουμε το βάρος τους. Και τότε φεύγουμε από τον τωρινό εαυτό μας. Κάνουμε ένα ταξίδι στο χρόνο και ζούμε μέσα σε εκείνο το σύννεφο που κάποτε διώξαμε τόσο απερίσκεπτα.
   Όσο για το ίδιο το τραγούδι, δεν έχω να πω πολλά. Θα το αφήσω να μιλήσει από μόνο του, καθώς είναι αριστούργημα, το ομορφότερο παιδί της Μούσας:

http://www.youtube.com/watch?v=F1M0wunYM-s

Αύγουστος

   Αύγουστος... Ο μεταβατικός μήνας. Εκείνος που μοιράζεται την θέρμη και την κάψα του Ιούλη μαζί με την ηρεμία και τη μελαγχολία του Σεπτέμβρη. Ο μήνας που σκέφτεσαι τις στιγμές του καλοκαιριού που σου κουνάνε το μαντήλι καθώς φεύγουν χαμογελώντας. Σκέφτεσαι όμως κι εκείνες που έρχονται: σοβαρές και αγέλαστες. Είναι εκείνες που μας βαραίνουν και μας κάνουν να νιώθουμε τον χρόνο που περνά. Μετά το ξέγνοιαστο καλοκαίρι, το καλοκαίρι που νιώθουμε νέοι, με τον χρόνο να έχει παγώσει στα 22 μας, έχουμε ξεχάσει πώς μοιάζει το κρύο και τι αίσθηση αφήνει στην καυτή μας επιδερμίδα...
   Ο Αύγουστος αγαπάει να εμφανίζεται χαμογελαστός. Προσπαθεί να μας παραπλανήσει, έτσι ώστε να νομίζουμε πως το καλοκαίρι θα ζει για πάντα. Όμως στην πορεία τα δείχνει τα κουσούρια του. Θα ρίξει και τη βροχή του, θα βγάλει και τον αέρα του. Και ένα τέτοιο αυγουστιάτικο απόγεμα κοιτώ από το παράθυρο και νιώθω τον χρόνο να περνά στο δρόμο, μπροστά από την αυλή μου: είναι μια παρέα περίεργη, ετερόκλητη. Παιδάκια που παίζουν και χαμογελούν τρέχοντας γύρω γύρω, κοπελίτσες που κοιτούν τον ουρανό και χάνονται στα όνειρά τους, γυναίκες και άντρες μεσήλικες, που οι ευθύνες τους  έχουν κάτσει στην πλάτη αγέρωχα και τους παιδεύουν. Είναι και γέροι και γριές στην παρέα, που δεν μπορούν πια να κοιτούν τα γύρω τους·  μόνο το κάθε βήμα γι' αυτούς ένας άθλος, η κάθε ανάσα που παίρνουν ζωή. Είναι το αίσθημα που οι νέοι δεν σκέφτονται, καθώς βλέπουν τη ζωή σαν δεδομένη...
   Κι ο χρόνος, η παρέα αυτή που πέρασε μπροστά μου, χάθηκε στο σταυροδρόμι... Έτρεξα στο δρόμο να τους δω που φεύγουν, σαν σκιές στο σούρουπο. Το αεράκι του Αυγούστου με χτυπούσε απαλά σαν χάδι. Τίποτα δεν ακουγόταν πια: η εικόνα ήταν μια ζωγραφιά, αθάνατη και ζωντανή. Κι αφού ο χρόνος πέρασε γύρισα στο δωμάτιό μου, στο δωμάτιο που κοιμάσαι πάντοτε στο ταβάνι, αφού οι σκέψεις σε κάνουν να πετάς. Κι εγώ να πετάξω θέλω: και το πετυχαίνω κάτι τέτοια αυγουστιάτικα απογεύματα που ο αέρας λυσσομανά και ο ήλιος τόσο πολύ διστάζει να βγει να με χαιρετήσει...  

Φρόνιμα Κούκλα Μου

 
   Η πιο περίεργη, και κατά κάποιον τρόπο παρανοϊκή, ερμηνεία τραγουδιού που έχω ακούσει. Με  ήρεμο τρόπο ο αγαπητός Βασίλης περιγράφει τις τρομακτικά περιπλεγμένες σκέψεις που βρίσκονται στα μύχια της ψυχής μας και συνήθως μας χτυπάνε την πόρτα τα βράδια. Εικόνες απ' το παρελθόν, στιγμές φόβου, ντροπής, ίσως και χαράς: και ανάλογα με την περίπτωση, κάποιο γεγονός που μας σημάδεψε και μας στοιχειώνει...
   Σβήνω τα χνάρια μου, δε θα με βρείτε, ότι κι αν είπα θα το πάρω και θα φύγω... Η εμμονή στο γεγονός που στοιχειώνει είναι το έναυσμα για την κατάθεση ψυχής. Ο άνθρωπος θέλει να πιστέψει πως το Λάθος στο παρελθόν είναι κάτι που όλοι ξεπέρασαν και μόνο αυτός βασανίζεται απ' αυτό. Και μάλλον κάνει ό,τι μπορεί για να πείσει τον εαυτό του πως το παρελθόν έχει μείνει πίσω. Ό,τι κι αν έκανα δεν εξηγείται... Όχι πως δεν μπορώ να το εξηγήσω, αλλά απρόσωπα δεν εξηγείται... ίσως από άλλους, ίσως και να μην μπω καν στην διαδικασία να το εξηγήσω, ώστε να το αφήσω πίσω μου και να αποποιηθώ την ευθύνη. Κι απ' την αλήθεια μου τη νύχτα ξετυλίγω... Αρχίζει η νύχτα, το μονοπάτι με τις ώρες που μοιάζουν αιώνες και τις σκέψεις που γυρνάνε ανελέητα στο μυαλό. Το πρώτο στάδιο αφού, δημόσια τουλάχιστον, αποποιήθηκα το λάθος μου είναι παραδεχτώ στον εαυτό μου όσα έγιναν. Να βάλω την αλήθεια μπροστά μου και να βυθιστώ μέσα της.
   Σβήνω τα φώτα μου, να δω πώς άρχισα... Τα "φώτα" είναι οι εμπειρίες που αποκομίζουμε από τη ζωή, αυτά που μας κάνουν ό,τι είμαστε και μας δίνουν γνώση αλλά μας στερούν την αθωότητα και την άγνοια. Για μια αντικειμενική ενδοσκόπηση όμως χρειάζεται να βρούμε την αλήθεια που κρύβεται σ' αυτή την παιδικότητα. Τα πιο καλά παιδιά πιστεύουν παραμύθια... Το πρώτο στοιχείο αυτής της αθωότητας είναι η δεκτικότητα. Τα καλά παιδιά δεν κρίνουν, αντίθετα δέχονται και αποδέχονται. Τα παραμύθια μας συντρόφεψαν σαν ήμασταν μικροί: παραμύθια της γιαγιάς; Ή αλήθειες που τις μάθαμε σαν παραμύθια επειδή δεν ήταν για τα ευαίσθητα αυτιά μας; Γυρνάω στα πρώτα μου, εκείνα που άφησα... Το ταξίδι στο παρελθόν φέρνει αναμνήσεις. Τα σημάδια της αθωότητας τα ξεπερνάμε καθώς μεγαλώνουμε αλλά όταν τα κοιτάξεις ξαφνικά κατάματα βλέπεις έναν παλιό αλλά καινούριο κόσμο μπροστά σου. Σίγουρα ο καθένας συγκλονίζεται για το πώς ξεχάστηκαν αυτές οι (κάποτε τόσο σημαντικές) σκέψεις. Βλέπω ένα όνειρο που κόβει σαν αλήθεια... Τι είναι το όνειρο; Και ποιο είναι το όριό του σε σχέση με την αλήθεια; Το όνειρο (ό,τι κι αν σημαίνει αυτό) είναι ο κόσμος όπως τον επεξεργάστηκε το μυαλό και η συνείδησή μας. Είναι μέρος της αλήθειας, μιας αλήθειας όπως εμείς την αντιληφθήκαμε. Ή, αλλιώς, η σκέψη ως παιδικό παραμύθι του παραπάνω στίχου.
   Φρόνιμα κούκλα μου, λέω στην ψυχή μου... Η ψυχή είναι σαν άλογο, έτοιμο να αφηνιάσει με την οσμή του κινδύνου και να χάσει τον έλεγχο. Έτσι χρειάζεται την αυτοσυγκράτηση στην δύσκολη πορεία της. Κι όχι μόνο αυτό αλλά και το "κούκλα μου" λειτουργεί ως ενθαρρυντικό για να συνεχιστεί το βραδινό παραλήρημα με ευνοϊκές συνθήκες. Όλα θα γίνουν όπως τα 'χουμε σχεδιάσει... Αυτοσαρκασμός. Φυσικά και το σχέδιο έρχεται ερήμην, αφού αν ήταν δυνατόν το παρελθόν θα έμενε κλειδωμένο για πάντα. Εννοείται μάλλον ότι το σχέδιο υπάρχει για να αντιμετωπίσει την ακούσια μα βίαιη κατάσταση μέσα στην ψυχή. Στο φως θα γίνεσαι ξανά δική μου και στο σκοτάδι θα σε χάνω μες στα δάση... Η ψυχή αλλιώς αντιδρά την ημέρα, αλλιώς τη νύχτα. Την ημέρα όλα είναι πιο εύκολα: το φως φέρνει την αντικειμενική, αναφορική σκοπιά των πραγμάτων στην επιφάνεια και η συναναστροφή με τον κόσμο, την ρουτίνα και τα τετριμμένα διευκολύνει την ψυχή να ξεχάσει τις έγνοιες της. Τη νύχτα πάλι, το σκοτάδι και η απομόνωση φέρνουν σκέψεις τρελές, απόκοσμες. Οι συνειρμοί παίρνουν ζωή στο όνειρο και οι σκέψεις βασανίζουν εν ώρα αϋπνίας. Η φοβερή τώρα εικονοπλασία του στίχου παρομοιάζει (όπως το φαντάζομαι τουλάχιστον εγώ) την ψυχή με κάτι έμψυχο και ατίθασο, πουλί ή άλογο ίσως, το οποίο είναι ήρεμο και άφοβο στο φως της ημέρας, υπό τον έλεγχο του μυαλού. Τη νύχτα όμως έρχεται ο φόβος, το πάθος, η νοσταλγία, η ανάμνηση, η σύμφυρση των οποίων οδηγεί την ψυχή σε ένα νοερό ταξίδι, σαν να έχει φύγει από τον έλεγχο και να περιπλανιέται μέσα σε σκοτεινά δάση. Η ειρωνεία είναι πως η κατάσταση παρουσιάζεται σαν συμφωνία, επειδή ο άνθρωπος ξέρει πως τα βράδια πάντα θα χάνει τον έλεγχο: έτσι η βραδινή περιπλάνηση φαίνεται να είναι κάτι προσφιλές.
   Τους φόβους ξέμαθα, σε κύκλους κλείνομαι... Σιγά σιγά ο άνθρωπος μεγαλώνει και ωριμάζει. Οι παιδικοί φόβοι φεύγουν και αντικαθίστανται από σταθερότητα και σιγουριά. Όταν όμως έρχεται η ώρα της ανάμνησης αυτοί οι φόβοι γίνονται μια πραγματικότητα και πάλι, ένας φαύλος κύκλος κατά τη διάρκεια της νύχτας: όλα είναι πιο έντονα και ζωντανά. Δεμένο πάνω μου το ψέμα της ζωής μου... Εκείνες τις ώρες που το παρελθόν (ψέμα όπως παρουσιάζεται σε άλλους, κάτι κρυμμένο ή ψεύτικα δοσμένο, αλλά αλήθεια για τον εαυτό μας) οργιάζει, το ψέμα "δένεται", δηλαδή αγκιστρώνεται πάνω στο μυαλό και δεν το αφήνει σε ησυχία και στην γαλήνη του ύπνου. Στα φώτα έμαθα σκιά να γίνομαι... Η ενοχή λοιπόν, η Ερινύα, είναι αυτή που έχει τον έλεγχο της ψυχής πια, κι ο άνθρωπος που νιώθει τύψεις φοβάται το φως (δηλαδή την αλήθεια). Ξένο καράβι μιας θάλασσας δικής μου... Εικονοπλασία και πάλι: το ακυβέρνητο καράβι είναι πάλι η ίδια η ψυχή, που πλέει στις σκέψεις, που παρομοιάζονται με θάλασσα. Δικές μου οι σκέψεις αλλά το μέσο που έχω για να την εξερευνήσω αυτή την θάλασσα δεν μπορώ να το ελέγξω...
   Όμως το ψέμα μου τα βράδια λύνεται, παίρνει ζωή απ' τη ζωή, γίνεται αλήθεια... Η περιγραφή της όλης κατάστασης. Αυτό το αντικείμενο σκέψης αλλού λέγεται ψέμα, αλλού παρελθόν, αλλού όνειρο, αλλού παραμύθι, πάντως ζωντανεύει με την έλευση του σκοταδιού. Πώς; Αφορμώμενο από τα γεγονότα που περιτριγυρίζουν την σκέψη. Γίνεται πιο αληθινό όσο η ώρα περνάει και δυναμώνει παίρνοντας μια στέρεη υπόσταση στο συνειδητό πλέον. Τι κι αν το αίμα μου κρασί δε γίνεται... Ασυνήθιστη περιγραφή, η οποία επιδέχεται πολλών ερμηνειών. Το αίμα ίσως συμβολίζει την αλήθεια των γεγονότων, αυτά που συνέβησαν πραγματικά και άφησαν σημάδι. Δεν γίνεται κρασί, μιας και η αλήθεια δεν είναι ψέμα, όσο κι αν προσπαθήσουμε να πείσουμε τον εαυτό μας για το αντίθετο. Ο στίχος δείχνει να έχει μέσα του μια νότα παραίτησης. ...σκοτώνουν τα όνειρα όταν γίνονται συνήθεια... Αν λάβουμε τα όνειρα με την κυριολεκτική έννοια, τότε η συνήθεια φαίνεται να δημιουργεί ένα φαύλο κύκλο πάλι. Κάτι που κλωθογυρίζει την σκέψη καλό είναι να μη γίνεται συχνά, για να έχει περιθώρια ο νους να ξεσκάσει, να αποφύγει την στενοχώρια. Η επανάληψη κάνει το όνειρο-σκέψη εμμονή, άρα βασανίζει και προκαλεί σταδιακά τον "θάνατο".
   Ποιος μπορεί να πει πως κατάλαβε ένα ποίημα εξ ολοκλήρου; Ποιος μπορεί να ακολουθήσει σκέψεις ή στίχους αλάνθαστα; Κι εγώ, όπως τόσοι άλλοι, άκουσα και ταξίδεψα. Κι αν έδωσα μια ερμηνεία, αυτή ίσως να μην είναι η σωστή, μπορεί ούτε καν στο ελάχιστο. Αλλά αυτή είναι η μαγεία των στίχων: να κινούν κάτι, κάτι που είναι διαφορετικό στον καθένα μας και το αντιλαμβανόμαστε με εντελώς προσωπικό τρόπο...

Όλα Υπό Έλεγχο

   Τι είναι ο έλεγχος; Πώς ελέγχω αν έχω τον έλεγχο; Πώς χάνω τον έλεγχο; Και γιατί τόσοι άνθρωποι "το έχουν χάσει" ενώ κάποιοι το παλεύουν ακόμα;
   Ο έλεγχος πρώτα απ' όλα είναι μια σχετική έννοια. Πρόκειται για το αν και κατά πόσο ξέρουμε και κρατάμε στα χέρια μας μια κατάσταση και τους παράγοντες γύρω από αυτήν. Και ο τρόπος που τον διατηρούμε είναι συνεχής επαγρύπνηση. Κάποιος μπορεί να νομίζει πως ελέγχει την σύντροφό του επειδή απλά της ζητάει πάντα λογαριασμό πού θα πηγαίνει. Κράτη νομίζουν πως έχουν τον έλεγχο του λαού τους επειδή έχουν το όπλο των ΜΜΕ. Αλλά τα νομίσματα είναι για την τράπεζα, όπως λέει και το γνωμικό...
   Για να αποκτήσουμε λοιπόν ισορροπία στη ζωή μας πρέπει να γίνουμε πρώτα ο ελεγκτικός μηχανισμός του εαυτού μας. Να δούμε πώς φερόμαστε, πώς φαινόμαστε, τι μας ωφελεί και τι μας βλάπτει. Και δυστυχώς δεν είμαστε όλοι έτσι. Όλοι θαυμάζουμε έναν άνθρωπο που έχει τακτοποιημένη τη ζωή του και τα πάντα γύρω από αυτόν είναι αρμονικά. Αυτό συμβαίνει και επειδή αντικειμενικά είναι προτέρημα αλλά και επειδή οι περισσότεροι έχουμε την ανασφάλεια πως εμείς δεν τα καταφέραμε τόσο καλά. Χρειάζεται μέτρο και κρίση, η οποία χρειάζεται (τουλάχιστον τη βασική) καλλιέργεια, η οποία χρειάζεται κι έναν δυναμικό χαρακτήρα. Γι' αυτό δεν έχουν αρμονία οι πάντες στη ζωή τους. Ο έλεγχος της ίδιας μας της ζωής όμως είναι προϊόν που πηγάζει από μέσα μας και πρέπει μόνο ως τέτοιο να το εκλαμβάνουμε. Όποιος περιμένει από άλλους να τακτοποιήσουν τη ζωή του είναι τυχοδιώκτης ή απελπισμένος (ή και τα δύο).
   Ας δούμε τώρα τη ζωή σαν μια σκακιέρα. Η θέση είναι στημένη, σε κάποιους η θέση είναι πιο ευνοϊκή, σε άλλους δυσμενέστερη. Αυτή η διαφορά υπάρχει είτε από λάθη μας είτε από τυχαίους παράγοντες. Και πάλι όλοι μας, απ' τη στιγμή που ζούμε σε μια κοινωνία και αλληλεπιδρούμε, θα βρεθούμε σε περίεργες θέσεις. Το ζήτημα είναι ποιος μπορεί να μελετήσει τη θέση του, να εξετάσει τις αδυναμίες, τα άχρηστα πιόνια, τους κινδύνους που ενυπάρχουν, είτε κρυμμένους είτε φανερούς, και, αφού φτιάξει αρκετά πιθανά σενάρια να διαλέξει το καλύτερο! Η υποτίμηση της θέσης σε συνδυασμό με θολωμένη κρίση είναι το χειρότερο ενώ η εξυπνάδα το καλύτερο. Κανείς πάντως δεν εγγυάται την επιτυχία και κανείς δεν έχει απόλυτη γνώμη πάνω στο προσωπικό επίπεδο: αυτό των επιλογών μας. Κι αν στο σκάκι ηλεκτρονικά προγράμματα δίνουν αντικειμενικά τις βέλτιστες λύσεις, στον έξω κόσμο η κρίση είναι αυτή που πρέπει να βοηθάει. Ο έλεγχος του εαυτού μας είναι μια λεπτή κλωστή που πρέπει να διατηρείται ανέπαφη. Αλλιώς πολλά είναι τα βάραθρα γύρω μας, που μας περιμένουν με ανυπομονησία να τσακιστούμε μέσα τους.
   Ποιος πάλι έχει τα πάντα υπό έλεγχο; Αν ρωτήσουμε προσωπικά τον καθένα, κανείς δεν το έχει καταφέρει. Ποτέ σε απόλυτο βαθμό. Σε σχέση με έναν φτωχό θα πούμε μάλλον ότι ο πλούσιος τα έχει καταφέρει καλύτερα. Αλλά μέχρι εκεί. Το να έχεις τη ζωή σου υπό έλεγχο εξαρτάται από τον χαρακτήρα σου και την οπτική γωνία απ' όπου βλέπεις τα πράγματα. Κάποιος θεωρεί ότι έχει τον έλεγχο ενώ έχει ελάχιστη βενζίνη, ελάχιστα χρήματα και τηλέφωνο χωρίς μπαταρία και μένει σε σπίτι φίλου. Για άλλον όλα βαίνουν καλά αρκεί να έχει ένα κινητό στο χέρι, τα κλειδιά αυτοκινήτου και σπιτιού στην τσέπη και λεφτά στο πορτοφόλι. Για άλλους ίσως ακόμα και εκατομμύρια στην τράπεζα, στρωμένη δουλειά και πολλοί θαυμαστές δεν είναι κάτι αρκετό, αντίθετα τους προξενούν ανασφάλεια και άγχος αντί για σιγουριά. Πόσο σχετικό πράγμα είναι ο έλεγχος τελικά;
   Όσον αφορά αυτούς που θεωρούμε τέλειους, τα ινδάλματα, εκεί υπάρχει περισσότερη υποκειμενικότητα. Εμείς τους βλέπουμε άψογους ενώ αυτοί ξέρουν πως δεν είναι, και έχουν σοβαρό λόγο να το πιστεύουν. Μπορεί να έχουν κατά τη γνώμη μας "τα πάντα" υπό έλεγχο, όσα δηλαδή για εμάς έχουν αξία, αλλά να μην ελέγχουν άλλα, τα οποία εμείς δεν προσέχουμε. Είναι τυχαίο που οι περισσότερες ταινίες εντυπωσιασμού παρουσιάζουν τους πρωταγωνιστές σε συγκεκριμένες μόνο φάσεις της ζωής τους και αποφεύγουν να τους ψυχογραφούν; Εκεί αυτός που φαίνεται τέλειος είναι τέλειος. Στο κοινό υποσυνείδητα περνά αυτή η αίσθηση επειδή παρουσιάζονται μόνο οι επιτυχίες του. Όσο θυμάμαι τέτοια σκηνικά παρουσιάζεται μπροστά μου η εικόνα του παλιού πιστολά σε ταινίες Άγριας Δύσης, αυτού για τον οποίο ένα πιστόλι στο χέρι είναι το μόνο χρειαζούμενο. Με την δεξιότητα  και την αυτοπεποίθησή του όλα τα υπόλοιπα βρίσκονται: κατάλυμα, γυναίκες, άλογο, χρήματα, εξουσία: κοινώς, τα πάντα γύρω από τον τρόπο ζωής του. Τον βλέπεις στην έρημο μόνο με τα απαραίτητα, στην απεραντοσύνη του τίποτα με τον ορίζοντα άδειο, να περπατάει με σιγουριά και αναρωτιέσαι εσύ τι θα έκανες στην περίπτωσή του! Αυτός λοιπόν έχει τα πάντα υπό έλεγχο; Μάλλον οι φήμες που δημιούργησαν τέτοιες μορφές δημιούργησαν κι αυτή την ψευδαίσθηση. Το ίδιο ισχύει και σε άλλες πάμπολλες περιπτώσεις.
   Στην τελική ποτέ δεν θα υπάρχει έλεγχος σε όλα και νομίζω πως είναι καλύτερα έτσι. Το να έχουμε τη δυνατότητα να πάρουμε στα χέρια μας την τύχη μας, να παλεύουμε πάντα για το καλύτερο, η συνεχής ροή και βελτίωση μας δίνουν τον απαραίτητο δυναμισμό. Αν μπορούσαμε να έχουμε τα πάντα και για πάντα ο χαρακτήρας μας μόνο προς το χειρότερο θα πήγαινε. Ίσως αυτό το άπιαστο έχει λόγο που είναι άπιαστο και πρέπει να παραμείνει χαμένο σε ζοφερές χαράδρες στο άγνωστο, όπως το λεγόμενο "Άγιο Δισκοπότηρο" που δίνει την αιώνια ευτυχία...

Εσύ Είσαι Η Φωνή

   

John Farnham και You are the voice. Το παλιό αυτό κομμάτι (του 1986) αποδεικνύεται ένα ποπ αριστούργημα που μιλάει στις καρδιές και στις συνειδήσεις. Είναι διαχρονικό και ελπιδοφόρο. Δίνει πίστη στην δύναμη του ατόμου και στην συλλογική προσπάθεια. Στους χαλεπούς καιρούς (που πάντοτε υπάρχουν κοντά μας ή σε κάποια μακρινή γωνιά της γης) τέτοια αισιοδοξία όπως αυτή που περνάει ο καλλιτέχνης είναι σπάνιος θησαυρός και πρέπει να χειροκροτούμε και να μαθαίνουμε για τέτοιες προσπάθειες. Ας μην μιλήσω για την μουσική, μπορεί ο καθένας να την εκτιμήσει ανάλογα με τα μουσικά του γούστα. Είναι ένα τραγούδι, την μουσική του οποίου πήρε ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας και, με  στίχους της Λίνας Δημοπούλου, ερμηνεύει το Ρίξε κόκκινο στη νύχτα (1993).
   Έχουμε την δύναμη να γυρίσουμε τις σελίδες και να γράψουμε ό,τι θέλουμε... Οπότε ας πάψουμε να μιζεριάζουμε στην αποτελμάτωση της μηδενικής προσπάθειας. Είμαστε όλοι κάποιου παιδιά, γιοι και κόρες... Πόσο ανώριμο να βάζουμε το "εγώ" πάνω από το σύνολο, το συμφέρον πάνω από την ευτυχία όλων; Εξάλλου όλοι έχουμε την ίδια καταγωγή κι (σχεδόν) όλοι γεννηθήκαμε με ίσους όρους. Για πόσο ακόμα μπορούμε να κοιτάζουμε ο ένας τον άλλον μέσα από την σκανδάλη του όπλου; Φτάνει η βία... Από τις απαρχές της ανθρωπότητας η μία βιαιότητα έπεται της προηγούμενης. Και οι περισσότερες αναίτιες, υποκινούμενες από τα συμφέροντα κάποιων που έχουν δύναμη, είτε μιλάμε για τον μάγο της φυλής της βροχής είτε για τον ιερέα με το μισαλλόδοξο κήρυγμα είτε για τον βιομήχανο πολέμου που χαίρεται με τα πτώματα και τα αιματοκυλίσματα. Κάποτε πρέπει να συνειδητοποιήσει ο άνθρωπος ΤΙ σημαίνει εξέλιξη και πώς να σταματήσει το μίσος.
    ΕΣΥ είσαι η φωνή! Προσπάθα να το καταλάβεις! Εσύ, εσύ γενικά, όποιος ακούει και σκέφτεται, όποιος έχει κρίση και συνείδηση, όποιος μπορεί να κοιτάξει πέρα από τη μύτη του, όποιος θα σκεφτεί τον δίπλα του. Όλοι έχουμε δύναμη και όσο ενωνόμαστε νικάμε την απρόσωπη μαζοποίηση, τη βία και το ατέρμονο μίσος του κόσμου. Κάνε θόρυβο και γίνε ξεκάθαρος! Κρύμμενοι είμαστε λίγοι και αδύναμοι. Η ομαδική βούληση, η κοινή προσπάθεια κάνει το άτομο ισχυρό. Δεν πρόκειται να μείνουμε στην σιωπή, δεν πρόκειται να ζούμε με το φόβο! Ο φόβος καλλιεργείται από τους λίγους και ισχυρούς αυτού του κόσμου, από τους πονηρούς που εφαρμόζουν το διαίρει και βασίλευε. Η σιωπή είναι αδυναμία, προϊόν τους, αφού φωνάζουν οι ίδιοι από κάθε κατεύθυνση κάθε είδους λόγια για να μας αποθαρρύνουν. Κανείς δε φοβήθηκε τον φιλόσοφο του καναπέ, πολλοί αυτόν που φώναξε βγαίνοντας στους δρόμους.
   Αυτή τη φορά ξέρουμε πως μπορούμε να σταθούμε όλοι ενωμένοι... Η ιστορία υπάρχει για να διδάσκει, για να κάνουμε το παρόν σωστό βλέποντας τα λάθη του παρελθόντος. Έχουμε τη δύναμη να γίνουμε ισχυροί. Πίστεψέ με, μπορούμε να κάνουμε τα πράγματα καλύτερα... Με λίγα λόγια το μήνυμα ακούγεται και επαναλαμβάνεται με κάθε δυνατό τρόπο: ο εγωισμός φέρνει το συμφέρον, το συμφέρον την αδιαφορία για όλους τους υπόλοιπους, αυτή τον διχασμό, ο διχασμός τον ατομισμό και την αδυναμία και αυτή, τέλος, την άθλια κατάσταση του κόσμου σήμερα.... μία είναι η συμβουλή: κοίτα γύρω σου και βοήθα όπου μπορείς! Η απάντηση υπάρχει στην ισχύ όλων, η ελπίδα πρέπει να μείνει ζωντανή!

Ιστορίες των Μοναχικών Λουλουδιών (Λυκάονας)

   Η ιστορία του Λυκάονα, του ανθρώπου που έγινε λύκος. Μια ιστορία χαμένη στο θρύλο: τόσο απλή, όμως με τόσα κρυφά νοήματα και τόσες διαφορετικές πτυχές. Κι από αυτήν μπορούμε να κάνουμε υποθέσεις για διάφορα δρώμενα στην μυθική εποχή της αρχαίας Ελλάδας...
   Ο Λυκάων της Αρκαδίας ήταν γιος του Πελασγού και της Μελίβοιας (ή της νύμφης Κυλλήνης) και υπήρξε ο πρώτος (μυθικός) βασιλιάς της Αρκαδίας. Ο Λυκάων με διάφορες γυναίκες απέκτησε 50 γιους. Ειδικότερα, ήταν πατέρας του Οινώτρου και της Καλλιστώς, της πανέμορφης κοπέλας που ερωτεύτηκε ο Δίας και πλησίασε σαν αρκούδα. Η απλούστερη εκδοχή τον παρουσιάζει ως έναν ευσεβή βασιλιά που βασίλευε  στην Αρκαδία με έδρα την Λυκόσουρα. Οι γιοι του εξαπλώθηκαν κι έγιναν ιδρυτές πόλεων. Κι έτσι ήταν αγαπητός και προς τον Δία, τον βασιλιά των θεών, ο οποίος τον επισκέφτηκε. Ο Λυκάων από τον ενθουσιασμό και την ευσέβειά του δεν περιορίστηκε στο να κάνει μεγαλοπρεπή προσφορά ζώων αλλά θυσίασε ένα παιδί στο βωμό πάνω στο Λυκαίο όρος. Ο Δίας, παρ' ελπίδα του βασιλιά, εξοργίστηκε με την βίαιη πράξη του και έδειξε την οργή του με φοβερά σημάδια στους ουρανούς. Ο Λυκάων φοβήθηκε και έτρεξε να κρυφτεί. Τίποτα όμως δεν στάθηκε ικανό να τον κρύψει από τον Δία κι ένας κεραυνός τον τράνταξε συθέμελα και τον μεταμόρφωσε σε λύκο. Από τότε περιπλανιόταν στο Λύκαιο όρος και τα βράδια με πανσέληνο ούρλιαζε για το χαμένο βασίλειο και την πόλη του...
   Κάποιες παραλλαγές του μύθου θέλουν τον Λυκάονα να θυσίασε έναν γιο του για να δείξει ευσέβεια ενώ άλλες αναφέρουν πως η μεταμόρφωση σε λύκο ήταν μια μορφή τελετής που συνέβαινε στα βάθη της Αρκαδίας, την θυσία προς τον Λυκαίο Δία, όπου αν ο λύκος δεν έτρωγε ανθρώπινο κρέας για δέκα χρόνια ξαναγινόταν άνθρωπος. Σε κάθε περίπτωση οι λεπτομέρειες για την ιστορία αυτή είναι σκοτεινές κι αμφιλεγόμενες.
   Υπάρχει έπειτα ιστορική παράδοση πιο προχωρημένη: Κατά τον Weizsäcker, ο Λυκάων αντιστοιχεί σε προελληνικό θεό στον οποίο προσφέρονταν ανθρωποθυσίες και ο οποίος έφερε προελληνικό όνομα παρόμοιο με του λύκου, από όπου και η ιστορία της μεταμορφώσεώς του σε λύκο. Η λατρεία του αντικαταστάθηκε από εκείνη του ελληνικού Διός και στη συνέχεια ο Λυκάων ήταν κάτι σαν κακό πνεύμα που είχε προσβάλει τη νέα θεότητα σερβίροντάς της ανθρώπινο κρέας. Ο Robertson Smith θεωρεί τις θυσίες προς τον Λύκαιο Δία στην Αρκαδία καννιβαλικές εορτές μιας φυλής που είχε τον λύκο ως τοτέμ της. Ο Usener κ.ά. ταυτίζουν τον Λυκάονα με τον Λύκαιο Δία ως θεό του φωτός, που σφάζει τον γιο του Νύκτιμο (το σκοτάδι της νύχτας) ή που τον διαδέχεται ο γιος του, μία μεταφορά για την αιώνια διαδοχή ημέρας και νύκτας.
   Σε κάθε περίπτωση φανερώνονται μέσω του Λυκάονα μελανά σημεία για την λατρεία στην αρχαία Ελλάδα. Η ανθρωποθυσία δεν είναι ευρέως διαδεδομένη στην μυθολογία μας αλλά αναφέρεται επίσης στους μύθους του Ταντάλου, του Θυέστη και του Τηρέα και της Φιλομήλας με διάφορους κρυμμένους τρόπους στην καθεμία. Είναι δυνατόν τέτοια "παραμύθια" να δημιουργήθηκαν σε ένα περιβάλλον όπου η ανθρωποθυσία ήταν κάτι άγνωστο; Πιστεύω πως όχι. Κάθε μύθος κρύβει από πίσω του ψήγματα αλήθειας και μπορούμε να διδαχθούμε κάτι. Βέβαια ο Τάνταλος ήταν βασιλιάς της Φρυγίας, ο Θυέστης (κι ο αδερφός του Ατρέας) κι ο Λυκάονας στην Πελοπόννησο κι ο Τηρέας στην Θράκη, μέρη όχι και τόσο πολιτισμένα στην μυθική εποχή.
   Έπειτα ο θρύλος των λυκανθρώπων ταιριάζει πολύ καλά στον μύθο του Λυκάονα. Ένας άνθρωπος, αφού έχει διαπράξει βαρβαρότητα και έχει χύσει ανθρώπινο αίμα, μεταμορφώνεται σε λύκο. Αν η μεταφυσική αυτή εικόνα ήταν αληθινή τότε σίγουρα οι σύγχρονοί του θα απέδωσαν την μεταμόρφωση στον Δία. Κι τιμωρία θα είχε έρθει ως παραδειγματισμός για μια πράξη ανόσια και απαράμιλλη σε βαρβαρότητα! Η αρχαία Ελλάδα λοιπόν στα προελληνικά και μυθικά χρόνια ίσως να μην ήταν η χώρα του πολιτισμού, το ιδεώδες που όλοι τώρα πιστεύουμε ξέροντας την κλασική της ιστορία...